Διδάσκοντας Ελληνικά

Διδακτικές Προτάσεις για τη Λογοτεχνία Γυμνασίου και Α΄ Λυκείου

2012-01-30T17:17:00.000+02:00

Εικόνες της Ελλάδας-Α Γυμνασίου

Πορτρέτα Εφήβων-Β Γυμνασίου

Νέο Πρόγραμμα Σπουδών Α Λυκείου

Τα Φύλα στη Λογοτεχνία

Παράδοση-Μοντερνισμός

Νάρκισσος και Γκόλντμουντ

2012-01-17T13:57:00.001+02:00

Μόλις τελείωσα το μυθιστόρημα του Χέρμαν Έσσε Νάρκισσος και Γκόλντμουντ και είναι τόσο δυνατός ο ενθουσιασμός μου από το άρτιο αυτό ανάγνωσμα που δεν μπορώ παρά να το προτείνω σε όσους περισσότερους μπορώ.

Η ιστορία εκτυλίσσεται σε μια αδιευκρίνιστη μεσαιωνική εποχή, κάπου στη Γερμανία. Ο Νάρκισσος και ο Γκόλντμουντ είναι δυο άνθρωποι που γνωρίζονται σε ένα μοναστήρι. Ο πρώτος είναι δάσκαλος και ο δεύτερος μαθητής. Σύντομα μεταξύ τους θα δημιουργηθεί μια στενή φιλία, άκρως πνευματική και αληθινή, παρότι είναι τελείως διαφορετικοί χαρακτήρες και αναζητούν άλλα πράγματα από τη ζωή.

Ο νεαρός δάσκαλος Νάρκισσος είναι στοχαστής και αφοσιωμένος στη μελέτη των Αρχαίων Ελληνικών και των Λατινικών: εμποτισμένος με το απολλώνιο πνεύμα, μένει προσηλωμένος στα αναγνώσματά του και δεν επιτρέπει στον εαυτό του να γνωρίσει το συναίσθημα και την αγάπη. Στον αντίποδα βρίσκεται ο διονυσιακός Γκόλντμουντ, ο νεαρός μαθητής που ενώ στην αρχή επιθυμεί να γίνει μοναχός, τελικά συνειδητοποιεί πως η ζωή αυτή δεν του ταιριάζει και ξεκινά ένα πολύχρονο ταξίδι περιπλάνησης και γνωριμίας με τις ηδονές και τις λύπες της πραγματικής ζωής.

Οι δυο φίλοι χάνονται για πολλά χρόνια. Ο Νάρκισσος ακολουθεί το μονοπάτι της γνώσης και της αφοσίωσης στο Θεό, στο προστατευμένο πλαίσιο του μοναστηριού και του συστήματος που έχει χτιστεί γύρω από αυτό. Ο Γκόλντμουντ όμως θέλει να γευτεί τη ζωή ως το μεδούλι. Εγκαταλείπει τη σίγουρη ζωή στο μοναστήρι και ακολουθεί το άγνωστο. Γίνεται περιπλανητής, δεν διστάζει να ζήσει στα δάση, να ξελογιάσει δεκάδες παντρεμένες χωριατοπούλες μόνο και μόνο για να εξασφαλίσει στέγη για το βράδυ και μια κούπα ζεστό γάλα για το πρωί. Όλη του η ζωή είναι μια περιπέτεια και όλη του η ψυχή ένα μωσαϊκό από τους ανθρώπινους χαρακτήρες που γνωρίζει στο διάβα του.

Κάποια στιγμή όμως ο Γκόλντμουντ αποφασίζει να διακόψει για λίγο την περιπλάνηση, διότι μέσα του είναι καλλιτέχνης και έχει ανάγκη να δημιουργήσει. Έτσι, μαθητεύει κοντά σε ένα φημισμένο δάσκαλο, γίνεται γλύπτης και με την καλλιτεχνική του ορμή αποτυπώνει για πάντα στα έργα τέχνης του όλες εκείνες τις μορφές που γνώρισε, που αγάπησε, που τον αγάπησαν ή που απλώς τον έκαναν να νιώσει κάτι νέο.

Τελικά οι δυο φίλοι μετά από πολλά χρόνια ξαναβρίσκονται, μιλάνε για τη ζωή τους και έτσι δίνεται η δυνατότητα στον αναγνώστη να δει πιο ξεκάθαρα τη σύγκρουση ανάμεσα στις διαφορετικές στάσεις που μπορεί να κρατήσει ένας άνθρωπος στη διάρκεια του βίου του, τη σύγκρουση ανάμεσα στο στοχαστή και τον καλλιτέχνη.

Με λίγα λόγια το μυθιστόρημα Νάρκισσος και Γκόλντμουντ είναι ένα ανάγνωσμα αυτογνωσίας, μια φιλοσοφική αναζήτηση αναφορικά με το πραγματικό νόημα της ζωής, μια σύγκρουση ανάμεσα στη λογική και το συναίσθημα, στην αυτοσυγκράτηση και την απόλαυση, στη σταθερότητα και το ταξίδι...

Παρακάτω παραθέτω το τραγούδι Journey from Mariabronn του συγκροτήματος Kansas, το οποίο βασίζεται στο μυθιστόρημα Νάρκισσος και Γκόλντμουντ.

To Κορίτσι που Πήδηξε στο Χρόνο

2011-09-01T00:17:00.000+03:00

Το Κορίτσι που Πήδηξε στο Χρόνο: Αυτός είναι ο τίτλος μιας ιαπωνικής anime ταινίας που παρακολούθησα πρόσφατα και που αξίζει να παρακολουθήσουν και όσοι είναι δεκαεπτά ετών και όσοι επιθυμούν να επιστρέψουν και πάλι σε εκείνη την ηλικία...

Το κορίτσι που πήδηξε στο χρόνο είναι η Makoto, μια δεκαεπτάχρονη μαθήτρια λυκείου που περνάει "τις φάσεις" της: Η Makoto δεν τα πηγαίνει και πολύ καλά με το χρόνο, αφού αργεί να ξυπνήσει το πρωί για το σχολείο· είναι αρκετά έξυπνη, αλλά δεν είναι και τόσο καλή μαθήτρια· είναι ομορφούλα, αλλά δεν είναι και πολύ δημοφιλής. Θα έλεγε κανείς πως είναι μάλλον αγοροκόριτσο, αφού "η καλύτερή της" είναι όταν στον ελεύθερό της χρόνο παίζει baseball με τους δυο αγαπημένους φίλους της, τον Kosuke και τον Chiaki.

Μια μέρα, λοιπόν, καθώς η Makoto, έτρεχε με το ποδήλατό της συνειδητοποίησε ότι δεν "έπιαναν" τα φρένα της με αποτέλεσμα να συγκρουστεί με ένα διερχόμενο τρένο. Αντί να συμβεί όμως το μοιραίο, η Makoto κατόρθωσε να γλιτώσει επιστρέφοντας πίσω στο χρόνο και αλλάζοντας έτσι τα γεγονότα, ώστε να αποφύγει τη σύγκρουση. Σοκαρισμένη από το παράδοξο που της συνέβη εκμυστηρεύτηκε αυτή της την εμπειρία στη θεία της, η οποία την καθησύχασε λέγοντάς της πως κάτι τέτοιο είναι φυσικό να συμβαίνει σε παιδιά της ηλικίας της. Από εκείνη τη μέρα και μετά η Makoto άρχισε να επιδίδεται σε "βουτιές" πίσω στο χρόνο σε μια προσπάθεια να εξερευνήσει αυτή της την ικανότητα, αλλά και να αλλάξει καταστάσεις προς το καλύτερο, όπως τουλάχιστον πίστευε μέχρι τότε. Βέβαια, τα πράγματα από εκεί και πέρα πήραν μια παράξενη τροπή που αξίζει να ανακαλύψει κανείς παρακολουθώντας την ταινία...

Οι λόγοι για τους οποίους μου άρεσε η ταινία και τη συστήνω είναι αρκετοί. Πρώτα από όλα είναι μια πολύ τρυφερή ταινία "εφηβείας". Οι χαρακτήρες είναι ανέμελοι νέοι με άγχη και ανασφάλειες που φαντάζουν το παν όταν είσαι έφηβος: τα πρώτα σκιρτήματα του έρωτα, τα ερωτήματα για το πώς μας "βλέπουν" οι άλλοι, τα απίστευτα διλήμματα και η έλλειψη αποφασιστικότητας που χαρακτηρίζει αυτή την ηλικία δίνονται με έναν πολύ γλυκό και νοσταλγικό τρόπο.

Επίσης, είναι μια καλοδουλεμένη ταινία με στρωτό σενάριο, γρήγορη εξέλιξη και καλή πλοκή. Φαινομενικά είναι ταινία επιστημονικής φαντασίας, αφού η ηρωίδα -και όχι μόνο- γίνεται χρονοταξιδιώτισσα, αλλά στην πραγματικότητα στόχος της ταινίας είναι να μας υπενθυμίσει πόσο μπερδεμένος είναι ο άνθρωπος όταν βρίσκεται στην εφηβεία, αλλά και πόσο τέλεια είναι αυτή η φάση της ζωής. Ο σεναριογράφος θέλει να περάσει το μήνυμα πως όταν είσαι δεκαεπτά οφείλεις να ζήσεις όσο πιο έντονα και τρελά τις στιγμές εκείνες, λίγο πριν περάσεις και επίσημα στον κόσμο των μεγάλων.

Ένα άλλο μήνυμα που επαναλαμβάνεται συνεχώς στην ταινία είναι το "Time waits for no one", δηλαδή ο χρόνος δεν περιμένει για κανέναν. Είναι ένα πολύ ουσιαστικό motto που συχνά το ξεχνάμε, ενώ θα έπρεπε να είναι κάθε στιγμή στο μυαλό μας. Η ζωή είναι μικρή, κυλά γρήγορα και επιταχύνει χρονιά με τη χρονιά όλο και πιο πολύ όσο μεγαλώνουμε. Ο χρόνος δεν μας περιμένει και για αυτό κάθε στιγμή είναι η πιο κατάλληλη για να ξεκινήσουμε ή για να συνεχίσουμε ό,τι πιο πολύ θέλουμε!

Περιττό να αναφέρω βέβαια, ότι στα θετικά της ταινίας είναι ότι είναι γιαπωνέζικη, μια και έχω αδυναμία στον ασιατικό κινηματογράφο και στην κουλτούρα της Άπω Ανατολής γενικά...

Ακολουθούν δύο βιντεάκια. Το πρώτο αναφέρεται στην anime ταινία (2006) και το δεύτερο στην ταινία που γυρίστηκε το 2010 και που βασίζεται στην αρχική ιδέα.

Ποιητικές Συνθέσεις Μαθητών με αφορμή το Ποίημα "Ελένη" του Γ. Σεφέρη

2011-06-21T22:56:00.002+03:00

Ένα από τα ωραιότερα και πιο γνωστά ποιήματα του Γ. Σεφέρη είναι το Ελένη, το οποίο περιλαμβάνεται στο βιβλίο Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας β΄ λυκείου.

Είναι ένα δύσκολο και μεγάλο ποίημα που απαιτεί σχετική εξοικείωση με το μοντερνισμό και με τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Σεφέρη προκειμένου να το προσεγγίσει κάποιος. Θα περιμέναμε λοιπόν να μην ανταποκριθούν με θέρμη οι μαθητές, ακριβώς επειδή πρόκειται για απαιτητικό ανάγνωσμα. Κι όμως η εμπειρία μου μού έδειξε πως τα παιδιά αγάπησαν και αγαπούν το ποίημα Ελένη και είναι ίσως από τα λίγα σχολικά αναγνώσματα που τα θυμούνται και μετά το πέρας των σχολικών τους χρόνων.

Παρακάτω παραθέτω τα αποτελέσματα μιας εργασίας που ανέθεσα στους φετινούς μαθητές μου με αφορμή τη διδασκαλία του συγκεκριμένου ποιήματος. Πιο ειδικά, αφού ολοκληρώσαμε την ερμηνευτική και λογοτεχνική προσέγγιση, τούς ζήτησα να συνθέσουν έναν υποθετικό ποιητικό μονόλογο της Ελένης ή ένα δικό τους ποίημα παίρνοντας ως έναυσμα τόσο το ποίημα του Σεφέρη, όσο και την ευριπίδεια Ελένη.

Τι θα είχε άραγε να μας πει η Ελένη μετά τα τόσα δεινά που συνέβησαν ερήμην της; Ένιωσε έστω και μια στιγμή ευθύνη, τύψεις ή απόγνωση; Είναι θύμα ή θύτης; Για να δούμε τι έγραψαν τα παιδιά...

Μονάχα να μπορούσα να κλείσω τα μάτια
Και να σβήσω
Να σβήσω
Το αίμα από τις πέτρες της Τροίας
Τα σώματα από τα ξένα χώματα
Την οργή από τα πρόσωπα των Αχαιών.

Μονάχα να μπορούσα να κλείσω τα μάτια
Και να ξεχάσω
Να ξεχάσω
Τις κραυγές που νιώθω να ακούγονται ως εδώ
Τις τύψεις τα βράδια για το φταίξιμό μου
Τον πόλεμο που γίνεται για μένα τάχα

Μονάχα να μπορούσα να κλείσω τα μάτια
Και να φωνάξω
Να φωνάξω
Να σηκωθούν τα νεκρά κορμιά
Να πέσουν τα σπαθιά στο χώμα
Να σταματήσει αυτή η τρέλα.

Μονάχα να μπορούσα να κλείσω τα μάτια
Και να γυρίσω
Να γυρίσω
Πίσω στην πατρίδα, σε αυτά που αγαπώ
Το χρόνο πίσω και να πω πως μάταια
Τόσες ζωές, τόσες ψυχές, τόση οργή.

Ένας ίσκιος
Μα για όλα φταίω εγώ
Τον μάταιο τούτο πόλεμο εγώ προκάλεσα
Μα μόνο να μπορούσα να τους σταματήσω
Τόσοι κλάψανε να ξεπλύνουν την ντροπή.

Μα εγώ είμαι αλλού
Κι ένας ίσκιος πλαγιάζει με τον Πάρη
Και τι μ΄ αυτό;
Ο πόλεμος για μένα έγινε
Για μένα έγινε κόκκινη η θάλασσα
Και βράχηκε το χώμα απ’ τα δάκρυα.

Κι ο Πάρης…
Μ’ ένα ίσκιο πλαγιάζει.

Ε.Σ.

ΙΙ

Κι αν δεν ήσουν αστέρι, αν δεν ήσουν εσύ, άδικα κατηγορήθηκες, άδικα συκοφαντήθηκες, τη μοίρα σου δεν την όρισες εσύ, μονάχα οι δόλιοι οι θεοί.
Ένα ασήμαντο παιχνίδι, μια κατάρα δουλική, μονάχη σε ερήμους νοσταλγούσες την πατρίδα, τις νύχτες, τα αστέρια σε παρηγορούσαν χωρίς να σου μιλήσουν.
Ένα είδωλο σού έφερε πανωλεθρία, το όνομά σου κατέλυσε την ελευθερία.
Άμοιρη και άθεη προσπάθησες να φύγεις δίχως να ελπίζεις.
Άραγε τι ‘ναι το όνομά σου; Ένας απλός εγωισμός; Μια απάτη; Ή η τιμωρία της ομορφιάς σου; Το μόνο που ξέρω, Ελένη!

Γ.Β.

ΙΙΙ

Το αηδόνι ντροπαλό κελαδάει
μια ιστορία μάς μαρτυράει
την ιστορία για μια μοναχά γυναίκα
για χάρη της οποίας χρόνια δέκα
σφάζονταν ασταμάτητα χιλιάδες από τους θεούς ξεγελασμένοι άνθρωποι
μα στο τέλος όλοι αυτοί οι θάνατοι αποδείχτηκαν άσκοποι,
αφού η γυναίκα δεν ήταν αληθινή
αλλά είδωλο δίχως αισθήματα δίχως ψυχή.
Για ένα νέφος χύθηκε αίμα... δάκρυ!
έτσι θέλουν οι θεοί λένε κάποιοι...
Αξίζει άραγε τόσος χαμός... τόση καταστροφή
μόνο για ένα πρόσωπο... μια ψυχή;
Μιας και εκείνη ήταν απλή νεφέλη
τι να απέγινε η αληθινή Ελένη;

Κ.Α.

Μια γυναίκα με ομορφιά πολλή
δημιούργησε προβλήματα κείνη την εποχή.
Για χάρη της ξέσπασε πόλεμος
χαμός... δυστυχία... παντού ο θάνατος!
Μα οι θεοί τούς ξεγέλασαν...
μια Ελένη ψεύτικη... εκείνοι έπλασαν.
Κάτω από το πουκάμισο δεν υπήρχε ψυχή,
ήταν αδειανό... γεμάτο με αέρα... θεϊκή πνοή!
Τόσα σώματα ανθρώπινα... άδικα χαμένα...
στην άβυσσο... που βάφτηκε με αίμα...
Κι η Ελένη... προστατευμένη από τους θεούς,
γεμάτη με ζωή... τώρα θρηνεί για αυτούς...
που δέκα χρόνια σφάζονταν για κείνη...
κι ανησυχούσαν για το τι θα απογίνει...

Γ.Α.

Lingu@net World Wide και προβολή της Ελληνικής Γλώσσας παγκοσμίως

2011-06-19T19:53:00.004+03:00

Θα ήθελα να ευχαριστήσω το Lingu@net World Wide το οποίο τίμησε εμένα και τη δουλειά μου. Συγκεκριμένα πρόσθεσε το ιστολόγιό μου σε έναν κατάλογο με ελληνικά blogs. Σε αυτόν τον κατάλογο μπορεί να απευθύνεται οποιοσδήποτε μαθαίνει Ελληνικά, ώστε να διαβάζει αυθεντικά ελληνικά κείμενα και να κάνει εξάσκηση στη γλώσσα μας.

Το Lingu@net World Wide, όπως αναφέρεται στην ίδια την ιστοσελίδα, "είναι ένα πολύγλωσσο κέντρο γλωσσικών πόρων για την εκμάθηση ξένων γλωσσών στο διαδίκτυο. Παρέχει πληροφορίες και συνδέσμους προς ποιοτικούς διαδικτυακούς πόρους από όλο τον κόσμο, σχετικά με την εκμάθηση και τη διδασκαλία οποιασδήποτε σύγχρονης ξένης γλώσσας. Το Lingu@net World Wide βασίζεται στην ιδέα ότι όποιος μαθαίνει ή διδάσκει ξένες γλώσσες μπορεί να ενδιαφέρεται για τους αντίστοιχους πόρους σε οποιαδήποτε γλώσσα καταλαβαίνει – όχι μόνο στη μητρική του γλώσσα".

Πιστεύω πως προσπάθειες σαν αυτές του Lingu@net World Wide βοηθούν το σύγχρονο πολίτη να γίνει λίγο περισσότερο πολίτης του κόσμου. Η γλωσσική ομοιομορφία και ισοπέδωση, που προωθείται τα τελευταία χρόνια, δεν είναι λύση. Είναι απλώς μέσο για μια εμπορικού τύπου "Παγκοσμιοποίηση". Αντίθετα, οφείλουμε να μετατρέψουμε τον πλανήτη μας σε ένα πολύχρωμο μωσαϊκό στο οποίο τα πολιτισμικά προϊόντα όλων των λαών -συμπεριλαμβανομένων και των γλωσσών- θα είναι κοινό κτήμα της ανθρωπότητας.

Μπορεί, λοιπον, να αναγκαζόμαστε από τις ιστορικές και οικονομικο-κοινωνικές περιστάσεις να μαθαίνουμε Αγγλικά, Ρωσικά ή Κινεζικά, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως πρέπει να παραμελούμε τις γλώσσες που δεν ομιλούνται από πολλούς ανθρώπους. Γλώσσες όπως η Ελληνική δέχονται καθημερινά πλήγματα, φθίνουν και απαξιώνονται ακόμη και από τους φυσικούς ομιλητές τους. Για αυτό οφείλουμε και ξένες γλώσσες να μαθαίνουμε, αλλά και να προωθούμε τη δική μας γλώσσα, ώστε να τη μαθαίνουν κι άλλοι άνθρωποι στον πλανήτη. Πλέον κάτι τέτοιο είναι πιο εύκολο από ποτέ, αφού μέσα από το Διαδίκτυο δίνονται τα εργαλεία και οι ευκαιρίες για να προβάλουμε την ομορφιά της γλώσσας μας, να την προστατέψουμε από τη φθορά και να συνεχίσουμε την πολυετή ύπαρξη και καλλιέργειά της.

Ντοκουμέντο για τη Σμύρνη του 1922

2011-04-27T15:36:00.001+03:00

Ένα σπάνιο βίντεο-ντοκουμέντο για την καταστροφή της Σμύρνης και για την υποδοχή των ξεριζωμένων στη νέα τους πατρίδα, την Ελλάδα, κάνει το γύρο του κόσμου μέσω του Διαδικτύου. Το φιλμ είχε τραβήξει ο George Magarian το 1922. Το ανακάλυψε τυχαία ο εγγονός του, Robert Davidian, καθώς έψαχνε για παλιά αντικείμενα στο σπίτι της γιαγιάς του και το πρόσφερε δωρεάν σε όλους εμάς που έχουμε ενδιαφέρον για την ιστορία και την αναζήτηση της αλήθειας.

Πρόκειται για ένα βίντεο δέκα λεπτών, όπου απεικονίζονται στιγμές της καθημερινότητας των Σμυρνιών πριν από την καταστροφή στην προκυμαία της πόλης, στη Γαλλική Συνοικία και στην Αγορά. Ακόμη υπάρχουν εικόνες από τα κατεστραμμένα σπίτια μετά τη φωτιά του 1922 και στιγμές από τους Έλληνες που μετακινήθηκαν βίαια στην Ελλάδα αναζητώντας την τύχη τους και χτίζοντας νέες ζωές. Συγκίνηση προκαλεί το στιγμιότυπο που δείχνει ρακένδυτα προσφυγόπουλα να παίζουν ομαδικά παιχνίδια πλάι στα παραπήγματα, μα και το δύο ημερών βρέφος που εγκαταλείφθηκε μόλις γεννήθηκε.

Οφείλουμε ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Robert Davidian που είχε την ευαισθησία να δώσει το ιστορικό αυτό ντοκουμέντο στην παγκόσμια κοινότητα αφειλοκερδώς. Τέτοιες πηγές διαφωτίζουν την ιστορική πραγματικότητα και τονώνουν το ενδιαφέρον για περαιτέρω έρευνα πάνω σε λεπτά θέματα του Ελληνισμού.

πηγές:
http://vimeo.com/10069165
http://www.neasmyrni.net.gr

Ελληνιστικός Πολιτισμός

2011-02-16T15:50:00.029+02:00

Μια διδακτική πρόταση για το κεφάλαιο "Ελληνιστικός Πολιτισμός" από το βιβλίο Ιστορία του Αρχαίου Κόσμου, Α' Λυκείου.

Την πρώτη διδακτική ώρα ο εκπαιδευτικός κάνει μια εισαγωγή στον Ελληνιστικό Πολιτισμό. Προτείνεται να παρουσιάσει τα παρακάτω power point, ώστε αφενός να διασαφηνίσει κάποια σημαντικά χαρακτηριστικά εκείνης της εποχής και αφετέρου να δείξει στους μαθητές πως περιμένει με ανάλογο τρόπο να παρουσιάσουν τη δική τους εργασία σε επόμενο μάθημα.

Οι επιστήμες
Τα γράμματα
Η πλαστική τέχνη

Προτείνεται να χωριστούν οι μαθητές σε πέντε τετραμελείς ομάδες και αφού τους μοιραστούν τα αντίστοιχα φύλλα εργασίας, να ξεκινήσουν τη μικρή τους έρευνα στο διαδίκτυο. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι καθοδηγητικός.

1η Ομάδα "Ένα ταξίδι στην Αλεξάνδρεια και στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας"
1o φύλλο εργασίας

2η ομάδα "Ένα Ταξίδι στην Αντιόχεια και στην Πέργαμο"
2ο φύλλο εργασίας

3η Ομάδα "Ένα Ταξίδι στην Πέργαμο"

3o φύλλο εργασίας

4η ομάδα "Η Γλώσσα στην Ελληνιστική Εποχή"
4ο φύλλο εργασίας

5η ομάδα "Η Θρησκεία στην Ελληνιστική Εποχή"
5ο φύλλο εργασίας

Εκπαίδευση για όλους

2011-01-26T21:18:00.000+02:00

Σε έναν καταυλισμό στο Ιράν, νεαρά αγόρια και κορίτσια, προσπαθούν να μάθουν τα πρώτα τους γράμματα μέσα σε άθλιες συνθήκες. Τα κτήρια είναι υπό διάλυση, τα μέσα διδασκαλίας σχεδόν ανύπαρκτα. Κι επιπλέον τα παιδιά αυτά δεν έχουν εγγράμματους, γονείς ώστε να τα βοηθήσουν στο διάβασμά τους και φροντιστήρια δεν υπάρχουν.

Κι όμως σε αυτές τις δύσκολες συνθήκες κάποιοι μαθητές διακρίνονται και όλοι προσπαθούν για ένα καλύτερο μέλλον. Αγαπούν το σχολείο και σέβονται τους δασκάλους τους, διότι ξέρουν πως είναι πολυτέλεια και σπουδαίο δώρο η ευκαιρία που τους δίνεται να μάθουν κάποια βασικά πράγματα, χρήσιμα για τη ζωή τους.

Το παρακάτω βίντεο τα λέει όλα:

View this movie at cultureunplugged.com

Ο Μάρκος Μέσκος στο Λύκειο της Αριδαίας

2010-12-31T19:50:00.000+02:00

Ο Μάρκος Μέσκος, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της Δεύτερης Μεταπολεμικής Γενιάς, επισκέφτηκε την Τρίτη 21-12-2010 το λύκειο της Αριδαίας στο πλαίσιο του μαθήματος Νεοελληνική Λογοτεχνία.

Πρόκειται για έναν αξιόλογο λογοτέχνη, βιογραφικά και εργογραφικά στοιχεία του οποίου μπορείτε να διαβάσετε εδώ: http://www.diapolitismos.gr/epilogi/about.php?id_atomo=471

Δυο μήνες νωρίτερα η σύμβουλος των Φιλολόγων νομού Πέλλας, κα Τόνια Παπαδάκη, ενημέρωσε εμένα και τη συνάδελφο Ελένη Μουτούδη για την επιθυμία της να καλέσουμε τον Μέσκο στο σχολείο μας. Μας πρότεινε να εντάξουμε το λογοτεχνικό έργο του στο μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, και να προετοιμάσουμε ένα τμήμα μαθητών για την επικείμενη επίσκεψη.

Ήταν μια πολύ ωραία ιδέα! Θα μελετούσαμε πεζά και ποιήματα του Μέσκου, θα συζητούσαμε για το περιεχόμενό τους, θα ανακαλύπταμε ιστορίες της Κατοχής και του Εμφυλίου ιδωμένες υπό το πρίσμα ενός σύγχρονου λογοτέχνη, ενός λογοτέχνη που θα είχαμε την τύχη να δούμε από κοντά, να του μιλήσουμε, να τον αισθανθούμε. Αυτές ήταν οι πρώτες σκέψεις που έκανα όταν αποφασίσαμε να προχωρήσουμε σε αυτό το εγχείρημα...

Στην πορεία βέβαια τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν ως ονειρευόμασταν. Μεσολάβησαν πολλά: οι εκλογές, η εθιμοτυπική κατάληψη, τα χιόνια και ένα σωρό άλλα γεγονότα που ροκάνισαν το διδακτικό μας χρόνο. Λίγες μέρες πριν γίνει η συνάντηση, το μόνο που είχαμε προλάβει να κάνουμε ήταν να ενημερώσουμε τους μαθητές για το ποιος είναι ο Μάρκος Μέσκος, να τους μιλήσουμε για τον Εμφύλιο Πόλεμο, που τόσο επηρέασε και σημάδεψε το έργο του και να τους αναθέσουμε να μελετήσουν κείμενά του τα οποία συνοδεύονταν από κάποιες ερωτήσεις προς κατανόηση και προβληματισμό. Καταφέραμε επίσης να ξεκλέψουμε μια ακόμη διδακτική ώρα, ώστε να συζητήσουμε με αφορμή τα κείμενα και να καταλήξουμε σε κάποιες ερωτήσεις που οι μαθητές θα απηύθυναν στον Μάρκο Μέσκο.

Τελικά η μέρα της συνάντησης έφτασε... Στο σχολείο επικρατούσε γιορτινή ατμόσφαιρα. Τα Χριστούγεννα πλησίαζαν, η χαρά υπήρχε σε κάθε βλέμμα και έκφραση. Εμάς βέβαια, τις υπεύθυνες διδάσκουσες, μας είχε καταλάβει άγχος. Θέλαμε τα πράγματα να εξελιχθούν καλά και να μείνει αίσθημα ικανοποίησης στα παιδιά. Θέλαμε η μέρα εκείνη να χαρασσόταν για πάντα στο νου τους!

Γύρω στις 12 το μεσημέρι, μαζευτήκαμε στο χώρο της βιβλιοθήκης, όπου και υποδεχθήκαμε τον Μάρκο Μέσκο. Ο πολύ ψηλός ηλικιωμένος άντρας μάς χαιρέτησε ζεστά και ξεκίνησε το λόγο του. Μας μίλησε για τους σπουδαιότερους σταθμούς της Νεοελληνικής Ποίησης διευκρινίζοντας πως ο ποιητής τού σήμερα χρειάζεται να έχει διαβάσει και τους ποιητές τού χτες, που αποτελούν τη βάση της λογοτεχνικής παραγωγής του τόπου μας. Στη συνέχεια μας διάβασε κάποια ποιήματά του για να μπούμε στο κλίμα του ποιητικού του κόσμου. Ξεκίνησε με το ποίημα Αξιωματικός το οποίο και παραθέτω:

Αξιωματικός

Στο σκολειό, πολλές φορές η δασκάλα μάς ρωτούσε :

- Και τι θα γίνετε σα μεγαλώσετε, τι θα γίνετε

όταν σκορπίσετε από δω,

σαν γίνετε άντρες;

Kατέβαζα το κεφάλι κι έλεγα μέσα μου:

- Αξιωματικός πάνω στο άλογο, αξιωματικός ! ...

Μα τώρα που γνωρίζω τι σημαίνουν τα παράσημα,

τ' αστέρια πάνω στις επωμίδες, τώρα που γνωρίζω

τι σημαίνουν οι γυαλισμένες μπότες, τι σημαίνουν

τα σπιρούνια και οι ματωμένες σάλπιγγες,

προτιμώ να ' μαι βοσκός με τα γελάδια

όλη μέρα, βρέχει, χιονίζει, στο δάσος...

Μας απήγγειλε κι άλλα πολλά ποιήματα, έχοντας φροντίσει να έχουν όλα κάτι να πουν στους εφήβους που τον άκουγαν με προσοχή. Αρκετά μάλιστα αφορούσαν τον τόπο του, την Έδεσσα και την ευρύτερη περιοχή του νομού Πέλλας με ξεκάθαρο στόχο να περάσει το μήνυμα στα παιδιά πως πρέπει να αγαπήσουν τον τόπο τους και να τον στηρίζουν όσο και όπως μπορούν.

Έπειτα τα παιδιά ήταν εκείνα που πήραν το λόγο και του έκαναν ερωτήσεις για το έργο του, τη ζωή του, τις σκέψεις του. Ο Μέσκος έγινε ένα με τα παιδιά, κατόρθωσε να δημιουργήσει ένα κλίμα οικείο και χαλαρό. Ήταν άμεσος στις αποκρίσεις του και δεν δίστασε να μας μιλήσει και για πιο προσωπικά ζητήματα: για τα παιδικά του χρόνια, για τη σχέση του με τον παππού και τον πατέρα του, για τα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου πολέμου.

Οι στιγμές ήταν τόσο δυνατές και ο χρόνος περνούσε τόσο ευχάριστα, που είχε κολλήσει ένα χαμόγελο στα χείλη μου, καθώς αισθανόμουν πως η προσπάθειά μας, είχε αποτέλεσμα. Ένιωθα πως τα πιο πολλά παιδιά απολάμβαναν αυτή τη διαφορετική διδασκαλία και πως το σχολείο είχε πραγματικά γίνει ένα χώρος ανταλλαγής ιδεών και σοφίας.

Η συνάντηση σιγά σιγά έφτανε στο τέλος της και ο Μάρκος Μέσκος μάς αποχαιρέτησε με μια υπέροχη ευχή: "Να ανταμώνετε ωραίους ανθρώπους!" μάς είπε... Και νομίζω πως όλοι κάναμε ταυτόχρονα την ίδια σκέψη τότε, πως μόλις πριν από λίγο είχαμε ανταμώσει έναν πολύ ωραίο άνθρωπο! Ένα ζεστό άνθρωπο, έναν πραγματικό πνευματικό άνθρωπο!

Ευχαριστούμε από την καρδιά μας τον Μάρκο Μέσκο για την όμορφη εμπειρία που μας πρόσφερε και εύχομαι να είναι πάντα καλά! Παρακάτω δημοσιεύω κάποια ποιήματά του συστήνοντας ανεπιφύλακτα να διαβάσετε τον συγκεκριμένο λογοτέχνη. Είναι τιμή που έχουμε έναν τόσο σπουδαίο συγγραφέα ο οποίος εκφράζεται στην ελληνική γλώσσα βοηθώντας με τον τρόπο του στην επιβίωσή της.

Ο Στέργιος

Το βουνό γονάτιζε νύχτα με το τσεκούρι και χαραυγές

τα ξύλα στην πόλη κατέβαζε με τα μουλάρια.

Στέργιο τον έλεγαν κι είχε πέντε παιδιά –όλα κορίτσια.

Παράλυτος πήγε από κακή ασθένεια και γυναίκες.

Και τη γυναίκα είχε του σπιτιού

αυτός φωνές και χωρατά καθώς ξεφόρτωνε τα ζώα στην αυλή

κι εκείνη σιωπηλά επιτιμώντας τον

γιατί πουλάει το βουνό τόσο φθηνά

και χαραμίζει τη ζωή του.

Λεμονάδικα

Άνθη κερασιάς, σταφύλι από την ξέρα του ήλιου

τα στάρκεν ωριμάζουνε με το νερό και τη φεγγερή σελήνη

ως και το χιονισμένο κάστανο κουβαλούσα

ψωμί σπίτι να πάω, να σκληρύνω την πληγή μου.

Καρπούζια! –εδώ έφαγα τα στήθεια μου

Σταφύλι! –εδώ έφαγα τα στήθεια μου

Λεμόνια! –εδώ έφαγα τα στήθεια μου

Λεμονάδικα – φορτηγά – αχθοφόροι μ’ ανθισμένες πλάτες…

(Άλογα στον Ιππόδρομο)

Γριά κυρα-Λισάβετ θα σε πάω στη Μηχανιώνα

τσίλικο τ' αμάξι και κρασάκι όπως σ' αρέσει

μην πονάς θα βρούμε στο φεγγάρι κάποια θέση –

κάντρο των μελλοντικών αντικέρ στον κουφόν αιώνα!

Θα 'ναι εκεί η Μαρία με τον Σταύρο και τον Τόλη

ούτε γάτα ούτε ζημιά ήσυχα στο περιγιάλι

μοναχά μια νύχτα μακρινά τα φώτα κι η βαβούρα ζάλη –

στο αδειανό κεφάλι μας κολλημένο ένα πιστόλι.

Ζωντανοί νεκροί το χάραμα για τη Σαλονίκη πίσω

μελαγχολικό τραγούδι απ' τα παλιά λησμονημένο

τα Ντεπώ και τα Κουλέ Καφέ με αεράκι ξένο

και σημερινό –τι λες;– λέω πάλι ν' αγαπήσω...

(Στον Ίσκιο της Γης)

Προαίσθημα
Από τη στέγη περνούσαν πράγματα πολλά
καπνός πνοές ανέμου φύλλα φθινοπωρινά
ο ίσκιος του ήλιου στο γύρισμα
του χελιδονιού η γλώσσα στο ζενίθ
τα ξιπόλητα πόδια των πουλιών δειλινές ώρες
κόκκινη κλώσα ή στέγη
μα εκείνο απομένει: η μαύρη κάργα στην καταχνιά
με το φοβερό ράμφος τοκ τοκ, τοκ τοκ
έμβολο θανάτου στο κρανίο.

Και η σιωπή του κρεμασμένου μέσα.

(Άλογα στον Ιππόδρομο)

ΧΙΧ

Κι αν το ρολόι σταματημένο στον ίλιγγο του ηλίου
κι αν η θάλασσα παφλάζει στον πάτο της σιωπής
κι αν αθέατα άλογα βουλιάζουν στο χρυσάφι ακόμα
αν η στροφή του κόσμου στο βάραθρο οδηγεί των αιμάτων
κι αν θάνατος είναι των αγριμιών οι φωνές
ας πούμε ακόμη δυο λόγια
παραδείγματος χάριν η Καρατζιόβα παράγει
πιπέρια μπαμπάκι καπνό και χασίσια
κι όταν παζάρι ημέρα Πέμπτη και με όποιον καιρό
οι μάνες δημόσια θηλάζουν στον μαστό
τα νεογνά βλαστάρια και τα πίτσκα*.

* αρτιγέννητα

(Στον Ίσκιο της Γης)

Εκδήλωση για τον Νίκο Καζαντζάκη στην Αριδαία

2010-11-26T23:34:00.003+02:00

Ο Δήμος Αριδαίας και η Συντονιστική Επιτροπή Ν. Πέλλας και Ν. Κοζάνης του Ελληνικού τμήματος της Διεθνούς Εταιρείας Φίλων Ν. Καζαντζάκη σάς προσκαλούν στην ημερίδα με θέμα

«Ταξιδεύοντας με τον Νίκο Καζαντζάκη».

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 28 Νοεμβρίου 2010 και ώρα 18.00 στο Ξενιτίδειο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αριδαίας. Το πρόγραμμα της εκδήλωσης έχει ως εξής:

18.00: χαιρετισμοί

18.15: Έφη Καλαϊτζίδου, φιλόλογος στο 2^ο ΓΕΛ Έδεσσας: Ταξιδεύοντας: Ρωσία

18.35: Ελπίδα Αποστολίδου, φιλόλογος στο ΓΕΛ Σκύδρας: Ταξιδεύοντας: Ισπανία

18.55: Ασημάκης Ασημακόπουλος, φιλόλογος: Ταξιδεύοντας: Ιαπωνία-Κίνα

19.15: Ειρήνη Μαραγκόζη, φιλόλογος στο ΓΕΛ Αριδαίας: Ταξιδεύοντας: Αγγλία

19.35: Αλεξία Θεοδωρίδου, φιλόλογος στο 2^ο Γυμνάσιο Σκύδρας

Αναστασία Θύμνιου, φιλόλογος στο ΓΕΛ Αριδαίας: Ταξιδεύοντας: Ιταλία-Αίγυπτος-Σινά-Ιερουσαλήμ-Κύπρος. Ο Μοριάς.

19.55: Συζήτηση

Υπεύθυνος για το οπτικοακουστικό υλικό που θα πλαισιώνει την εκδήλωση: Δημήτρης Πορφύρης, εκπαιδευτικός, υπεύθυνος της σχολικής βιβλιοθήκης στο 3^ο Γυμνάσιο Πτολεμαΐδας.

Ο Δήμαρχος της Αριδαίας: Πέτρος Ζέρζης
Η Συντονίστρια της Επιτροπής: Αντωνία Παπαδάκη

Δεν φεύγουμε από εδώ!

2010-10-30T10:35:00.000+03:00

Μόλις διάβασα στην ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας "Το Βήμα" ένα πολύ ενδιαφέρον θέμα. Στο άρθρο αυτό Ευρωπαίοι από τις ανεπτυγμένες χώρες, οι οποίοι ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα δηλώνουν "Εμείς πάντως δεν φεύγουμε από εδώ", θεωρώντας πως η κρίση μπορεί να βοηθήσει την Ελλάδα να επαναπροσδιορίσει κάποια πράγματα και να ανακάμψει και απορούν με τους Έλληνες που λοιδορούν τη χώρα τους συνεχώς.

Τα τελευταία χρόνια έχω δει πολλούς φίλους μου να φεύγουν για σπουδές και για δουλειά σε Αγγλία, Γερμανία, Γαλλία, Η.Π.Α. κλπ, να θέλουν να γυρίσουν αλλά να μην παίρνουν την απόφαση διότι ξέρουν πως εδώ τα πράγματα είναι δύσκολα, δουλειές δεν υπάρχουν. Ακούω καθημερινά μαθητές να βάζουν στόχο τις σπουδές σε κάποια μεγάλη πόλη, ώστε να ζήσουν τη "φοιτητική ζωή", και για μετά να ονειρεύονται τη μετανάστευση σε κάποια ευρωπαϊκή χώρα. Θέλουν να γίνουν υπάλληλοι σε μεγάλες πολυεθνικές, να έχουν το μισθό τους, τα δώρα και τις άδειές τους. Άνθρωποι με διδακτορικά, με απίστευτες ικανότητες και γνώσεις, άνθρωποι που θα μπορούσαν να αναστήσουν την Ελλάδα, φεύγουν τρέχοντας για να γίνουν υπάλληλοι.

Αναρωτιέμαι: Πού πήγε το επιχειρηματικό δαιμόνιο του Έλληνα; Πώς ένα ολόκληρο έθνος, που παραδοσιακά έβγαζε εμπόρους, εφοπλιστές και επιχειρηματίες, έφτασε στο σημείο να επιζητεί απλώς το εύκολο (που δεν είναι και τόσο "εύκολο" πια) και το σίγουρο (που κάθε άλλο παρά "σίγουρο" είναι);
Και φυσικά καταλαβαίνω να επιζητεί το μηνιάτικο ένας δάσκαλος ή ένας φιλόλογος, που σπούδασαν έχοντας ως μοναδικό επαγγελματικό δρόμο την τάξη, το σχολείο. Αλλά ένας χημικός μηχανικός, ένας ηλεκτρολόγος μηχανικός, ένας φυσικός με διδακτορικό κλπ, το μόνο που ονειρεύονται είναι να γίνουν υπάλληλοι; Πώς είναι δυνατόν να μη βλέπουν ως εναλλακτική τη μεταξύ τους συνεργασία προκειμένου να φτιάξουν κάτι για αυτούς, για τα παιδιά τους και για τη χώρα τους;

Ξέρω καλά πόσες θυσίες χρειάζονται για να ξεκινήσεις από το μηδέν, πόσος κόπος για να στήσεις κάτι δικό σου και να πετύχεις. Αλλά, όπως λέει και ο Ν. Καζαντζάκης "Μα κι ευτύς ως γεννηθούμε, αρχίζει κι η προσπάθεια να δημιουργήσουμε, να συνθέσουμε, να κάμουμε την ύλη ζωή, κάθε στιγμή γεννιόμαστε". Αλλιώς τι νόημα θα είχε η ζωή, αν δεν κάνουμε κάτι δικό μας σε αυτό τον κόσμο; Αν δεν αφήσουμε κάτι πίσω μας;

Οι Ευρωπαίοι που ζουν στην Ελλάδα όμως, παιδιά άλλων λαών, με διαφορετική νοοτροπία και μεγαλωμένοι σε άλλες καταστάσεις, ίσως πιο σκληρές, βλέπουν την Ελλάδα ως ένα καλό πεδίο για να στήσουν τις ζωές τους και να δημιουργήσουν. Και για αυτό δηλώνουν "Εμείς δεν φεύγουμε από εδώ!". Οι Έλληνες γιατί υποχωρούμε τόσο εύκολα; Γιατί το βάζουμε στα πόδια; Γιατί αντί να φτιάξουμε αυτό τον τόπο χώρα των ονείρων μας, προτιμάμε να γίνουμε υπάλληλοι και εργάτες σε ξένα όνειρα, σε ξένους τόπους;

Νομίζω πως όλα είναι θέμα ψυχολογίας. Αν οραματιστούμε ένα καλύτερο μέλλον, πολύ απλά θα φτιάξουμε ένα καλύτερο μέλλον. Δεν είμαστε έρμαια τυχαιοτήτων. Χρειάζονται όμως σχεδιασμός, συνεργασίες, πρόγραμμα, συντονισμένες κινήσεις, και πάνω απ' όλα να μάθουμε να σφίγγουμε τα δόντια. Ποιος είπε εξάλλου πως τα όνειρα γίνονται εύκολα πραγματικότητα;

Εύκολα γεννιόμαστε και εύκολα πεθαίνουμε, τα ενδιάμεσα είναι δύσκολα! Αν αρνηθείς το δύσκολο, είναι σαν να αρνείσαι τη ζωή!

The Butterfly Circus

2010-10-03T09:56:00.003+03:00

Εχθές παραβρέθηκα στο φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους στη Θεσσαλονίκη. Ως συνήθως υπήρξαν και ενδιαφέροντα ταινιάκια και αδιάφορα. Μεγάλη απογοήτευση γεύτηκα από τις ελληνικές συμμετοχές, που δεν είχαν και πολλά να μας πουν. Με δυο λόγια φτωχές και σε προβληματισμό και σε σενάριο και σε σκηνοθεσία. Οι γαλλικές παραγωγές από την άλλη είχαν όλες το στοιχείο του χιούμορ, που σε έκαναν να χαμογελάς με συμπάθεια, ακόμη κι αν ήταν φτωχές όσον αφορά τα μηνύματα. Αντιθέτως, ενθουσιάστηκα από την αμερικάνικη ταινία The Butterfly Circus, που είχε ως κεντρικό νόημα πως ο άνθρωπος μπορεί να καταφέρει τα πάντα, αρκεί να το θελήσει και να προσπαθήσει. Δέχομαι πως η ιδέα είναι κλισέ, πως οι Αμερικάνοι μετουσιώσαν σε ταινία για ακόμη μια φορά το american dream. Όμως εμένα αυτή η εμμονή μού αρέσει! Είναι σπουδαίο να σε μεγαλώνουν με την ιδέα πως μπορείς να πετύχεις ό,τι ονειρευτείς, αρκεί να το προσπαθήσεις. Είναι ωραίο να έχεις ως πρότυπα ανθρώπους που ξεπέρασαν τον εαυτό τους. Είναι ωραίο να σού λένε πως έχεις υποχρέωση να ζήσεις μια ζωή γεμάτη...
Να τι λείπει από την ελληνική κοινωνία: το όνειρο, η ελπίδα, η προσπάθεια!

To The Butterfly Circus διαρκεί 20 λεπτά. Αξίζει να το δείτε!

Το συγκεκριμένο video μπορεί να αξιοποιηθεί και διδακτικά στο μάθημα της λογοτεχνίας β΄ λυκείου. Παρακάτω παραθέτω το φύλλο εργασίας που μοίρασα στους μαθητές μου. Με αφορμή αυτό μπορέσαμε να συζητήσουμε και το θέμα της "αναπηρίας - άτομα με ειδικές ανάγκες", που περιλαμβάνεται στην ύλη της έκθεσης β΄ λυκείου.

φύλλο εργασίας "The Butterfly Circus"

Γιατί Πολεμάς

2010-10-03T09:22:00.000+03:00

Παρακάτω δημοσιεύω το ποίημα του Βαγγέλη Τσαβδάρη "Γιατί Πολεμάς"

Πες μου γιατί πολεμάς ποιο θέλγητρο σε μεθάει, το αποτέλεσμα ή η μαγεία της μάχης.

Το ουρλιαχτό των αδίκων υπομονή σού προσφέρει, το ταξίδι προσμονή και η μάχη δύναμη.

Πες μου γιατί το σταματάς

το αγωνιώδες παιχνίδι της ένωσης

που με φαιά ουσία ξεκινάς καθημερινά τη ζωή σου.

Με το αλλοτινό σου προσωπείο υψώνεις τις απαγορεύσεις,

με την απολυτοποίηση της ειλικρίνειας λαβώνεις τη μητρόπολη των συναισθημάτων μου.

Σε ένα δωμάτιο με ψεύτικα χρώματα

το σώμα στέκεται χωρίς απόκριση.

η ψυχή γίνεται φυγάς, και ο χαρακτήρας μετατρέπεται σ’ ένα οχυρό με ξεφτισμένες τις παλιές περγαμηνές.

Τίποτα όμως δεν ξεφεύγει από τις στενές,

τεθλασμένες γραμμές του μυαλού.

Μόνο οι στύλοι της διάνοιας παράγουν αβίαστα το λυγμό σου.

Οι ανοιξιάτικες σκηνές του εσωτερικού σου θεάτρου

μοιάζουν με χειμώνα όταν τους μετουσιώνεις σε πραγματικότητα.

Τα όργανα μιας μακρινής κουλτούρας παίζουν αυστηρά και επιδεικτικά

σε καταδικάζουν για μια πρωτότυπη ανηθικότητα

που όταν μετουσιωθεί σε πραγματικότητα μοιάζει τραγελαφικό παιχνίδι.

Ο Μυκηναϊκός Πολιτισμός

2010-09-19T14:29:00.002+03:00

Στόχοι:

Να προσδιορίζουν οι μαθητές χρονικά την εποχή στην οποία ανήκει ο Μυκηναϊκός Πολιτισμός και να εντοπίζουν στο χάρτη τα σπουδαιότερα κέντρα του.
Να αξιολογήσουν οι μαθητές την προσφορά του Ερίκου Σλήμαν στην αρχαιολογική έρευνα.
Να κατανοήσουν οι μαθητές την κοινωνική και πολιτική οργάνωση του μυκηναϊκού κόσμου, καθώς και το ρόλο που έπαιξε το εμπόριο στην ανάπτυξη αυτού του πολιτισμού.
Να γνωρίζουν οι μαθητές τα κοινά χαρακτηριστικά του Μυκηναϊκού Πολιτισμού.

Χρήσιμα video που αναφέρονται στο Μυκηναϊκό Πολιτισμό και βοηθούν τους μαθητές να αποκτήσουν μια εικόνα για τους σπουδαιότερους αρχαιολογικούς χώρους.

Αρχαία Ελληνικά στα Σχολεία

2010-08-11T15:38:00.000+03:00

Πολύ σημαντική η πρόθεση ορισμένων δημοτικών σχολείων στην Αγγλία να προσθέσουν στο πρόγραμμα μαθημάτων και τα Αρχαία Ελληνικά πιστεύοντας πως θα εξασκήσουν περισσότερο τους μαθητές στη διαδικασία εκμάθησης ξένων γλωσσών.

Χαρακτηριστική είναι η άποψη της δρος Λόρνα Ρόμπινσον, όπως δημοσιεύτηκε στην ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας "Το Βήμα": (http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=4&artId=347053&dt=05/08/2010)

«Είμαι πεπεισμένη ότι τα Αρχαία Ελληνικά θα εφοδιάσουν τους μαθητές με μια στέρεα βάση προκειμένου να κατανοήσουν τις πολυπλοκότητες της αγγλικής γραμματικής» δήλωσε χαρακτηριστικά η κυρία Ρόμπινσον. «Οι άνθρωποι συχνά αναστατώνονται στην ιδέα τού να μάθουν μια ξένη γλώσσα με διαφορετική αλφάβητο. Ωστόσο έχουμε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι, παρ΄ όλο που πραγματικά όλο αυτό έχει μια διαφορετική διάσταση, οι άνθρωποι προσαρμόζονται εύκολα, χωρίς ουσιαστικό πρόβλημα».

Άραγε στο ελληνικό σύστημα εκπαίδευσης ξέρουμε γιατί είναι τόσο σημαντικά τα Αρχαία Ελληνικά; Το έχουμε ψάξει; Όταν μας ρωτούν οι μαθητές "γιατί κυρία να κάνουμε τόσες ώρες Αρχαία Ελληνικά;" μπορούμε να τους πείσουμε για τη σημαντικότητα του μαθήματος;

Προφανώς και η απάντηση δεν είναι εύκολη. Και αυτό διότι το μάθημα έχει πολλές παραμέτρους και πολλά στάδια μέχρι να φτάσει κάποιος να μπορεί να διαβάζει κείμενα από το πρωτότυπο με κάποια ευκολία.

Το μάθημα περιλαμβάνει τα εξής: α) μετάφραση β) γραμματική και συντακτικό γ) ρίζες λέξεων από τις οποίες παράγονται νέες ελληνικές λέξεις δ) λεξιλόγιο και ε) κατανόηση και παραγωγή προβληματισμού επί του περιεχομένου του κειμένου.

Για να φτάσουμε στο (α), δηλαδή στη μετάφραση είναι απαραίτητο να κατέχουμε τη γραμματική, το συντακτικό και το λεξιλόγιο της Αρχαίας Ελληνικής. Και εκεί αρχίζουν τα δύσκολα. Πώς να πείσεις τους μαθητές να αποστηθίσουν αρχικούς χρόνους, κλίση ουσιαστικών και ένα σωρό κανόνες; Το θεωρούν χάσιμο χρόνου. Είναι ανιαρό, φαίνεται οπισθοδρομικό στην επόχη μας. Δεν μπορώ παρά να ομολογήσω πως και η ίδια κουράζομαι να γράφω στον πίνακα ξανά και ξανά το "λύω, λύεις, λύει" ή το "ειμί, ει, εστί". Πιστεύω λοιπόν πως είναι απαραίτητο να ενσωματωθούν στα σχολικά βιβλία ασκήσεις που να καθιστούν τη γραμματική και το λεξιλόγιο παιχνίδι. Τα παιδιά θέλουν να παίξουν, αλλά κι εμείς οι καθηγητές θέλουμε να παιξουμε. Και τα διανοητικά παιχνίδια είναι τα πιο ωραία! Είναι λοιπόν καιρός να σχεδιαστούν πρωτότυπες ασκήσεις, αλλά και ηλεκτρονικά παιχνίδια με ανάλογο περιεχόμενο και στόχο. ΠΙστέψτε με, υπάρχουν αξιολογότατοι σχεδιαστές παιχνιδιών με μεράκι και ιδέες που θα μπορούσαν να κάνουν θαύματα. Οφείλει όμως το υπουργείο να δώσει κίνητρο και σε αυτούς για να ασχοληθούν με το θέμα, αλλά και στους καθηγητές για να τα χρησιμοποιήσουν στην ψηφιακή τάξη, για την οποία τόσος λόγος γίνεται τελευταία...

Κάποιος λοιπόν που κατέχει γραμματική, συντακτικό και λεξιλόγιο είναι πια έτοιμος να μεταφράζει. Και αυτό φυσικά ισχύει για όλες τις γλώσσες του κόσμου. Ξέρετε πόσο πολύ εξασκείται ο νους κατά τη μεταφραστική διαδικασία; Είναι σαν να λύνεις μια δύσκολη άσκηση στα Μαθηματικά. Όλοι οι κανόνες τίθενται στην υπηρεσία μας και νιώθουμε το μυαλό να φλέγεται καθώς ψάχνουμε να βρούμε την πιο σωστή λέξη προκειμένου να αποδώσουμε ακριβώς τη σημασιολογική απόχρωση κάθε λέξης που υπάρχει στο αρχαίο κείμενο. Πάρεμπιπτόντως, η σχολική μετάφραση έχει "τραβήξει" πολλά και οι πιο πολλοί εκπαιδευτικοί ξέρουν πως είναι λάθος να μεταφράζουμε κατά λέξη, διότι έτσι γίνονται τόσα πολλά εκφραστικά λάθη που στο τέλος παράγονται κείμενα-τέρατα. Αντιθέτως, η μετάφραση πρέπει να γίνεται σε σωστά Νέα Ελληνικά και ο λόγος να ρέει.

Από τα πιο ενδιαφέροντα πάντως τμήματα του μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών είναι οι ρίζες των λέξεων και οι συζητήσεις που προκύπτουν από την ανάλυση των αρχαίων κειμένων. Πόσο πιο σοφοί γινόμαστε όταν μαθαίνουμε από πού προέρχονται οι λέξεις; Πόσο καλύτερα καταλαβαίνουμε το βάθος και την ουσία των λέξεων όταν είμαστε σε θέση να τις ετυμολογήσουμε; Ε, όλα αυτά δεν πρέπει να τα εξηγήσουμε στα παιδιά; Δεν πρέπει να τους δώσουμε παραδείγματα για να τα εξιτάρουμε και να τα μυήσουμε στην αναζήτηση της αρχικής ρίζας των λέξεων; Με αυτό τον τρόπο άλλωστε θα μάθουν να αναγνωρίζουν τις ελληνικές λέξεις και στις ξένες γλώσσες.

Όσο για την ανάλυση των κειμένων, αυτό είναι το πιο ωραίο κομμάτι της διδασκαλίας, διότι προσφέρεται για συζήτηση. Αν το τμήμα είναι δεκτικό, μπορούν να ειπωθούν σπουδαία πράγματα καθώς επιχειρούμε να καταλάβουμε και να νιώσουμε την ψυχή και τις ιδέες του αρχαίου συγγραφέα. Οφείλουμε να δείχνουμε ενθουσιασμό μέσα στην τάξη για να μεταδώσουμε τη χαρά μας και στα παιδιά. Αν δείχνουμε ότι βαριόμαστε ή ότι το κείμενο δεν μας αρέσει, τα παιδιά το καταλαβαίνουν και βρίσκουν δικαιολογία για να μην ασχοληθούν. Βέβαια, υπάρχουν και αποσπάσματα που πράγματι δεν έλκουν το ενδιαφέρον του σύγχρονου μαθητή. Σε αυτή την περίπτωση πιστεύω ότι πρέπει απλώς να το συζητήσουμε με τους μαθητές, να τους δώσουμε την ευκαιρία να μας πούνε τι δεν τους αρέσει, τι βρίσκουν ανιαρό ή ξεπερασμένο ή τι θα άλλαζαν στο περιεχόμενο αν ήταν εκείνοι οι συγγραφείς των έργων σήμερα.

Βλέπουμε λοιπόν ότι μπορούμε να δώσουμε νέες διαστάσεις στο μάθημα σήμερα. Τα αρχαία ελληνικά κείμενα μεταδίδουν σπουδαίες ηθικές αξίες και ανθρωπιστικά μηνύματα. Διαπλάθουν χαρακτήρα και προσφέρουν πρότυπα για να πορευθούν οι μαθητές στη ζωή με δυναμισμό. Ο πολυμήχανος Οδυσσέας, η ανυπόταχτη Αντιγόνη, ο πανεπιστήμων Αριστοτέλης, ο οραματιστής Πλάτων και τόσοι άλλοι μπορούν να αναστηθούν, μα και να αναστήσουν τις ψυχές μας!

2010-08-01T12:18:00.000+03:00

Χρειάζεται πολλή προσοχή και ενημέρωση πρωτού αποφασίσουν οι μαθητές την κατεύθυνση που θα ακολουθήσουν και τις σπουδές που θα κάνουν. Η δική μου συμβουλή είναι να μη βάζουμε τη ματαιοδοξία μας πάνω από τη λογική. Θα σας παραθέσω ένα παράδειγμα για να καταλάβετε τι εννοώ. Πρόσφατα ένας γονέας με καμάρι με ενημέρωσε πως η κόρη του έπιασε 17.000 μόρια περίπου στη θεωρητική κατεύθυνση και πως για αυτό το λόγο απέρριψαν τα ΤΕΙ κάποιων παραιατρικών κλάδων για να περάσει σε σχολή ιστορίας και αρχαιολογίας. Το καταλαβαίνω πως ήταν μια αρκετά υψηλή επίδοση και πως τούς "ακούστηκε" καλύτερα να σπουδάσει το παιδί τους σε μια σχολή με περισσότερο κύρος. Όμως, οι εποχές αλλάξανε! Η κοινωνία δεν έχει ανάγκη πλέον από τόσους ιστορικούς, αρχαιολόγους ή φιλολόγους. Δεν χρειαζόμαστε καν τόσους πολλούς δικηγόρους ή γιατρούς. Ας αφήσουμε στην ακρή το "τι θα πει ο κόσμος" και ας αντιμετωπίσουμε την κατάσταση με ρεαλισμό, υπευθυνότητα και λογική. Και όλα αυτά τα υποστηρίζω μόνο και μόνο γιατί έχω βιώσει και η ίδια το άγχος της επαγγελματικής αποκατάστασης και της αναδουλειάς. Και ακόμη διότι στεναχωριέμαι για τους φίλους μου που είτε είναι άνεργοι είτε ξενιτεύονται για να διεκδικήσουν καλύτερη ζωή. Και φυσικά επειδή ζω κάθε χρόνο το άγχος των δεκάδων υποψηφίων και την αγωνία των γονέων τους. Τα πονάω και τα καταλαβαίνω τα παιδιά που ονειρεύονται σπουδές, αλλαγές και φοιτητική ζωή σε μεγάλες πόλεις. Δεν πρέπει όμως να σκεφτούν λίγο καλύτερα και το μέλλον τους;

Παρακάτω αναδημοσιεύω τα πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα του καθηγητή Θ. Κατσανέβα αναφορικά με τα επαγγέλματα που θα έχουν προοπτικές το 2010 και τα επόμενα 5-10 χρόνια και για αυτά που είναι ήδη κορεσμένα.Το κείμενο άντλησα από την ηλεκτρονική έκδοση της ελευθεροτυπίας (www.enet.gr)

Οι δάσκαλοι πάντα... επάνω οι άλλοι «θεωρητικοί» κάτω!

Για επαγγέλματα που συνδέονται με το πρώτο και δεύτερο επιστημονικό πεδίο, οι δάσκαλοι κατά πρώτο λόγο και οι νηπιαγωγοί κατά δεύτερο συνεχίζουν να έχουν θετικές ή και πολύ θετικές επαγγελματικές προοπτικές. Δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο η θέση των φιλολόγων, αρχαιολόγων, θεολόγων, ιστορικών, ανθρωπολόγων, γεωγράφων, πολιτικών επιστημόνων και γενικότερα τα επαγγέλματα που συνδέονται με θεωρητικές σπουδές παραμένουν σε δυσχερή ή και περισσότερο δυσχερή θέση. Ομως, στην περίπτωσή τους υπάρχει η δυνατότητα ευρειών διεξόδων σε άλλα επαγγέλματα, όχι άμεσα συνδεδεμένα με τις συγκεκριμένες σπουδές. Σε αρνητική από ουδέτερη μετατρέπεται η επαγγελματική απορροφητικότητα των γυμναστών και των ψυχολόγων. Οι νομικές σπουδές αποτελούν μια ευρεία βάση για ένταξη σε διάφορα επαγγέλματα, ιδιαίτερα αυτά που συνδέονται με την οικονομία. Ομως, για τους δικηγόρους, όπως και για τους δημοσιογράφους, χειροτερεύει η κατάσταση, αφού στους συναφείς κλάδους υπάρχει μεγάλος κορεσμός και είναι ιδιαίτερα δυσχερές να εισχωρήσουν νέοι χωρίς οικογενειακά ή φιλικά ερείσματα.

Οι θεατρολόγοι, οι θεωρητικοί της τέχνης και τα άλλα επαγγέλματα της τέχνης θα αντιμετωπίσουν, σε μεγαλύτερη έκταση, τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης. Οι οικονομοδιοικητικοί του Δημοσίου έχουν περιορισμένες πιθανότητες απορρόφησης στο Δημόσιο, αλλά μπορεί να στραφούν στον ιδιωτικό τομέα. Το ίδιο ισχύει και για τους κοινωνιολόγους-εκπαιδευτικούς. Οι μαθηματικοί και οι φυσικοί πολύ δύσκολα βρίσκουν εργασία στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αλλά υπάρχει η διέξοδος των ιδιαίτερων μαθημάτων ή των φροντιστηρίων, και η δυνατότητα διεξόδων σε άλλους τομείς, ιδιαίτερα στην πληροφορική. Αρνητικές είναι οι προοπτικές των χημικών, αν και εδώ υπάρχουν οι δυνατότητες διεξόδων σε άλλα επαγγέλματα όπως οι ιατρικοί επισκέπτες. Οι πολύ υψηλές βάσεις των στρατιωτικών και αστυνομικών σχολών είναι γνωστό ότι οφείλονται στο ότι η αποφοίτηση απ' αυτές οδηγεί στην εργασιακή ασφάλεια της μονιμότητας στο δημόσιο τομέα.

Τα επαγγέλματα της πληροφορικής διατηρούν υψηλή απορροφητικότητα, αν και η τρέχουσα οικονομική κρίση οδηγεί σε μερική κάμψη για τα επόμενα 2-4 χρόνια. Ειδικότερα αυτό αφορά τους πληροφορικούς-εκπαιδευτικούς. Οι πλοίαρχοι και οι μηχανικοί Εμπορικού Ναυτικού συνεχίζουν να έχουν πολύ καλές προοπτικές, αλλά τα νέα παιδιά στη σύγχρονη εποχή δεν επιθυμούν να ακολουθήσουν τη ναυτοσύνη όπως παλαιότερα. Τα επαγγέλματα της γης και της θάλασσας, οι γεωπόνοι, οι ιχθυολόγοι επίσης συνεχίζουν να έχουν αρκετά ικανοποιητικές προοπτικές.

Οικονομολόγοι με προοπτικές

Για επαγγέλματα που συνδέονται με το πέμπτο επιστημονικό πεδίο, οι οικονομολόγοι γενικότερα εμφανίζουν ικανοποιητικές προοπτικές τα επόμενα 5-10 χρόνια. Κατά την τρέχουσα δυσμενή οικονομική συγκυρία όμως, διαφαίνεται δυσχέρεια απορρόφησής τους, ιδιαίτερα αν δεν διακρίνονται για υψηλές επιδόσεις και δεν διαθέτουν οικογενειακά ή φιλικά ερείσματα. Δυστυχώς, πολλά νέα παιδιά, απόφοιτοι οικονομικών σχολών με προσωρινές θέσεις εργασίας, προβλέπεται να χάσουν τη δουλειά τους, αφού αρκετές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν προβλήματα επιβίωσης. Από τις ειδικότητες που έχουν καλύτερες προοπτικές είναι αυτή του φοροτεχνικού-λογιστή και του κοστολόγου. Οι προοπτικές των οικονομολόγου διοίκησης (management) και πωλήσεων (marketing) ή δημοσίων σχέσεων παρουσιάζουν κάμψη. Οι οικονομολόγοι-περιβαλλοντολόγοι εμφανίζουν μια μικρή βελτίωση της απορροφητικότητάς τους, αν και αυτό προβλέπεται να φανεί περισσότερο μετά από 4-5 χρόνια. Οι άλλες ειδικότητες θα δοκιμαστούν κατά την τρέχουσα περίοδο με προοπτική ανάκαμψης στο μέλλον.

Άνθρωποι και Ποντίκια

2010-06-11T23:14:00.001+03:00

Πρόσφατα μιλούσα με μια φίλη μου νοσηλεύτρια η οποία μού ανέφερε πως λίγες μέρες πριν ένας Αλβανός φυλακισμένος μεταφέρθηκε σε νοσοκομείο της Θεσσαλονίκης σε κακή κατάσταση. Τι τού είχε συμβεί; Τον είχαν καταδαγκώσει οι τεράστιοι αρουραίοι με τους οποίους… συγκατοικεί στις Φυλακές της Κέρκυρας. Τα πόδια του ήταν γεμάτα πληγές από τις δαγκωματιές των τρωκτικών, ο ίδιος ήταν σε κατάσταση σοκ και εκλιπαρούσε για να μην επιστρέψει στο κελί-κολαστήριο. Όσο απίστευτο κι αν ακούγεται στις μέρες μας εξακολουθούν άνθρωποι να αντιμετωπίζονται με τον πιο φρικαλέο και μειωτικό τρόπο.
Ο συγκεκριμένος ήταν ένας άνθρωπος που βρέθηκε στη φυλακή για χρέη, αν και αυτό δεν έχει και πολύ μεγάλη σημασία. Θα μπορούσε να βρισκόταν εκεί για οποιοδήποτε ποινικό παράπτωμα. Το φλέγον ερώτημα είναι πώς πληρώνει τελικά κανείς σε αυτή τη χώρα. Αλλά και ποιος πληρώνει…
Παρόμοιες ιστορίες αν τις άκουγα για χώρες της Μέσης Ανατολής θα τις απέδιδα στα αυστηρά και ολοκληρωτικά καθεστώτα ή σε ακραίες θρησκευτικές πεποιθήσεις και σίγουρα θα μονολογούσα «αυτά τα κράτη είναι πίσω από τον κόσμο και είναι ντροπή που παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα». Για την Ελλάδα όμως τι να πω; Ούτε η κεντρική εξουσία, ούτε η επίσημη θρησκεία αφήνει υπόνοιες πως κάποιος άνθρωπος αξίζει να δέχεται εξευτελισμό από άλλους ανθρώπους, πως κάποιος άνθρωπος είναι κατώτερος από κάποιους άλλους. Κι όμως ο ωχαδελφισμός, η διαφθορά, η αδιαφορία για το συνάνθρωπο και το γεγονός ότι κάποιοι δεν κάνουν σωστά τη δουλειά τους, είναι που έχουν επιφέρει αυτά τα χάλια.
Σίγουρα κάποιοι θα έσπευδαν να πουν πως το κράτος είναι σε οικονομική κρίση και δεν υπάρχουν χρήματα για μυοκτονία και απολύμανση του χώρου των φυλακών. Είναι όμως τουλάχιστον χυδαίο να θέτουμε θέμα χρημάτων όταν μια ανθρώπινη ζωή αντιμετωπίζεται με τόση απαξίωση.
Κάποιοι άλλοι ίσως να έλεγαν πως στις φυλακές «φιλοξενούνται» απατεώνες, δολοφόνοι, ναρκομανείς και πως δεν είναι άνθρωποι σαν τους άλλους, πως τους αξίζει να υποφέρουν μήπως και συμμορφωθούν. Σύμφωνοι. Είναι πράγματι βλαβεροί για το κοινωνικό σύνολο και μάλιστα το έχουν αποδείξει εμπράκτως. Αυτό δεν σημαίνει όμως πως μπορούμε οι υπόλοιποι να τους αφήνουμε να φαγωθούν, να μολυνθούν, να αρρωστήσουν ή ακόμη και να πεθάνουν από τεράστια τρωκτικά που τα βράδια τούς δαγκώνουν και κόβουν κομμάτια από τη σάρκα τους.
Προσωπικά από τη μέρα που πληροφορήθηκα το περιστατικό δεν μπορώ να κοιμηθώ ήσυχη. Αισθάνομαι κάτι λιγότερο από άνθρωπος όταν ξέρω πως τις νύχτες κάποιοι συνάνθρωποί μου «σωφρονίζονται» μέσα σε μεσαιωνικές συνθήκες. Όταν σκέφτομαι πως κάποιοι υπεύθυνοι για τη δικαιοσύνη και τις φυλακές παραβιάζουν κατάφωρα τα ανθρώπινα δικαιώματα μένοντας παρόλα αυτά οι ίδιοι στο απυρόβλητο. Πότε επιτέλους θα βγούμε από το σκοτάδι;

Απαντήσεις στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας (Πανελλαδικές 2010)

2010-05-14T22:33:00.001+03:00

Σήμερα ξεκίνησαν οι Πανελλαδικές Εξετάσεις και οι μαθητές διαγωνίστηκαν στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. Μια και δίδαξα το συγκεκριμένο μάθημα και φέτος, όπως και πολλές άλλες χρονιές, νιώθω την ευθύνη να κάνω κάποια σχόλια.

Με μια πρώτη ματιά θα έλεγα πως τόσο το κείμενο, όσο και οι ερωτήσεις θεωρίας ήταν κατανοητά και προσπελάσιμα για τον προετοιμασμένο μαθητή. Το θέμα της έκθεσης εντασσόταν στη θεματική ενότητα "Παιδεία-Εκπαίδευση", που διδάσκεται διεξοδικά στη γ' λυκείου. Η ανάγκη για συνεχή επιμόρφωση και διά βίου μάθηση είναι ένα ζήτημα επίκαιρο, που έτσι κι αλλιώς απασχολεί κάθε σκεπτόμενο πολίτη. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο που και η ονομασία του Υπουργείου Παιδείας έχει ενσωματώσει πλέον τη φράση "δια βίου μάθηση" υπενθυμίζοντάς μας πως η μόρφωση δεν τελειώνει στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο.

Θα τολμήσω να πω όμως πως η επιτροπή επιλογής των θεμάτων έστειλε και ένα μήνυμα στους μαθητές που διαγωνίζονται για μια θέση στις πανεπιστημιακές σχολές με την ελπίδα ενός καλού επαγγελματικού μέλλοντος. Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: Οι καιροί άλλαξαν, πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση και να προσπαθούμε συνεχώς για την εξέλιξη και βελτίωσή μας. Ένα χαρτί πανεπιστημίου δεν σημαίνει τίποτα, αν δεν συνοδεύεται από μια δυναμική προσωπικότητα που ξέρει τι της γίνεται, που ζει ενεργά στο παρόν και προσφέρει στην κοινωνία με το έργο που παράγει. Ο νέος άνθρωπος δεν έχει καμιά δικαιολογία για να μένει στάσιμος. Καλώς ή κακώς η εποχή της ραστώνης (που αναμφισβήτητα όμως προσέφερε ποιότητα ζωής και μειωμένο άγχος στον άνθρωπο του 20ού αι) πέρασε. Τώρα κερδισμένος στο παιχνίδι της επιβίωσης είναι ο προετοιμασμένος άνθρωπος, ο καλλιεργημένος, ο εργατικός.

Εύχομαι επιτυχία σε όλα τα παιδιά και ειδικά στους μαθητές μου!

Παρακάτω παραθέτω απαντημένα τα ερωτήματα Α1, Β1, Β2, Β3 και Β4 του διαγωνίσματος. Για να λάβετε σε pdf τα θέματα πατήστε εδώ

Α1.

Το κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη συνεχούς εκπαίδευσης των ανθρώπων των σύγχρονων κοινωνιών. Αρχικά δίνεται ένας ορισμός της έννοιας «αυτομόρφωση» και τονίζεται τόσο η προσωπική ευθύνη για την απόκτηση νέων γνώσεων, όσο και η σημασία της επίδρασης που ασκούν οι φορείς κοινωνικοποίησης και το περιβάλλον. Διευκρινίζεται από τη μια πως το άτομο χρειάζεται να έχει ενεργητική στάση απέναντι στα γνωστικά αντικείμενα με τα οποία θα ασχοληθεί, αλλά από την άλλη να οργανώνεται με τη βοήθεια των υπαρχόντων θεσμών. Οι αιτίες που επιβάλλουν την αυτομόρφωση είναι η επιστημονική και η τεχνολογική ανάπτυξη που καθιστούν αναγκαία την επιμόρφωση προκειμένου κάποιος να ανταποκρίνεται επαγγελματικά στις νέες απαιτήσεις. Τέλος, διαπιστώνεται πως η παραδοσιακή αντίληψη για την εκπαίδευση έχει αλλάξει και πλέον είναι επιτακτικό να συνεχίζεται η διαδικασία της μόρφωσης σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ανθρώπου.

Β1.

Κάποτε οι άνθρωποι εκπαιδεύονταν σε ένα επάγγελμα το οποίο ασκούσαν σε όλη τη διάρκεια του βίου τους. Πλέον οι συνεχείς αλλαγές στην τεχνολογία, η δημιουργία νέων επαγγελμάτων και η κατάργηση άλλων δεν προσφέρουν καμία επαγγελματική ασφάλεια στους νέους. Είναι απαραίτητο να είναι σε εγρήγορση, να παρακολουθούν τις εξελίξεις, να μορφώνονται σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους και να συγκεντρώνουν το δυνατόν περισσότερα τυπικά και ουσιαστικά προσόντα -απαραίτητα για την εξέλιξή τους- και φυσικά να είναι έτοιμοι για αλλαγές. Τέλος χρειάζεται να εξασκήσουν τη διορατικότητά τους για να είναι προετοιμασμένοι για επαγγελματικές ανακατατάξεις και να μπορούν να ελίσσονται αναλόγως των περιστάσεων.

Β2.

α) Η παράγραφος αναπτύσσεται με τη μέθοδο της αιτιολόγησης. Πιο ειδικά στα σχόλια της παραγράφου («και τούτο επειδή… πρακτικές της καθημερινής ζωής») αιτιολογείται η άποψη της συντάκτριας ότι η εκπαίδευση δεν είναι πλέον μια απλή μετάδοση γνώσεων από τις μεγαλύτερες στις νεότερες γενιές. Η λέξη που επιβεβαιώνει και τονίζει αυτόν τον τρόπο ανάπτυξης είναι το «επειδή».

β) Τα δομικά μέρη της παραγράφου είναι:
1. θεματική περίοδος: «Η εκπαίδευση δεν νοείται… τον 19ο αιώνα».

2. λεπτομέρειες: «Και τούτο επειδή… πρακτικές της καθημερινής ζωής».

3. πρόταση-κατακλείδα: «Η εκπαιδευτική πράξη… των σχολικών τειχών».

Β3.
α) ατομική ≠ συλλογική
επιτρέπουν ≠ αποτρέπουν
ανεπαρκείς ≠ επαρκείς
διαφορετικές ≠ ίδιες
επεκτείνεται ≠ περιορίζεται

β) συνεχή = αδιάλειπτη
χρησιμότητα = ωφελιμότητα
συνέπειες = αποτελέσματα
δεξιότητες = ικανότητες
καθίσταται = γίνεται

Β4.

Τα χαρακτηριστικά του επιστημονικού λόγου που εντοπίζονται στο κείμενο είναι τα εξής:

1. χρήση ειδικού λεξιλογίου (ορολογία): αυτομόρφωση, κανονιστική μετάδοση γνώσεων, εκπαίδευση, κατάρτιση.

2. Ο λόγος είναι περιγραφικός και ερμηνευτικός, όπως για παράδειγμα στην πρώτη παράγραφο του κειμένου που δίνεται ο ορισμός της έννοιας «αυτομόρφωση».

3. Γίνεται επίκληση σε έναν επιστήμονα (επίκληση στην αυθεντία, «η εκπαίδευση δεν νοείται… όπως την όριζε ο Durkheim τον 19ο αιώνα»), προκειμένου να επεξηγηθεί καλύτερα η αντίληψη της συντάκτριας για τις νέες διαστάσεις που έχει λάβει η έννοια της εκπαίδευσης στις μέρες μας.

Φυσικά όλο το κείμενο διατρέχει η αναφορική χρήση της γλώσσας, η αντικειμενικότητα, το απρόσωπο ύφος και η επίκληση στη λογική που αποτελούν και αυτά χαρακτηριστικά του επιστημονικού λόγου.

Η εκδρομή

2010-03-23T19:28:00.000+02:00

Φύγατε και πήγατε εκδρομή

Η Ιταλία κοντά της να σας υποδεχτεί.

Αφήσαμε το μάθημα κι ήρθε το παραπάτημα

Για λίγο ησυχάσαμε, τα βάσανα ξεχάσαμε.

Μα τώρα ήρθε η ώρα ξανά για τα θρανία

Γραμματικές και εγχειρίδια για να ξαναδιαβάσουμε

...Μπας και περάσουμε.

Το παραπάνω ποιηματάκι το έγραψε ο μαθητής Βέσκος Γιώργος του Α4 του Γελ Αριδαίας για να υποδεχτεί εμένα και τους άλλους καθηγητές που επιστρέψαμε από την πενταήμερη εκδρομή στην Ιταλία. Φαίνεται ότι το διάλειμμα από τα αρχαία ελληνικά, τη γραμματική και το εγχειρίδιο γλωσσικής διδασκαλίας ήταν πολύ ευχάριστο και άφησε ελεύθερο χρόνο στον Γιώργο για να γράψει αυτό το πολύ χαριτωμένο ποίημα. Ευχαριστούμε πολύ!

Εν αναμονή...

2010-03-10T00:21:00.000+02:00

Όταν ήμουνα παιδί παίζαμε και μιλούσαμε για τα αγαπημένα μας κινούμενα σχέδια ή για τα παιχνίδια μας. Στην εφηβεία μου συζητούσαμε για αγόρια, για φιλίες, για μαθήματα και για τις μελλοντικές σπουδές μας. Ονειρευόμασταν να γίνουμε φοιτητές και να σπουδάσουμε κάτι που θα μας αρέσει βάσει των ενδιαφερόντων και των δυνατοτήτων μας και όχι βάσει των χρημάτων που θα βγάζαμε από την εργασία μας. Επικρατούσε γενικά ένας ρομαντισμός. Και δεν νομίζω πως απλώς εξωραΐζω το παρελθόν σκεπτόμενη όλα αυτά. Είμαι σίγουρη πως αυτό που θυμάμαι ήταν κάποτε πραγματικότητα. Είμαι σίγουρη πως κάποτε ήμουν ένας άνθρωπος που δεν σκεφτόταν κάθε μέρα τα έσοδα και τα έξοδα.
Πλέον είναι καθημερινή η συζήτηση για τους μισθούς, τις περικοπές και τις αυξήσεις στο Φ.Π.Α. Βγαίνεις να πιεις έναν καφέ και να χαρείς και καταλήγεις να ψυχοπλακώνεσαι από την απελπισία που μεταφέρουν όλοι. Οι δημόσιοι υπάλληλοι γκρινιάζουν για την κατάσταση και οι του ιδιωτικού τομέα (υπάλληλοι κι αφεντικά) χαίρονται που το κράτος μάς περικόπτει τους μισθούς. Σου λένε ευθαρσώς ή με υπονοούμενα: «Για να δεις και εσύ τη γλύκα! Δεν θα είσαι πια ο προνομιούχος!» Και προσπαθείς να εξηγήσεις πως πρώτον έτσι κι αλλιώς δεν πληρωνόμουν καλά -πόσο μάλλον τώρα- και δεύτερον πως για να πάει μπροστά η κοινωνία δεν πρέπει να εξισωθούμε όλοι προς τα κάτω, αλλά προς τα πάνω. Τους εξηγείς πως η αγορά από την οποία περιμένουν και οι ίδιοι για να δουλέψουν και να πληρωθούν, θα αποστραγγιστεί ακόμη περισσότερο τώρα. Μα εκείνοι μοιάζουν να μην καταλαβαίνουν.
Έπειτα γυρίζεις σπίτι και ανοίγεις την τηλεόραση για να μάθεις τις νέες εξελίξεις στις ειδήσεις. Όμως το μόνο που ακούς είναι για το πόσα χρωστάμε και για το πώς μας αντιμετωπίζουν οι ξένοι. Έχουμε πλέον εμπεδώσει πως τα καταφέραμε περίφημα και καταστρέψαμε την Ελλάδα… αλλά ποιος θα πληρώσει τη νύφη; Εμείς οι απλοί πολίτες θα ζοριστούμε όσο πάει, θα κάνουμε όποια θυσία χρειαστεί προκειμένου να ανασάνει η χώρα, όμως δεν θα έπρεπε να ειπωθεί κάτι και για αυτούς που «έφαγαν» τα χρήματα; Δεν πρέπει να γίνει κάποια έρευνα, κάποια δίκη, να απονεμηθεί δικαιοσύνη τέλος πάντων;
Την άλλη μέρα πηγαίνεις στο σχολείο και πρέπει να μιλήσεις στους μαθητές για την αξία της δικαιοσύνης και για τη σημασία της ευνομίας προκειμένου για την εύρυθμη λειτουργία της πολιτείας (τέτοια κεφάλαια υπάρχουν μπόλικα στα σχολικά βιβλία). Και ειλικρινά μού έρχεται να γελάσω. Πώς είναι δυνατόν να θεωρητικολογούμε, όταν το ίδιο μας το κράτος δίνει το μήνυμα στους πολίτες πως το δίκαιο δεν υφίσταται; Πώς είναι δυνατόν να μένουν ατιμώρητοι όσοι έφτασαν τη χώρα σε αυτό το χάλι; Αν έτσι έχουν τα πράγματα, τότε ποτέ δεν θα διορθωθεί η κατάσταση και η διαφθορά απλώς θα μεγαλώνει.
Κι όταν πια έρχεται το βράδυ και είναι ώρα να κοιμηθείς νιώθεις ένα απίστευτο βάρος στο κεφάλι σου. Κλείνεις τα μάτια και φέρνεις στο νου τους τόσους παιδικούς και εφηβικούς φίλους που έφυγαν από την Ελλάδα και βρίσκονται πια στην Ευρώπη ή την Αμερική. Λυπάσαι που τους έχασες και την ίδια στιγμή τούς μακαρίζεις που πήραν τη μεγάλη απόφαση και διεκδίκησαν κάτι καλύτερο για τους εαυτούς τους. Φέρνεις στο νου και τα παιδιά στο σχολείο που σε δυο μήνες θα δώσουν εξετάσεις για να περάσουν σε μια σχολή αμφίβολης ποιότητας στο ελληνικό πανεπιστήμιο. Πόσο πολύ αγχώνονται τώρα και πόσο πολύ θα αγχωθούν στο μέλλον όταν θα γραφτούν στις λίστες των ανέργων. Φέρνω στο νου και εκείνους τους εκπαιδευτικούς που ζούνε ακόμη σε φοιτητικά σπίτια και έχουν μετοικήσει σε νησιά και σε παραμεθόριες περιοχές, που κάνουν τη δουλειά τους με όρεξη και μεράκι και που ονειρεύονται ένα μέλλον καλύτερο για αυτούς και τις νέες γενιές που περνούν από τα χέρια τους. Άραγε θα έρθει σύντομα η αλλαγή σε τούτη την ταλαιπωρημένη χώρα;

Εποχές απαξίωσης

2010-02-23T20:03:00.000+02:00

Απογοήτευση και μόνο απογοήτευση εισπράττω τις τελευταίες μέρες από ορισμένους μαθητές τους οποίους βαθμολόγησα με υψηλή βαθμολογία, ενώ δεν άξιζαν. Επικρατεί βλέπετε η άποψη ότι αφού είναι γ' λυκείου και δεν δημιουργούν προβλήματα με τη συμπεριφορά τους, πρέπει ο εκπαιδευτικός να τους βοηθήσει για να πάρουν ένα καλό απολυτήριο και για να βοηθηθούν στις πανελλαδικές... ακόμη κι αν δεν αποδίδουν στα μαθήματα.

Άλλωστε τα καημένα τα παιδιά δεν προλαβαίνουν να είναι σωστά στις υποχρεώσεις τους... ο φόρτος εργασίας είναι μεγάλος: αμέσως μετά το σχολείο τρέχουν στο φροντιστήριο και από εκεί κατευθείαν στο σπίτι. Κι έτσι την άλλη μέρα στο σχολείο δεν είναι διαβασμένοι, διότι δεν πρόλαβαν και διότι είχαν άλλες εργασίες να κάνουν για το φροντιστήριο. "Δεν πειράζει, παιδί μου, τουλάχιστον να προσέχεις στο μάθημα και να συμμετέχεις", λες (πού φτάσαμε, να κάνουμε υποχωρήσεις σε όλα). Και πραγματικά αυτό περιμένω, τουλάχιστον να συμμετέχουν. Εκείνοι όμως κάθονται βουβοί και κοιτούν το άπειρο με δυο - τρεις εξαιρέσεις.

Είναι οι ίδιοι μαθητές που λίγες μέρες πριν από τη βαθμολογία συμμετείχαν, είναι οι ίδιοι που με πλεύρισαν για να δεσμευτώ πως θα τους βοηθήσω στο τετράμηνο, είναι οι ίδιοι που αντιμετωπίζουν το σχολείο ως πάρεργο και έχουν την ψευδαίσθηση πως επειδή πηγαίνουν φροντιστήριο, θα μπουν και στη σχολή που θέλουν. Και τώρα που πήραν τον καλό βαθμό είναι σαν να σου λένε: "Είσαι κορόιδο. Εμείς και το σχολείο και εσένα σε έχουμε γραμμένο. Μόνο ο βαθμός μάς ενδιέφερε".

Κι ας πασχίζω εγώ να τους εξηγήσω πέντε πράγματα, κι ας σκέφτομαι συνεχώς τον τρόπο για να κάνω το μάθημα το δυνατόν πιο ενδιαφέρον. Τίποτα. Το απόλυτο τίποτα. Διότι δεν υπάρχει αγάπη για μάθηση, δεν υπάρχει φιλότιμο. Τα παιδιά είναι ρομπότ. Τους λένε όλοι ότι το δημόσιο σχολείο δεν αξίζει, ότι οι καθηγητές είναι άχρηστοι και αυτοί το πιστεύουν και το χρησιμοποιούν ως δικαιολογία για την τεμπελιά τους. Και είναι τόσο προγραμματισμένοι που μόλις τους πω ότι θα τους κατεβάσω το βαθμό, αμέσως κινητοποιούνται... Μόνο τότε και για λίγο. Δηλαδή πρέπει να τους χειρίζομαι για να έχω αποτέλεσμα; Πρέπει να τους απειλώ; Ε, όχι. Δεν θέλω κι ας αναγκάζομαι να το κάνω πού και πού, όπως σήμερα το πρωί. Και φώναξα και ενημέρωσα πως στο άλλο τετράμηνο τα πράγματα θα είναι πολύ διαφορετικά. Μα, τι περιμένε λοιπόν; Να μη δίνετε τίποτα και να παίρνετε τα πάντα; Ή μήπως θέλετε ο εκπαιδευτικός να μην ενδιαφέρεται για να έχετε μετά δικαιολογία να λέτε πως είναι άχρηστος; Προφανώς ο εκπαιδευτικός που δουλεύει δεν σας συμφέρει, διότι σας ζορίζει. Μα, καλά σε τι εποχές απαξίωσης ζούμε;

Έτσι λοιπόν περνά η ζωή στο δημόσιο σχολείο: με πολύ λίγη ηθική ικανοποίηση, με πολλή στεναχώρια, με ελάχιστες οικονομικές απολαβές και με πολλή δουλειά παρόλα αυτά. Από τις οχτώ το πρωί ως τις επτά το βράδυ στο πόδι: να κάνεις σωστά τη δουλειά σου, να προετοιμαστείς για την άλλη μέρα, να διορθώσεις τετράδια και εκθέσεις. Και το μόνο που λαμβάνεις είναι ένα χαμόγελο ειρωνείας που το αισθάνεσαι να σε πληγώνει και να σου γκρεμίζει ό,τι ωραίο έχεις στην ψυχή σου...

Αγωγή Υγείας

2010-02-18T22:31:00.002+02:00

Εδώ και αρκετούς μήνες συμμετέχω στο πρόγραμμα «αγωγής υγείας» που έχουμε οργανώσει στο Λύκειο της Αριδαίας. Είναι μια προσπάθεια που γίνεται με πολλή αγάπη και με τη συνδρομή τεσσάρων συναδέλφων και είκοσι παιδιών. Το θέμα που μας απασχολεί φέτος είναι η διαφορετικότητα γενικά και η αναπηρία ειδικότερα. Στις συναντήσεις μας τα παιδιά παίρνουν μέρος σε βιωματικές δραστηριότητες και σε παιχνίδια ρόλων που συμπληρώνονται από κατάθεση απόψεων πάνω στα θέματα που μας απασχολούν. Φροντίζουμε όμως να τεκμηριώνουμε και θεωρητικά - ακαδημαϊκά αρκετά από όσα θίγονται στις συναντήσεις μας. Στόχος μας είναι τόσο η ενημέρωση των μαθητών για σημαντικά κοινωνικά ζητήματα, όσο και η προώθηση του διαλόγου και της ελευθερίας της έκφρασης. Τασσόμαστε κατά του δογματισμού και του φανατισμού και προάγουμε την ομαδικότητα και την κοινωνικοποίηση.

Στη σημερινή συνάντηση επικεντρωθήκαμε στη διαφορετικότητα ανάμεσα στον άντρα και στη γυναίκα στη σύγχρονη κοινωνία. Μετά την προβολή ενός ντοκιμαντέρ με ανάλογο περιεχόμενο μοιράσαμε στα παιδιά ένα ερωτηματολόγιο στο οποίο καταθέσαμε εμπειρίες που αντικατοπτρίζουν το ρόλο που έχει θεμελιώσει η κοινωνία για τα αγόρια και για τα κορίτσια. Στη συνέχεια μοιραστήκαμε τις απόψεις μας και σε μια συζήτηση στρογγυλής τραπέζης επισημάναμε τα στερεότυπα που υπάρχουν στην κοινωνία μας, και προσδιορίσαμε παρόλα αυτά την αναγκαιότητα ύπαρξης ρόλων προκειμένου για την κοινωνική συνοχή. Παράλληλα καταρρίψαμε πρακτικές και ιδέες παρωχημένες και καταλήξαμε πως μπορεί άντρες και γυναίκες να είναι διαφορετικοί, αλλά έχουν μια κοινή συνισταμένη: είναι άνθρωποι και πολίτες ενεργοί, σε μια κοινωνία μεταβατική που έχει ανάγκη από επαναπροσδιορισμό κάποιων αξιών και ιδεών. Μπορεί τα πράγματα να είναι συγκεχυμένα, αλλά είναι στο χέρι μας να κάνουμε πράξη την ισότητα και να διασφαλίσουμε τα ανθρώπινα δικαιώματα δίνοντας πρώτα οι ίδιοι το καλό παράδειγμα με τις επιλογές μας.

Η συνάντηση μπορεί να μην ήταν άκρως επιτυχημένη και η ομάδα να μην είχε καλή συγκέντρωση (δεδομένου ότι σήμερα δώσαμε βαθμούς και υπήρχε μια μικρή αναστάτωση στους μαθητές), αλλά τουλάχιστον δόθηκαν κάποια ερεθίσματα για περαιτέρω σκέψη και αναζήτηση… Το πιο βασικό είναι ότι μέσα από αυτά τα προγράμματα (για τα οποία ομολογώ πως δεν έχω εμπειρία, τώρα μαθαίνω κι εγώ μαζί με τα παιδιά) οι μαθητές παραμένουν στο χώρο του σχολείου, μαθαίνουν να τον αγαπούν και να τον σέβονται και επιλέγουν τη μάθηση, τη συζήτηση και την παρέα από τις άσκοπες περιπλανήσεις εδώ κι εκεί. Μακάρι όλοι οι συνάδελφοι να αναλαμβάνουν τέτοια προγράμματα: ανοίγονται ορίζοντες και αναπτύσσονται στενές σχέσεις σεβασμού και αγάπης με τους μαθητές σε μια εποχή που ο εκπαιδευτικός του δημοσίου σχολείου απαξιώνεται, βάλλεται από την κοινωνία και φορτώνεται την ταμπέλα του τεμπέλη και του άχρηστου από τους συμπολίτες μας…

Συνεδρίαση ΕΛΜΕ

2009-12-02T21:14:00.002+02:00

Σήμερα είχαμε άδεια προκειμένου να ψηφίσουμε για το διοικητικό συμβούλιο της Α΄ ΕΛΜΕ στο νομό Πέλλας κι έτσι δεν πήγαμε στα σχολεία. Είμαι υπέρ του συνδικαλισμού, της οργανωμένης προσπάθειας και του αγώνα. Χάρη σε ανθρώπους που πίστεψαν σε ένα καλύτερο μέλλον κατακτήθηκαν τα εργασιακά μας δικαιώματα. Διαφωνώ όμως με το να κλείνει το σχολείο μια τέτοια μέρα. Τι φταίνε τα παιδιά να χάνουν διδακτικές ώρες; Τι φταίνε οι εργαζόμενοι γονείς που δεν είχαν πού να αφήσουν τα παιδιά τους σήμερα που τα σχολεία του νομού ήταν κλειστά;

Κάποιοι θα μου πουν πως είναι κατακτημένο εργασιακό μας δικαίωμα να πηγαίνουμε στη συνέλευση και να συζητάμε τα προβλήματα του κλάδου μας. Συμφωνώ 100 τοις 100. Αλλά επειδή πιστεύω στις σολομώντειες λύσεις θεωρώ πως το καλύτερο θα ήταν να γίνουν οι 4 πρώτες ώρες και μετά να γίνει η συνέλευση. Έτσι κι αλλιώς όλοι στις 12 και μισή πήγαν στη συνεδρίαση. Μόνον τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου ήταν εκεί από τις 10. Ήμουν στη συνέλευση και ξέρω.

Επί της ουσίας τώρα: Τι συζητήθηκε που να άξιζε την προσοχή μου; Χμ... Μου έκανε εντύπωση ένας συνάδελφος και συνδικαλιστής που τάχθηκε κατά της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών. Γιατί αγαπητέ συνάδελφε; Τι φοβάστε και δεν θέλετε την αξιολόγηση; Όποιος είναι ευσυνείδητος και κάνει καλά τη δουλειά του δεν ανησυχεί. Αντιθέτως, επιζητά κίνητρα για να γίνεται καλύτερος. Θέλει συνεχώς να μαθαίνει, να επιμορφώνεται και να παρακολουθεί τις εξελίξεις, ώστε να είναι σε θέση να καταλαβαίνει καλύτερα και τους μαθητές του.

Επίσης μου έκανε εντύπωση που τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου πληρώνονται για τις εκδρομές που διοργανώνουν από χρήματα που μαζεύουν από τις νόμιμες κρατήσεις μας. Με λίγα λόγια και τα οδοιπορικά τους καλύπτονται από το πρακτορείο τουρισμού (τα λεγόμενα free, όπως ειπώθηκε στη συνεδρίαση) και "κόβουν" και μισθό στον εαυτό τους ως συνοδοί των εκδρομών. Γιάννης πίνει, Γιάννης κερνάει!

Ακόμη, κάποιοι πρότειναν να διδάσκεται η Ιστορία και η Γεωγραφία στη γλώσσα των αλλοδαπών μαθητών που φοιτούν στα ελληνικά σχολεία. Είμαστε σοβαροί; Μου έχει τύχει να βρεθώ σε τάξη που είχα 3 μαθητές από την Αλβανία, 4 από τη Γεωργία, 1 από τη Σερβία και 9 από Ελλάδα. Τι θα έπρεπε, να υπάρχουν 4 διαφορετικοί δάσκαλοι για να διδάσκουν στα παιδιά την Ιστορία στη μητρική τους γλώσσα; Αν κάποιο παιδί επιθυμεί να μάθει καλύτερα τη γλώσσα των γονιών του, μπορεί να πάει σε σχολείο αλβανικής, γεωργιανής, σερβικής κλπ γλώσσας. Το ίδιο κάνουν οι ομογενείς Έλληνες σε Γερμανία, Γαλλία, Η.Π.Α., Αυστραλία. Στο Ελληνικό σχολείο τα μαθήματα γίνονται και πρέπει να γίνονται μόνο στην Ελληνική γλώσσα. Για αυτό λέγεται και Ελληνικό σχολείο. Αν ήταν Βαλκανικό ή Ευρωπαϊκό, τότε αυτή η πρόταση θα είχε βάση και θα με έβρισκε σύμφωνη.

Κάτι άλλο που ειπώθηκε αφορούσε τα ολοήμερα γυμνάσια που προωθεί η κυβέρνηση. Ωραία, να γίνουν, να διοριστεί και κόσμος, να μειωθεί και η ανεργία. Όμως (όπως πολύ σωστά είπε κάποιος συνάδελφος) υπάρχουν οι υποδομές; Υποτίθεται πως στα ολοήμερα γυμνάσια τα παιδιά θα πρέπει να έχουν προσωπικό χώρο για να φυλάνε τα βιβλία τους ή για να αλλάζουν ρούχα, ειδική αίθουσα για να τρώνε, μεγάλες βιβλιοθήκες για να διαβάζουν, κρεβάτια για να ξαπλώνουν αν νιώθουν κουρασμένα κλπ. Εδώ στο Λύκειο Αριδαίας δεν έχουμε καν κλειστό γυμναστήριο και τα παιδιά κάνουν γυμναστική μέσα στο κρύο... πώς θα γίνουν όλα αυτά χωρίς σχέδιο, χωρίς υποδομές;

Έπειτα απαιτούμε από το κράτος μαζικούς διορισμούς. Συνάδελφοι, οι εποχές αλλάξανε. Το κράτος δεν είναι πια ο μεγάλος εργοδότης. Ας μη μεγαλώνουμε πια τα παιδιά μας με φρούδες ελπίδες πως τάχα θα μπούνε στο δημόσιο και θα είναι όλα καλά. Οι Έλληνες πρέπει να γίνουμε δημιουργικοί. Δεν πάει άλλο. Και εμείς που είμαστε στο δημόσιο οφείλουμε να είμαστε πιο εργατικοί από τους άλλους. Πώς αλλιώς θα διαφυλάξουμε τη δουλειά μας; Παραπονιόμαστε για την απαξίωση που βιώνουμε από γονείς και μαθητές. Κάναμε κάτι για να πείσουμε την ελληνική κοινωνία ότι αγαπάμε τη δουλειά μας και ότι προσπαθούμε για το καλύτερο; Αν η απάντηση είναι "ναι", η δική μου γνώμη είναι πως πρέπει να μοχθήσουμε κι άλλο. Δεν μου αρέσει ο τρόπος που με αντιμετωπίζει η ελληνική κοινωνία όταν λέω πως είμαι δημόσιος εκπαιδευτικός: "Α! Εσείς όλο κάθεστε!" λένε. Ε, δεν είναι αλήθεια! Πώς να το κάνουμε; Όμως μόνον εμείς είμαστε οι μόνοι που μπορούμε να ανατρέψουμε αυτό το στερεότυπο, γιατί δυστυχώς εμείς δώσαμε τροφή για να δημιουργηθεί αυτή η εντύπωση.

Ζούμε σε μεταβατικές εποχές. Τα χρόνια της αθωότητας και της ξάπλας πέρασαν. Πονάω κάθε μέρα διότι σχεδόν όλοι οι παιδικοί μου φίλοι σπούδασαν και αυτή τη στιγμή είναι στο εξωτερικό αναζητώντας λίγη αξιοκρατία και μια αξιοπρεπή δουλειά. Πονάω που οι φίλοι μου, που δεν έφυγαν, εργάζονται 10 ώρες κάθε μέρα για ελάχιστα χρήματα και δεν έχουν εναλλακτικές και δεν αποφασίζουν να παντρευτούν και να προχωρήσουν στη ζωή τους. Το κράτος δεν τους εμπνέει εμπιστοσύνη. Έχουν κι αυτοί στο νου τους τη φυγή... μα τους κρατούν εδώ πίσω οι γονείς και τα συναισθήματα. Πονάω γιατί έχω και φίλους που δεν βγάζουν ούτε τα προς το ζην κι ας είναι λαμπρά μυαλά, κι ας έχουν απίστευτες δυνατότητες. Η χώρα δεν τους χρειάζεται. Σύντομα... θα φύγουν κι αυτοί.

Δεν θέλω να είμαι μέλος μιας χώρας γερόντων, μιας χώρας μη δημιουργικών ανθρώπων. Δεν θέλω να με θεωρούν οι συμπολίτες μου κηφήνα μόλις ακούνε την επαγγελματική μου ιδιότητα, δεν θέλω οι μαθητές μου να στεναχωριούνται για τα χρήματα (είναι τραγικό, αλλά όλη αυτή η οικονομική δυσπραγία έχει "φορτωθεί" στην ψυχολογία των μικρών παιδιών), δεν θέλω οι συνδικαλιστές να είναι αποκομμένοι από την πραγματικότητα, δεν θέλω όλη αυτή την υποκρισία! Δημοσιεύω αυτές μου τις σκέψεις διότι έχω ανάγκη από ανατροφοδότηση. Έχω ανάγκη από διάλογο επί της ουσίας και από αντιπαράθεση.

Τι να πω; Κανονικά θα έπρεπε να ήμουν χαρούμενη που δεν πήγα στη δουλειά μου, αλλά πληρώθηκα, που πήγα βόλτα στην Έδεσσα και που έφαγα έξω με συναδέλφους… αλλά δεν είμαι. Η συνέλευση αυτή μου πυροδότησε δυσάρεστα συμπεράσματα και με στεναχώρησε. Άραγε, υπάρχει ελπίς;

Το Παρεκκλήσι τού Ρόσλιν

2009-11-30T15:21:00.000+02:00

Μεταφερθείτε με τη φαντασία σας στην εποχή των Ιπποτών, στο σωτήριο έτος 1446, όταν ο Sir William St Clair, τρίτος και τελευταίος Πρίγκιπας του Ορκνέι, ίδρυε το παρεκκλήσι τού Ρόσλιν στη σκοτεινή Σκωτία. Είναι ένα παρεκκλήσι σχετικά μικρό σε διαστάσεις, αλλά τεράστιο σε ιστορία και θρύλους, το οποίο απέχει μόλις 11 χιλιόμετρα από το Εδιμβούργο. Είναι ο τόπος όπου πιθανότατα βρίσκεται ή βρισκόταν για κάποιο διάστημα το Holy Grail, το Άγιο Δισκοπότηρο, απ' όπου ήπιε κρασί ο Ιησούς στον Μυστικό Δείπνο και στο οποίο περισυλλέχθηκε το αίμα του μετά τη σταύρωσή του. Ίσως εκεί, στις μυστικές και ανεξερεύνητες ακόμη κρύπτες του, να βρίσκονται πρωτοχριστιανικά κείμενα γραμμένα από τον ίδιο τον Χριστό, ή ιερά αντικείμενα –η Κιβωτός της Διαθήκης και ο Σταυρός του Μαρτυρίου για παράδειγμα– ή ακόμη και το μουμιοποιημένο κεφάλι του Υιού του Θεού.

Είναι ένα μέρος γεμάτο σύμβολα, κωδικούς και παράξενες απεικονίσεις, στην ατμόσφαιρα του οποίου υπάρχει ακόμα κάτι το απόκοσμο, το ζοφερό, το κατανυκτικό του μακρινού Μεσαίωνα. Είναι, τέλος, ο τόπος όπου υποτίθεται ότι εκτυλίσσεται η τελευταία πράξη τού best-seller τού Dan Brown, Κώδικας ντα Βίντσι, γεγονός που έχει φέρει για μια ακόμη φορά στο προσκήνιο το Ρόσλιν, αναζωπυρώνοντας το ενδιαφέρον των απανταχού κυνηγών μυστηρίων…
Στα μέσα του 15ου αιώνα, όταν ο Sir William St Clair αποφάσισε να χρηματοδοτήσει την αποπεράτωση του παρεκκλησιού, αφοσιώθηκε πλήρως σε αυτό το έργο-προσφορά προς τον Θεό. Πιθανότατα δεν επέλεξε τυχαία τη συγκεκριμένη τοποθεσία, αλλά σκοπίμως, μια κι εκεί βρισκόταν κατά την αρχαιότητα ναός αφιερωμένος στον Μίθρα: ήταν δηλαδή ένας τόπος δύναμης, ενεργειακά φορτισμένος από τα προσκυνήματα χιλιάδων ανθρώπων. Για την οικοδόμηση του ναού κάλεσε δεκάδες τεχνίτες από διάφορες περιοχές. Λέγεται ότι πρόθεσή του ήταν να φτιάξει ένα κτίσμα που να παραπέμπει αρχιτεκτονικά στον Ναό του Σολόμωντα στην Ιερουσαλήμ, κάτι που δεν επετεύχθη πλήρως, ίσως γιατί ο W. St Clair απεβίωσε πριν την ολοκλήρωση του έργου και θάφτηκε εκεί. Πάντως, ένας μισοτελειωμένος τοίχος στα δυτικά του κτίσματος είναι βέβαιο ότι αναπαριστά τον Τοίχο των Δακρύων, όπως και ένα στενό ορθογώνιο ιερό και μια υπόγεια αίθουσα είναι πιστές αναπαραστάσεις τμημάτων του αρχικού Ναού στην Ιερουσαλήμ.
Στο παρεκκλήσι μπορεί κανείς να παρατηρήσει δεκάδες σύμβολα: χριστιανικά, ιουδαϊκά, μασονικά, παγανιστικά, γοτθικά, αλλά και κώδικες που γεννούν ερωτηματικά: Ποιος ο λόγος να συνυπάρχουν τόσα ετερόκλητα στοιχεία σε έναν ναό; Μήπως το παρεκκλήσι δεν είχε μοναδικό σκοπό την τέλεση της κυριακάτικης Θείας Λειτουργίας, αλλά τη φύλαξη μυστικών, την κωδικοποίηση πληροφοριών, αναγνώσιμων μόνο από τους μυημένους;
Μερικά από αυτά τα σύμβολα είναι τα εξής: σταυροί, διαβήτες, άστρα, ρόδα, φίδια, πυραμίδες, πράσινοι άνθρωποι, πλανήτες, γοτθικά γκαργκόιλς κ.ά. Σχετικά πρόσφατα ανακαλύφθηκε κι ένας μουσικός κώδικας «κρυμμένος» σε 213 κύβους. Η απόφανση όσων άκουσαν το κομμάτι μετά την αποκωδικοποίησή του είναι ότι πρόκειται για μια απλοϊκή μελωδία χωρίς ιδιαίτερη έμπνευση, με μεγάλη πνευματική αξία όμως για εκείνους που έχτισαν το παρεκκλήσι.
Από τα δεκάδες τεχνουργήματα που κοσμούν το Ρόσλιν τα πιο διάσημα είναι δυο κολώνες, του Μποάζ και του Γιαχίν. Ο θρύλος λέει ότι την κατασκευή αυτών είχε αναλάβει ένας δάσκαλος με τους μαθητές του. Όταν κάποια στιγμή όμως ο δάσκαλος χρειάστηκε να λείψει για αρκετό διάστημα, ένας από τους μαθητές του πήρε την πρωτοβουλία και τελείωσε τη μια κολώνα. Όταν επέστρεψε ο αρχιμάστορας και είδε το καταπληκτικό δημιούργημα του μαθητή του, ένιωσε ζήλια και τον σκότωσε σε 'κείνο ακριβώς το σημείο. Στην κορυφή των κολώνων δεσπόζουν πλέον δυο κεφάλια, του δασκάλου και του φονευθέντος. Πολλοί μάλιστα υποστηρίζουν ότι στο εσωτερικό του κεφαλιού του μαθητή είναι φυλαγμένο το Άγιο Δισκοπότηρο. Εκεί μάλιστα υπάρχει χαραγμένη και η εξής επιγραφή: «Το κρασί είναι δυνατό, ο βασιλιάς είναι δυνατός, οι γυναίκες ακόμη δυνατότερες, όμως η αλήθεια κυριαρχεί όλων».
Στη συνέχεια, καθώς περνούσαν τα χρόνια και φούντωνε το μίσος μεταξύ των καθολικών και των αγγλικανών, το παρεκκλήσι τού Ρόσλιν με τον παράξενο διάκοσμο προκαλούσε. Κι έτσι, τον 17ο αιώνα έκλεισε, αφού πρώτα υπέστη πολλές καταστροφές από τους προτεστάντες. Οι ουσιαστικές προσπάθειες αναστήλωσής του ξεκίνησαν τον 19ο αιώνα και σταδιακά ως τις μέρες μας ανακαλύφθηκαν διάφορα, μεταξύ των οποίων και μια μυστηριώδης κρύπτη που δεν έχει είσοδο και έξοδο. Πλέον με τη βοήθεια της τεχνολογίας ερευνάται εξονυχιστικά ο χώρος για την εύρεση νέων στοιχείων, όμως τίποτα δεν φτάνει στους απλούς ανθρώπους, που είναι φυσικό να πιστεύουν ότι κάτι σοβαρό κρύβεται και δεν τους το φανερώνουν.
Άλλωστε ένας από τους διασημότερους θρύλους υποστηρίζει ότι κάτω από το Ρόσλιν είναι θαμμένοι Ναΐτες ιππότες με όλη τους την περιβολή και τα όπλα τους οι οποίοι φυλάνε τα μεγάλα μυστικά. Οι ιππότες αυτοί υποτίθεται ότι είχαν πάρει μέρος στις Σταυροφορίες για την απελευθέρωση των Αγίων Τόπων και από εκεί επέστρεψαν στη Σκωτία κουβαλώντας αμύθητους θησαυρούς και καθαγιασμένα αντικείμενα, όπως το Άγιο Δισκοπότηρο, τα οποία τα φύλαξαν σε άγνωστο τόπο. Επειδή όμως οι Ναΐτες ιππότες είχαν αποκτήσει μεγάλη δύναμη, ο βασιλιάς, μα και η Εκκλησία, θέλησαν να τους βγάλουν από τη μέση. Ακολούθησαν οι διώξεις και το ρίξιμό τους στην πυρά στη διάρκεια του 14ου αιώνα, πολύ πριν την ανέγερση του Ρόσλιν. Σύμφωνα με τον θρύλο, όμως, κάποιοι διασώθηκαν μεταξύ των οποίων και ο πρόγονος του W. St Claire, ο Henry Sinclair, ο οποίος μετέδωσε τα μυστικά. Μάλιστα, το όνομα του Henry Sinclair συνδέεται και με μια ακόμη ιστορία: Μέσα στο Ρόσλιν υπάρχουν απεικονίσεις δυο μυστηριωδών φυτών τα οποία υπήρχαν μόνο στην Αμερική μέχρι την εποχή εκείνη. Πρόκειται για το καλαμπόκι και για μια ποικιλία του φυτού Αλόη Βέρα. Κάποιοι υποστηρίζουν, λοιπόν, ότι ο H. Sinclair ήταν ο πρώτος άνθρωπος που ανακάλυψε την Αμερική –χρόνια πριν τον Κολόμβο– και αφού επέστρεψε περιέγραψε ή απεικόνισε τα πρωτόγνωρα φυτά που συνάντησε εκεί, των οποίων η μορφή διασώθηκε στους τοίχους τού Ρόσλιν.
Επιπλέον, στα παράξενα που συνοδεύουν το Ρόσλιν οφείλουμε να προσθέσουμε και τη θέαση φαντασμάτων από πολλούς επισκέπτες. Κυρίως βλέπουν μοναχούς με γκρι ή μαύρα ράσα που προσεύχονται κι άλλες φορές ιππότες. Εκείνος που εμφανίζεται συχνότερα είναι ένας μαύρος ιππότης που πιθανότατα σκοτώθηκε στη μάχη που είχε γίνει στη γύρω περιοχή το 1303 μεταξύ των Σκωτσέζων και των Άγγλων, όταν οι δεύτεροι ηττήθηκαν τρεις φορές σε ένα εικοσιτετράωρο. Άλλοι έχουν αισθανθεί αλλόκοτες ριπές κρύου αέρα να τους ακουμπούν ξαφνικά, ενώ οι μαρτυρίες για εμφάνιση φώτων που μοιάζουν με φωτιά, εξηγείται με έναν θρύλο, κατά τον οποίο κάθε φορά που κάποιος απόγονος του W. St Claire πεθαίνει, ανάβουν από μόνα τους φώτα εις ένδειξη πένθους.
Μυστήρια και ερωτήματα, απορημένα πρόσωπα που ταξιδεύουν χιλιόμετρα για να προσκυνήσουν το Ρόσλιν και να νιώσουν ότι συμμετέχουν κι οι ίδιοι στην αναζήτηση των μυστικών. Υπολογίζεται, μάλιστα, ότι η προσέλευση του κόσμου αυξήθηκε κατά 56% τον τελευταίο χρόνο. Και δεν είναι μόνο η επιτυχία του Κώδικα ντα Βίντσι που παρακίνησε τόσους ανθρώπους να κάνουν το ταξίδι. Είναι περισσότερο η ανάγκη όλων μας να δούμε το παράξενο, για να ξεφύγουμε από την καθημερινότητα και τη στεγνή πραγματικότητα…

Δημοκρατία του Μάλι

2009-11-30T15:17:00.001+02:00

η γήινη πατρίδα των Ντόγκον, των παιδιών του διπλού Σείριου
η επικοινωνία με τα πνεύματα και η τέχνη που αφιερώνεται στη λήθη του χρόνου

Θα μεταφερθούμε στην Αφρική, που τόσοι πολλοί διεκδίκησαν στον ρου της Ιστορίας προκειμένου να εκμεταλλευτούν ό,τι όμορφο γεννά αυτός ο τόπος: ανθρώπους, παράξενα ζώα, ορυκτά. Συγκεκριμένα θα κάνουμε μια στάση στη δημοκρατία του Μάλι, μια χώρα με ακαθόριστο σχήμα, που συνορεύει με επτά κράτη (Σενεγάλη, Μαυριτανία, Αλγερία, Δημοκρατία του Νίγηρα, Μπουρκίνα Φάσο, Ακτή του Ελεφαντοστού και Γουινέα). Η χώρα αυτή μοιάζει να ασφυκτιεί στην ηπειρωτική Αφρική και να ζητά απεγνωσμένα μια μικρή διέξοδο στη θάλασσα. Άνυδρη στο μεγαλύτερο μέρος της, η Δημοκρατία του Μάλι κατέχει ένα κομμάτι της μυστηριώδους Σαχάρας και μοναδικός «λυτρωτής» της είναι ο ποταμός Νίγηρας, που διασχίζει και ξεδιψά το 1/3 της έκτασής της.
Στο αραιοκατοικημένο Μάλι, του οποίου ο μισός πληθυσμός είναι κάτω των 15 ετών, συμβιώνουν δεκάδες φυλές: Ντόγκον, Τουαρέγκ, Μαυριτανοί, Μπαμπάρα, Φουλάνι, Σονιάκε, Μαλίνκε, Σονγκάι, δημιουργώντας έτσι ένα ανθρώπινο μωσαϊκό που φορά χρωματιστά τουρμπάνια κι υφάσματα στα ηλιοκαμένα σώματα· που παίζει εξωτική μουσική και λέει ιστορίες για πνεύματα συνεχίζοντας έτσι την ανιμιστική παράδοση· που μιλά διάφορες διαλέκτους μαζί με τα επίσημα Γαλλικά υπενθυμίζοντας έτσι τη γαλλική αποικιακή εκμετάλλευση και επιβολή που γνώρισε στο πρόσφατο παρελθόν.
Είναι άνθρωποι που από τα προϊστορικά χρόνια κατοικούν στη μαύρη ήπειρο – έχουν βρεθεί απολιθώματα και τοιχογραφίες σε διάφορα σπήλαια και ένας σκελετός του Ανθρώπου του Ασελάρ, που ανακαλύφθηκε από τους M.V. Besnard και Théodore Monod το 1927. Ο σκελετός αυτός θεωρείται ο παλαιότερος Αφρικανός του κόσμου. Οι άνθρωποι αυτοί λοιπόν προσπαθούν να επιβιώσουν εδώ και εκατομμύρια χρόνια πολεμώντας την πείνα και τη δίψα, όσα δηλαδή είναι δεδομένα για τον Δυτικό άνθρωπο.
Στο Μάλι έχουν χτίσει τον ιδιόρρυθμο πολιτισμό τους οι παράξενοι Ντόγκον, μια φυλή που κατοικεί σε μικρά χωριουδάκια στους λόφους και στα όρη της περιοχής Μπαντιαγκάρα. Οι Ντόγκον κατέφυγαν εκεί κατά τον 15ο αιώνα, προκειμένου να αποφύγουν τον υποχρεωτικό εξισλαμισμό και για να διατηρήσουν την ανιμιστική τους θρησκεία (αν και στις μέρες οι περισσότεροι γίνανε τελικά μουσουλμάνοι ή χριστιανοί – διατηρούν όμως παράλληλα και τα πιστεύω της παλιάς τους θρησκείας).
Πάνω από τα χωριά τους εκτείνεται ένας πελώριος καφέ-κίτρινος γκρεμός, στον οποίο υπάρχουν φυσικές εσοχές που δημιουργούν έτσι μικροσκοπικά σπιτάκια, όπου κάποτε κατοικούσαν οι παλαιότεροι κάτοικοι της περιοχής, οι Τέλλεμ. Εκεί οι Ντόγκον τοποθετούν πλέον τους νεκρούς προγόνους τους. Η πρόσβαση στις φυσικές αυτές κοιλότητες γίνεται σε σχοινιά και είναι άκρως επικίνδυνη…
Τα χωριά των Ντόγκον υποτίθεται πως είναι δομημένα με βάση το σχήμα του ανθρώπινου σώματος: στα βόρεια βρίσκονται τα κτίσματα όπου συγκεντρώνονται οι άντρες και συμβολίζουν το κεφάλι, τα σπιτάκια όπου κλείνονται οι γυναίκες κατά την εμμηνορρυσία είναι τα χέρια, ενώ η είσοδος του χωριού ισοδυναμεί με τα γεννητικά όργανα. Ηγέτης του κάθε χωριού είναι ο γηραιότερος απόγονος του κοινού προγόνου όλων των χωριανών, ενώ ο hogon είναι ο πνευματικός ηγέτης κάθε περιφέρειας.
Τα σπίτια των Ντόγκον είναι χαμηλά και κατασκευασμένα από λάσπη, όπως και τα μουσουλμανικά τεμένη –που είναι όμως ψηλότερα–, στα οποία κατά διαστήματα οι πιστοί σκαρφαλώνουν πατώντας σε κάτι ράβδινες προεξοχές, προκειμένου να τοποθετήσουν κι άλλη λάσπη στην κορυφή και στα πλαϊνά, ώστε να διατηρηθεί το κτίσμα και να μην αφεθεί στην αδυσώπητη επίθεση του χρόνου. Αν μάλιστα κάποιος στρουθοκάμηλος αποφασίσει να γεννήσει το αυγό του πάνω στην κορυφή του τεμένους, τότε αυτό θεωρείται ιδιαίτερης αξίας και ιερότητας.
Τα καλοκαίρια, οι Ντόγκον δεν κοιμούνται μέσα στα σπίτια τους, αλλά πάνω στις στέγες των σπιτιών αγκαλιά με τα άστρα… και έτσι, καλυμμένοι από την πυκνή και μόνιμη σκόνη του περιβάλλοντος χώρου, ονειρεύονται... Ο έναστρος ουρανός άλλωστε είναι κάτι πολύ οικείο για τους Ντόγκον, αφού υποστηρίζουν ότι από εκεί και συγκεκριμένα από το διπλό άστρο Σείριο, τους επισκέφτηκαν πριν από τρεις χιλιάδες χρόνια αμφίβια όντα (αξίζει να σημειώσουμε ότι σχετικά πρόσφατα ο δυτικός κόσμος ανακάλυψε ότι ο Σείριος είναι διπλός – οι Ντόγκον όμως το γνώριζαν χιλιάδες χρόνια πριν). Προς ανάμνηση εκείνης της μυστηριώδους εμφάνισης, οι Ντόγκον κάνουν μια τελετή, τη signi, κάθε εξήντα χρόνια, όταν ο Σείριος εμφανίζεται μεταξύ δυο βουνοκορφών. Τρεις μήνες πριν από την τελετή οι άντρες της φυλής απομονώνονται και συζητούν σε μια μυστική γλώσσα που μόνον εκείνοι καταλαβαίνουν – ίσως να είναι η γλώσσα που μιλάνε οι κάτοικοι του Σείριου…
Κάτι άλλο για το οποίο φημίζονται οι Ντόγκον είναι οι ιδιαίτερες μάσκες τους, που είναι κατασκευασμένες από ξύλο, ύφασμα και άχυρο. Αυτές τις φοράνε κυρίως σε τελετές ενταφιασμού προκειμένου να προσελκύσουν το πνεύμα του νεκρού να εγκατασταθεί στη μάσκα και να μην καταλάβει κάποιον άλλον άνθρωπο. Άλλες μάσκες τοποθετούνται στα σπίτια για να προστατέψουν τους νοικοκύρηδες από δαιμονικά πνεύματα.
Άριστης τεχνοτροπίας είναι και οι ξύλινες πόρτες των Ντόγκον, στις οποίες απεικονίζονται οι πρόγονοι, αρχετυπικές μορφές από τη μυθολογία τους, ηλιακές σαύρες κ.ά., τα οποία προστατεύουν τις εισόδους των κτισμάτων. Ακόμα, οι πατέρες είναι υποχρεωμένοι να φτιάξουν και να δωρίσουν μια τέτοια πόρτα στις κόρες τους, μετά την πρώτη τους εμμηνορρυσία. Στο εξής και αφού παντρευτούν, οι γυναίκες τοποθετούν αυτή την πόρτα έξω από τα καταλύματά τους κάθε φορά που βρίσκονται σε περίοδο εμμηνορρυσίας, ώστε να μην τις πλησιάζουν οι άντρες.
Σε μερικά χωριά οι Ντόγκον αφήνουν την προστασία τους στους κροκόδειλους ή στα φίδια. Συγκεκριμένα, λένε ότι όταν κάτι κακό πρόκειται να συμβεί στο χωριό, οι κροκόδειλοι τρέχουν και βουτάνε με δύναμη στο νερό, ενώ τα φίδια έχουν ανθρώπινα μάτια και όταν το κακό πλησιάζει αρχίζουν να κλαίνε όπως οι άνθρωποι. Οι κάτοικοι για να ευχαριστήσουν αυτά τα όντα τα ταΐζουν συχνά με χήνες και εκείνα ποτέ δεν πειράζουν τους ανθρώπους και ιδίως τα παιδιά.
Σε κάποιες άλλες περιοχές του Μάλι κυριαρχεί το κόκκινο χώμα, η άμμος και το γκρι τοπίο. Τα άγρια ζώα συμβιώνουν με τους ανθρώπους, οι νομάδες Τουαρέγκ ταξιδεύουν με τα καραβάνια τους μέσα στην έρημο κουβαλώντας αλάτι και millet από το οποίο φτιάχνουν διάφορα εδέσματα, αλεύρι και μπύρα. Οι γυναίκες φοράνε λαμπερά ρούχα και κοσμήματα και προκαλούν απορία με το μυστήριο που κουβαλάνε. Στις όχθες του Νίγηρα, στα λιγοστά εύφορα μέρη, δεσπόζουν χωράφια καλλιεργημένα με κρεμμύδια και μέσα στα νερά του ποταμού, οι ψαράδες αναζητούν την καθημερινή τροφή τους. Πού και πού συναντάς και μεμονωμένους τουρίστες που δεν φοβούνται τις ασθένειες και την εγκληματικότητα που υπάρχει στο Μάλι. Έχοντας μαζί τους έναν ντόπιο οδηγό, ένα σακίδιο και μια φωτογραφική μηχανή προσπαθούν να αποτυπώσουν λίγη από τη σαγήνη της Αφρικής.
Αυτό είναι το Μάλι λοιπόν, μια χώρα με σκόνη και λάσπη στην επιφάνειά της και γεμάτη σίδηρο, χαλκό, χρυσάφι και νικέλιο στα σπλάχνα της, τα οποία όμως οι Μαλινέζοι δεν τα εξορύσσουν, αλλά τα αφήνουν στη μητέρα γη. Γιατί αυτοί οι άνθρωποι δεν βιάζονται, έχουν επίγνωση της εφήμερης ύπαρξής μας και δεν τους μέλλει αν σκαλίσουν την τέχνη και την αγωνία τους σε ανθεκτικά ή μη υλικά. Κι έτσι προτιμούν τα φθαρτά, αυτά που αφήνονται στη λήθη. Κι ας τους θεωρούν οι Δυτικοί άνθρωποι υποανάπτυκτους για αυτήν τους τη συνήθεια. Και τι έγινε; Εκείνοι θα συνεχίσουν την πορεία τους ακολουθώντας τους δικούς τους ρυθμούς και φτιάχνοντας αέναα τα έργα τέχνης τους πάνω στο ξύλο, αέναα… όσο οι μαύρες και περήφανες φυλές τους θα επιβιώνουν στον πλανήτη μας...

Η ΚΟΙΛΑΔΑ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

2009-11-30T15:11:00.001+02:00

Στην παγωμένη βορειοανατολική Σιβηρία βρίσκεται η Δημοκρατία των Σάκα (γνωστή και ως Γιακουτία), η οποία είναι μέλος της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Εκεί η θερμοκρασία φτάνει τους -50°C στα μέσα του Ιανουαρίου, ενώ το 1926 είχε αγγίξει τους -71,2°C. Κι όμως! Σ' αυτές τις φαινομενικά αντίξοες για τη ζωή συνθήκες, όπου το μεγαλύτερο μέρος του εδάφους είναι μόνιμα καλυμμένο από πάγο (πέρμαφροστ), ζούνε άνθρωποι με πολύχρωμες στολές, υπάρχουν διάφορα ζώα, ρέουν τουλάχιστον τέσσερις ποταμοί γεμάτοι ψάρια και βλασταίνει τούντρα με βρυόφυτα, λειχήνες και θάμνους, αλλά και κωνοφόρα δέντρα. Επιπλέον η Γιακουτία είναι μια πολύ πλούσια περιοχή, με κοιτάσματα χρυσού και αδαμαντωρυχεία που έλκει τους επίδοξους τολμηρούς –ανθεκτικούς στην παγωνιά– χρυσο-αδαμαντοθήρες. Μέχρι εδώ όλα καλά… Γιατί στον αντίποδα των ωραίων, των χαρούμενων, των διαφορετικών περιγραφών της περιοχής, παραφυλάει ο θάνατος, η καταστροφή, η αρρώστια και ο φόβος!

Όλα τα παράξενα φαινόμενα και περιστατικά που ακολουθούν έχουν καταγραφεί στην ευρύτερη περιοχή γύρω από τον ποταμό Βίλιου (Viliuy), στην Κοιλάδα του Θανάτου, όπως την ονομάζουν οι ντόπιοι. Πρόκειται για μια απροσπέλαστη περιοχή, της οποίας η φήμη συνοδεύεται από θρύλους που κάνουν λόγο για καταστροφές προερχόμενες από αλλόκοσμους δαίμονες. Η περιοχή φέρει τα σημάδια ενός μεγάλου κακού που θα πρέπει να συνέβη 800 χρόνια πριν, κατά τη διάρκεια του οποίου φαίνεται να ξεριζώθηκε ολόκληρο το δάσος που υπήρχε εκεί και να μεταφέρθηκαν απομεινάρια βράχων χιλιόμετρα μακριά. Επιπλέον, λέγεται ότι σε εκείνη την κοιλάδα είναι κατανεμημένα δεκάδες μεταλλικά αλλόκοτα αντικείμενα που μοιάζουν με δωμάτια, τα περισσότερα από τα οποία είναι κάτω από την επιφάνεια του παγωμένου εδάφους. Πάνω και γύρω απ' αυτά η βλάστηση είναι πλούσια συμβάλλοντας έτσι στο «καμουφλάρισμά» τους. Όποιος όμως έτυχε να εισέλθει αρκετές, συνεχόμενες φορές σε αυτά τα «δωμάτια»… αρρώστησε βαριά και πέθανε.
Στα στόματα των ντόπιων, στην παράδοσή τους, ακόμη και στα γονίδιά τους, υπάρχουν παλαιότατες ιστορίες και συμβάντα, που αφορούν τις φοβερές καταστροφές που συνέβησαν στους προγόνους τους, ανάλογες με εκείνες που μόνο μια πυρηνική βόμβα θα μπορούσε να προκαλέσει σήμερα. Στο πολύ μακρινό παρελθόν, λοιπόν, και ενώ την περιοχή κατοικούσαν νομάδες, παρατηρήθηκε κάτι σαν συνεχιζόμενη έκρηξη: Ο ουρανός μαύρισε, γίνανε απανωτοί σεισμοί, το έδαφος άνοιξε σε διάφορα σημεία, στον αέρα ηχούσε διαρκώς ένας τρομαχτικός βρυχηθμός και χιλιάδες φώτα διαπερνούσαν τον ουρανό. Σε λίγες μέρες, αφού πέρασε το κακό, στη μέση της καμένης πεδιάδας, αναδύθηκε μια κατακόρυφη τεράστια κατασκευή που ήταν ορατή από πολύ μακρινές αποστάσεις. Φοβεροί ήχοι ακούγονταν από κείνη την κατασκευή που έμοιαζε να έχει ξεφυτρώσει απ' το πουθενά, ώσπου σταδιακά άρχισε να χάνει ύψος, μέχρι που κρύφτηκε για πάντα στα έγκατα της γης. Πολλοί ντόπιοι υπέθεταν τότε ότι εκεί, κάτω απ' τη γη, υπήρχε μια υπόγεια πολιτεία με δικό της ήλιο, η οποία είχε βγει για λίγο στην επιφάνεια κι είχε πάλι κρυφτεί. Μάλιστα, σύμφωνα με τους θρύλους πάντα, οι κάτοικοι έβλεπαν συχνά κάτι σαν περιστρεφόμενο νησί να εμφανίζεται πάνω από το χάσμα στο οποίο είχε πλέον καταδυθεί η παράξενη κατασκευή. Όμως, για κακή τους τύχη, όσοι από τους ντόπιους επιχείρησαν να προσεγγίσουν την περιοχή και να την εξερευνήσουν, δεν επέστρεψαν ποτέ… Κανείς ποτέ δεν έμαθε τι τους συνέβη.
Αιώνες μετά, και ενώ είχαν εξασθενίσει κάπως οι μνήμες από την παραπάνω καταστροφή, σημειώθηκε σεισμός στην περιοχή, που ακολουθήθηκε από μια φλεγόμενη μπάλα, η οποία εξερράγη στον ουρανό με εντυπωσιακό τρόπο ταράζοντας τους πάντες με τον εκκωφαντικό της θόρυβο. Το φαινόμενο επαναλήφθηκε κι άλλη φορά δίνοντας την εντύπωση στους ντόπιους νομάδες ότι επρόκειτο για κάποιον δαίμονα, που κατά τη γνώμη τους τούς προστάτευε, μια και οι ίδιοι δεν είχαν πάθει τίποτα, σε αντίθεση με τη γειτονική τους εχθρική φυλή που καταστράφηκε ολικά. Όμως, η καλή εντύπωση που είχαν για τον «δαίμονα» άλλαξε ξαφνικά, όταν κάποια στιγμή το τρομερό παράξενο φαινόμενο ξέσπασε πάνω στους ίδιους σκορπώντας τους τον θάνατο και την καταστροφή. Ο μύθος αναφέρει ότι κατά τη διάρκεια του συμβάντος ένα δισκοειδές περιστρεφόμενο νησί πετούσε στον ουρανό. Όσοι επέζησαν πλήγησαν από παράξενες ασθένειες οι οποίες περνούσαν μέσω της κληρονομικής διαδικασίας και στις επόμενες γενιές. Και το φαινόμενο των φλεγόμενων μπαλών που «έσκαζαν» στον ουρανό συνεχίστηκε για πολλούς αιώνες, προκαλώντας τον φόβο στους άτυχους νομάδες…
Πέρα όμως από τις μυθικές αναφορές, έχουν καταγραφεί και δεκάδες μαρτυρίες που κάνουν λόγο για παράξενα αντικείμενα που έχουν ανακαλυφθεί στα βάθη της κοιλάδας. Συγκεκριμένα, Το 1853, ένας εξερευνητής, ο Μάακ είχε κάνει λόγο στα γραπτά του για ένα χάλκινο καζάνι που βρισκόταν στην κοιλάδα του θανάτου, κάτω από το έδαφος, και που ο ίδιος είχε δει. Το 1936 ο Σαβίνοβ, ένας έμπορος της περιοχής, αναγκάστηκε να περάσει το βράδυ στην κοιλάδα μαζί με την εγγονή του. Μέσα στην παγωμένη νύχτα, όπου δύσκολα επιζεί άνθρωπος, βρήκαν καταφύγιο σε κάτι μεταλλικά δωμάτια τα οποία βρίσκονταν πίσω από ένα σπειροειδές μονοπάτι. Τα δωμάτια ήταν, λέει, τόσο ζέστα σαν να επικρατούσε εκεί μέσα μόνιμα το καλοκαίρι.
Ο Σαβίνοβ και η εγγονή του ήταν τυχεροί, δεν είχαν όμως την ίδια τύχη όσοι κυνηγοί πέρασαν συνεχείς νύχτες μέσα στα δωμάτια, διότι μέρες μετά έχασαν τα μαλλιά τους, αρρώστησαν βαριά και τελικά πέθαναν…
Επίσης, τη δεκαετία τού 1930 κάποιος γεωλόγος που μελετούσε την περιοχή είχε ανακαλύψει μια μεταλλική, κόκκινου χρώματος αψίδα της οποίας οι τοίχοι ήταν δύο εκατοστά λεπτοί και κάποιος άνθρωπος, ακόμη και ανεβασμένος σε τάρανδο, μπορούσε άνετα να περάσει από κάτω της. Όταν, όμως, το 1979 οργανώθηκε μια αποστολή για να βρει την αψίδα, βασισμένη στις περιγραφές του γεωλόγου, δεν κατόρθωσε τίποτα, αφού τα πάντα είχαν πια καλυφθεί από παχιά βλάστηση.
Τέλος, υπάρχει και η αναφορά τού Μιχαήλ Κορέτσκι, ο οποίος υποστήριξε ότι είχε δει τα μεταλλικά αυτά δωμάτια ή καζάνια τρεις φορές στη ζωή του, το 1933, το 1937 και το 1947. Ο ίδιος απέκλειε το ενδεχόμενο να ήταν κατασκευασμένα από χαλκό, διότι το μέταλλο που ο ίδιος είδε ήταν μεν κόκκινο, αλλά ήταν πολύ ανθεκτικό και αδύνατο να το λυγίσει ή να το καταστρέψει κανείς. Την τελευταία φορά μάλιστα που είδε τα «δωμάτια», επτά στο σύνολο, κοιμήθηκε εκεί μέσα. Ήταν πολύ ζεστά και το μόνο παράξενο που συνέβη ήταν το εξής: Του Κορέτσκι τού δημιουργήθηκαν τρία σημάδια στο πρόσωπο στο μέγεθος του κεφαλιού ενός σπίρτου, στην πλευρά στην οποία κοιμήθηκε, ενώ τα μαλλιά ενός φίλου του που είχαν μείνει μαζί στο «δωμάτιο» έπεσαν τρεις μήνες μετά.
Το μόνο αντικείμενο που ο Κορέτσκι είχε πάρει μαζί του από εκείνη την περιοχή και συγκεκριμένα από το έδαφος του μεταλλικού δωματίου, ήταν μια τέλεια ημισφαιρής πέτρα μαύρη και λεία. Η πέτρα αυτή, όλως παραδόξως, είχε τις ιδιότητες του διαμαντιού, μπορούσε δηλαδή κάποιος να κόψει τέλεια οποιοδήποτε γυαλί χρησιμοποιώντας τη.
Μια ακόμα ενδιαφέρουσα πληροφορία σχετικά με την περιοχή και τα μυστικά της, αφορά τον τρόπο με τον οποίο τη χρησιμοποίησαν οι Σοβιετικοί, όταν η Δημοκρατία των Σάκα ήταν ακόμα η Αυτόνομη Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Γιακουτίας. Συγκεκριμένα τη δεκαετία τού 1950 οι Σοβιετικοί επέλεξαν την περιοχή για πειραματικές εκρήξεις πυρηνικών βομβών, μια και ο τόπος ήταν αραιοκατοικημένος και αρκετά απομακρυσμένος. Μια όμως από εκείνες τις μυστικές εκρήξεις δεν είχε τα αναμενόμενα αποτελέσματα: Για άγνωστούς ακόμα λόγους, η δοκιμή υπερέβη τους υπολογισμούς κατά 2.000-3.000 περισσότερο, εκλύοντας στην ατμόσφαιρα ραδιενεργά υλικά. Η έκρηξη μάλιστα έφτασε τους 20-30 μεγατόνους, όπως κατέγραψαν οι σεισμικοί παλμογράφοι ανά τον κόσμο. Φυσικά το… ατυχές αυτό γεγονός δεν πτόησε τους Σοβιετικούς, οι οποίοι συνέχισαν ανενόχλητοι τις πυρηνικές δοκιμές τους στην περιοχή για μερικά ακόμη χρόνια…
Οι κάτοικοι της Γιακουτίας, όμως, είναι πολύ δυνατοί και γι' αυτό αντιστέκονται σε όλα τα παράδοξα –φυσικά, μεταφυσικά και ανθρωπίνως κατασκευασμένα– που έχουν πλήξει τη φυλή τους. Εξακολουθούν να ζουν μέσα στην παγωνιά και να προάγουν τον πολιτισμό τους. Σε επίσημες σελίδες που υπάρχουν στο διαδίκτυο καλούν τους τολμηρούς να επισκεφτούν τη χώρα τους και να λάβουν μέρος στα παραδοσιακά φεστιβάλ τους που περιλαμβάνουν χορούς, τραγούδια, παραδοσιακά παιχνίδια, πάλη, αγώνες ιππασίας και άλλα πολλά. Ακόμα, στο Διεθνές Φεστιβάλ Έθνικ Μουσικής, μπορεί κανείς να ακούσει μέσω των μουσικών οργάνων τους όλους τους ήχους της Φύσης: τη χιονοθύελλα, τον άνεμο, το θρόισμα των φύλλων, το κελάρυσμα του νερού κλπ. Τέλος, στη Γιακουτία διεξάγεται και το Διεθνές Φεστιβάλ Γλυπτικής σε Πάγο. Επίδοξοι καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο την επισκέπτονται για να διαγωνιστούν. Και το σπουδαιότερο απ' όλα; Χάρη στο τσουχτερό κρύο τα κρυστάλλινα αυτά γλυπτά διατηρούνται ανέπαφα! Όσοι… χιονάνθρωποι (μπρρρ!), λοιπόν, σπεύσατε!

Μοχέντζο-ντάρο – Χαράππα

2009-11-30T15:07:00.000+02:00

Μοχέντζο-ντάρο και Χαράππα: Δυο αρχαιότατες πόλεις στην Ινδική Κοιλάδα άγνωστες στον περισσότερο κόσμο. Δυο ερειπωμένες πόλεις που αποδεικνύουν περίτρανα ότι χιλιάδες χρόνια πριν (γύρω στο 2300 με 1750 π.Χ.) υπήρχε στον πλανήτη μας ένας προηγμένος πολιτισμός που χάθηκε για πάντα, κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες… Οι εικασίες για το ποιοι άνθρωποι κατοικούσαν τότε εκείνες τις περιοχές και για το τι απέγιναν είναι πολλές – κι οι αποδείξεις αρκετές. Εμπρός, λοιπόν, ας ετοιμαστούμε για ένα παράξενο ταξίδι στο Σιντ και το Παντζάμπ του σημερινού Πακιστάν, όπου έχουν ανακαλυφθεί τα απομεινάρια των παλαιότατων αυτών πόλεων… και ας αφεθούμε στη μαγεία της μυστηριώδους Ανατολής, μα και στη γοητεία της εναλλακτικής θεώρησης της Ιστορίας του ανθρώπου!

Οι πρώτες αρχαιολογικές έρευνες στην περιοχή ξεκίνησαν τη δεκαετία τού 1920 και συνεχίστηκαν για αρκετά χρόνια. Κάτω από γήλοφους ήταν καλά θαμμένες η Μοχέντζο-ντάρο (που σημαίνει «ο γήλοφος των νεκρών») και η Χαράππα, οι οποίες την εποχή της ακμής τους, αποδείχθηκε ότι είχαν πολύ μεγάλη έκταση: Συγκεκριμένα, η περιφέρειά τους ξεπερνούσε τα πέντε χιλιόμετρα και απ' ό,τι φαίνεται η μια από τις δύο θα πρέπει να ήταν η πρωτεύουσα ενός μεγαλύτερου κράτους, που περιελάμβανε τέσσερις ακόμα πόλεις και τουλάχιστον άλλες 150 κωμοπόλεις και χωριά.
Ό,τι προκαλεί μεγαλύτερη εντύπωση αναφορικά με τις πόλεις αυτές είναι η πολεοδομία τους, αφού με τα μέσα που υποτίθεται ότι διέθεταν οι άνθρωποι εκείνης της εποχής θα ήταν αδύνατο να είχαν φτιάξει τέτοια οικοδομήματα: Ειδικότερα, η Μοχέντζο-ντάρο διέθετε δημόσιο λουτρό και προηγμένο, πολύπλοκο αποχετευτικό σύστημα που την κάλυπτε ολόκληρη. Στο υψηλότερο σημείο της δέσποζε η Ακρόπολη, η οποία ήταν καλά περιφρουρημένη. Σε αυτήν υπήρχε ένα υψηλότατο κτήριο με ύψος 6-12 μέτρα που αποτελούσε το θρησκευτικό κέντρο της πόλης. Επίσης, σε κάθε οικία υπήρχαν ατομικές τουαλέτες με ξύλινα καθίσματα, μπάνιο και τρεχούμενο νερό. Καθώς απείχε μόλις 3 χιλιόμετρα από τον Ινδό ποταμό, οι κάτοικοι είχαν φροντίσει να προστατέψουν την πόλη τους από τις πλημμύρες με τεχνητά φράγματα. Ωστόσο, η οχύρωσή της δεν ήταν ιδιαίτερη, κάτι που αποδεικνύει ότι επρόκειτο για έναν ειρηνικό πολιτισμό που δεν είχε εχθρότητες.
Επίσης η πόλη ήταν χωρισμένη σε 12 όμοια συγκροτήματα κτηρίων (το καθένα είχε διαστάσεις 384 μ. από Βορρά προς Νότο και 228 μ. από Ανατολή προς Δύση), τα οποία χωρίζονταν μεταξύ τους από φαρδείς ίσιους δρόμους. Η ομοιομορφία της πόλης αποδεικνύει από μόνη της ότι είχε σχεδιαστεί πολύ καλά προτού χτιστεί – ή τουλάχιστον ότι υπήρχαν αρμόδιοι φορείς που καθόριζαν πού θα χτίζονταν τα κτήρια, ώστε να αποφευγόταν η άναρχη οικοδόμηση. Την πόλη κατοικούσαν τουλάχιστον 35.000 άνθρωποι.
Κατ' ανάλογο κι εντυπωσιακό τρόπο ήταν χτισμένη και η Χαράππα. Τα περισσότερα κτήρια και στις δυο πόλεις είχαν πανομοιότυπο μέγεθος και ήταν διώροφα, ενώ δεν φαίνεται να υπήρχαν σημαντικές κοινωνικές αποκλίσεις, αφού δεν βρέθηκαν ερείπια κάποιου υπερβολικά μεγάλου κτηρίου που θα μπορούσε να δώσει την εντύπωση παλατιού. Όμως, αν και οι άνθρωποι εκείνου του άγνωστου πολιτισμού διέθεταν αξιόλογες τεχνικές γνώσεις, παρόλα αυτά τα υλικά που χρησιμοποιούσαν για τις κατασκευές τους ήταν μάλλον απλοϊκά και ευπαθή: λάσπη, πέτρες και ξύλο.
Ποιοι ήταν, λοιπόν, οι φορείς εκείνου του πολιτισμού και γιατί χάθηκαν ξαφνικά και ανεξήγητα; Οι μελέτες που έχουν γίνει επί των σκελετών και των κρανίων που βρέθηκαν στις θαμμένες πόλεις της κοιλάδας του Ινδού, κατέληξαν ότι μπορούμε να μιλάμε για δύο τύπους ανθρώπων: για εκείνους του μεσογειακού τύπου και για εκείνους που προσιδιάζουν στους Αβοριγίνες της Αυστραλίας.
Οι άνθρωποι εκείνοι ζούσαν αρμονικά και ασχολούνταν με το εμπόριο, τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Συναλλάσσονταν με τη Μεσοποταμία, τη νότια Ινδία, το Αφγανιστάν και την Περσία για χρυσό, ασήμι, χαλκό και τιρκουάζ. Τα προϊόντα που καλλιεργούσαν ήταν κριθάρι, σουσάμι, πεπόνια και μπιζέλια. Ακόμη είχαν οικόσιτα ζώα καθώς και ελέφαντες και γνώριζαν την επεξεργασία βαμβακιού για τη δημιουργία ρούχων.
Όσον αφορά τα έργα τέχνης τους, θα πρέπει να ήταν κατασκευασμένα ως επί το πλείστον από φθαρτά υλικά που παραδόθηκαν στην αλλοίωση του χρόνου. Τα ελάχιστα δείγματα τέχνης που βρέθηκαν είναι χάλκινα ή πέτρινα, τα οποία μόνο και μόνο χάρη στην πρώτη ύλη τους επέζησαν της φθοράς. Συγκεκριμένα στη Χαράππα ανακαλύφθηκε ένα αγαλματίδιο της Μητέρας Θεάς η οποία γεννά ένα φυτό. Ανάλογες γυναικείες θεότητες λατρεύονται ακόμη και σήμερα από τους Ινδουιστές, στις αγροτικές κυρίως περιοχές. Στη Μοχέντζο-ντάρο βρέθηκε ένα μπρούτζινο αγαλματίδιο μιας μελαχρινής νεαρής γυμνής κοπέλας που χορεύει. Το μόνο που έχει στο σώμα της, και συγκεκριμένα στα χέρια της, είναι σειρές από πολλά βραχιόλια. Το αγαλματίδιο αυτό προσιδιάζει σε κατοπινές αναπαραστάσεις τής Τάντρα. Επίσης έχουν βρεθεί πολλά καλλιτεχνήματα από τερακότα τα οποία απεικονίζουν μια αντρική θεότητα, η οποία μοιάζει καταπληκτικά στον θεό Σίβα (έχει τρία κεφάλια, είναι περιτριγυρισμένος από τέσσερα ζώα και είναι καθισμένος σε γιογκική στάση). Αν ισχύει αυτό, τότε ο Σίβα κατατάσσεται αυτόματα στη θέση του παλαιότερου θεού της ανθρωπότητας. Ακόμα, στα πήλινα σκεύη που βρέθηκαν στη Χαράππα απεικονίζεται συχνά το σύμβολο της ιερής συκιάς, ένα συνηθισμένο μοτίβο της ινδουιστικής παράδοσης.
Τα παραπάνω βάζουν τους μελετητές σε σκέψεις και τους κάνουν να πιστεύουν ότι ο Ινδουισμός είναι πιθανότατα μια συνέχεια του παλαιότατου εκείνου πολιτισμού του Ινδού ποταμού: Οι πόλεις μπορεί να παρήκμασαν, αλλά πολλοί άνθρωποι επέζησαν –και μαζί μ' αυτούς και οι ιδέες, τα πιστεύω τους, οι συνήθειές τους– ώστε να μεταβιβάσουν στους μεταγενέστερους ό,τι ήταν δυνατό από την παλιά πίστη και γνώση…
Κάτι επίσης εντυπωσιακό σχετικά με τον πολιτισμό αυτόν, είναι ότι οι άνθρωποι εκείνοι διέθεταν γραφή με 250-500 περίπου χαρακτήρες, οι οποίοι δεν έχουν ακόμη αποκρυπτογραφηθεί. Πιθανότατα επρόκειτο για συλλαβική γραφή που διαβαζόταν από τα δεξιά προς τα αριστερά. Μια τραβηγμένη θεωρία μάλιστα υποστηρίζει ότι υπάρχει μεγάλη ομοιότυπα ανάμεσα στη γραφή του πολιτισμού της κοιλάδας του Ινδού και στη γραφή Ρόνγκο-Ρόνγκο που ανακαλύφθηκε στο νησί του Πάσχα και ότι οι πόλεις αυτές σχηματίζουν τρίγωνο με τις πόλεις Αγκούνι και Λχάσα. Σύμφωνα με τη θεωρία, οι πόλεις αυτές πρέπει να βρίσκονταν σε στενή επαφή τα χρόνια εκείνα.
Τέλος, πολλά ερωτήματα έχουν εγερθεί σχετικά με την καταστροφή τής Μοχέντζο-ντάρο και τής Χαράππα, αλλά και ολόκληρου εκείνου του πολιτισμού, που πρέπει να συνέβη στα μέσα της δεύτερης χιλιετίας π.Χ. και εξής: Στη Μοχέντζο-ντάρο βρέθηκαν ανθρώπινοι σκελετοί στους δρόμους, πολλοί από τους οποίους κρατιούνται χέρι-χέρι με άλλους, λες και μια μεγάλη συμφορά τους είχε βρει μεταδίδοντάς τους πανικό. Κάποιοι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι έγινε κάποια βίαιη εχθρική επίθεση, αλλά στους σκελετούς δεν έχουν βρεθεί σημάδια κακοποίησης και βίας, που να συνηγορούν απόλυτα στον παραπάνω ισχυρισμό. Άλλοι λένε ότι η υπεραύξηση του πληθυσμού σε συνδυασμό με μια μεγάλη πλημμύρα η οποία προκλήθηκε από τον Ινδό ποταμό, επέφερε το τέλος. Αυτό δεν είναι απίθανο, αφού υπολογίζεται ότι πολλές φορές πριν από τη μεγάλη καταστροφή είχε πλημμυρίσει ο ποταμός προκαλώντας προβλήματα και αναγκάζοντας τους κατοίκους να χτίζουν και να ξαναχτίζουν κάποια κτίσματα.
Η θεωρία όμως που κερδίζει έδαφος τα τελευταία χρόνια –αν όχι στους επιστημονικούς, τουλάχιστον στους εναλλακτικούς χώρους– είναι ότι κάτι σαν πυρηνική έκρηξη προκάλεσε το μεγάλο κακό. Η θεωρία αυτή γεννήθηκε όταν έγιναν μετρήσεις στο ποσοστό ραδιενέργειας που υπήρχε στους σκελετούς τής Μοχέντζο-ντάρο. Tα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα ποσοστά ραδιενέργειας είναι ίδια με αυτά που μετρήθηκαν σε σκελετούς στο Ναγκασάκι και τη Χιροσίμα. Επιπλέον, εντοπίστηκε ποσότητα τηγμένου μαύρου γυαλιού που προήλθε από πήλινα δοχεία τα οποία φέρονται να έλιωσαν υπό την πίεση μεγάλης θερμότητας (!)
Όπως και να έχει το θέμα, το σίγουρο είναι χιλιάδες χρόνια πριν την έλευση του Χριστού στη γη, σε διάφορα μέρη του πλανήτη υπήρχαν προηγμένοι πολιτισμοί που χάθηκαν ξαφνικά παίρνοντας μαζί τους και τα μυστικά και τις γνώσεις τους. Ατυχία; Κατάρα; Ή μήπως Μοίρα των ανθρώπινων πολιτισμών και πόλεων: να ακμάζουν και να παρακμάζουν, να χάνονται και να ξαναγεννιούνται από το μηδέν, αιώνια, απόλυτα, εις το διηνεκές…;

Η Έρημος Μοχάβε

2009-11-30T15:04:00.000+02:00

Η έρημος Μοχάβε βρίσκεται στο επίκεντρο θρύλων και φημολογιών. Είναι γνωστή ως μια από τις κύριες τοποθεσίες όπου βρίσκονται οι περίφημες «μυστικές βάσεις» του αμερικανικού στρατού στις οποίες αναπτύσσονται παράξενες τεχνολογίες, αλλά και ως τόπος που παρατηρούνται παράξενα και ανεξήγητα φαινόμενα…
Η Μοχάβε βρίσκεται στη νοτιοανατολική Καλιφόρνια των Η.Π.Α., αλλά εισχωρεί και σε εδάφη τής Νεβάδα, τής Αριζόνα και τής Γιούτα. Είναι ένα χαλί αφιλόξενης γης –με ελάχιστες γόνιμες περιοχές– πετρώδης, σκοτεινή και κλιματολογικά ακραία, που φιλοξενεί ωστόσο δεκάδες παράξενους ζωικούς, φυτικούς –μα και εξωγήινους καθώς λένε– οργανισμούς.

Για αιώνες αποτελούσε το χώρο κατοικίας και δράσης των ντόπιων Ινδιάνων Μοχάβε, απ' τους οποίους πήρε και το όνομά της. Μοχάβε στη γλώσσα της συγκεκριμένης φυλής σημαίνει «οι άνθρωποι που ζούνε δίπλα στο νερό». Όσοι έχουν απομείνει πλέον είναι συγκεντρωμένοι στις εκβολές του ποταμού Κολοράντο. Είναι φιλήσυχοι άνθρωποι με πολλές παραξενιές – τουλάχιστον για τα δεδομένα ενός σύγχρονου δυτικού ανθρώπου. Έχουν αναπτύξει αυστηρά τυπικά για τα πάντα, ακόμη και για να κάθονται: Είτε ακουμπούν την πλάτη τους σε δέντρο ή τοίχο και απλώνουν τα πόδια τους μπροστά, είτε κάθονται στις φτέρνες τους γονατισμένοι, ακουμπώντας την πατούσα του ενός ποδιού στην επιφάνεια του άλλου ποδιού. Καμιά άλλη στάση δεν είναι επιτρεπτή. Οι γυναίκες κάθονται απλώνοντας τα πόδια τους και βάζοντας το ένα πάνω στο άλλο ή, πιο σπάνια, κάθονται οκλαδόν. Εννοείται βέβαια ότι δεν επιτρέπεται να καθίσουν στο ίδιο παγκάκι ή σε κάθισμα αυτοκινήτου με άντρα με τον οποίο δεν έχουν πρώτο βαθμό συγγένειας, ούτε και να κολυμπήσουν, να περπατήσουν πλάι-πλάι ή να φάνε από το ίδιο πιάτο. Ο κατάλογος των αυστηρών κανονισμών συμπεριφοράς δεν τελειώνει. Πάντως, οι Μοχάβε έχουν τουλάχιστον καλή αίσθηση του χιούμορ, κάτι που φαίνεται και από τα ονόματά τους. Να κάποια ενδεικτικά: «Το πόδι μου είναι κατασκευασμένο από κίτρινο ανανά», «Πρόσωπο σαν του αλόγου», «Χτυπημένος από τον ήλιο στο κεφάλι» κλπ.
Αφού οι Ινδιάνοι εκδιώχθηκαν μερικώς από την έρημο Μοχάβε, την εποχή που η άγρια Δύση διατέλεσε προσφιλής προορισμός των απανταχού τυχοδιωκτών, η περιοχή γέμισε με πόλεις και ορυχεία εξόρυξης ασημιού – σήμερα όμως μόνο τα φαντάσματά τους έχουν μείνει, εγκαταλελειμμένα σπίτια και «σαλούν» καλυμμένα με ιστούς αράχνης.
Οι θερμοκρασίες που «παίζουν» στην έρημο Μοχάβε δοκιμάζουν τις ανθρώπινες αντοχές: Το καλοκαίρι αγγίζουν τους 50ο C και το χειμώνα πέφτουν στους -20ο C. Τότε το κρύο είναι τσουχτερό. Αρκετές φορές τυγχάνει να χιονίσει και οι άσπρες νιφάδες καλύπτουν τα πάντα, προσδίδοντας στην περιοχή κάτι από Αρκτική. Όσο για τις βροχοπτώσεις, αυτές είναι σπάνιες, ορισμένες χρονιές όμως –όπως την άνοιξη του 2005– οι συνήθεις κλιματολογικές συνθήκες αναιρούνται, οι ουρανοί ανοίγουν κι η έρημος ποτίζεται επιτρέποντας στο χώμα της να γεννοβολήσει απίστευτων χρωματισμών λουλούδια.
Ο πιο γνωστός και παράξενος ανθός που γεννιέται μονάχα εκεί είναι των περίφημων Joshua trees. Είναι λευκός – και για να έχει κανείς την τύχη να τον δει από κοντά πρέπει να επισκεφτεί την έρημο Άνοιξη, μετά από νεροποντή. Διαφορετικά τα Joshua trees δεν ανθίζουν, αλλά παραμένουν ακανθώδη και κάπως «σοβαρά». Τα δέντρα αυτά έγιναν ευρύτερα γνωστά όταν οι U2 κυκλοφόρησαν τον ομώνυμο δίσκο τους (Joshua Tree), στο εξώφυλλο του οποίου υπήρχε ένα από αυτά τα δέντρα. Όσο για το όνομά τους, οφείλεται στους Μορμόνους που διέσχιζαν την έρημο στα μέσα του 19ου αιώνα. Λέγεται πως όταν πρωτοαντίκρισαν το φυτό, θυμήθηκαν συνειρμικά –λόγω του σχήματός του– τον Ιωσήφ ο οποίος σε μια βιβλική ιστορία υψώνει τα χέρια του στον ουρανό καλώντας με τον τρόπο αυτόν τον Θεό.
Κάτι άλλο που θα εντυπωσιάσει όποιον βρεθεί στη Μοχάβε είναι ένα τεραστίων διαστάσεων θερμόμετρο –το μεγαλύτερο του κόσμου– ύψους 41,15 μέτρων, το οποίο πιθανότατα τοποθετήθηκε εκεί λόγω των «τρελών» θερμοκρασιών που επικρατούν στην έρημο – και φυσικά αποτελεί πόλο έλξης πολλών τουριστών.
Ο ακόρεστος για παράξενα θεάματα επισκέπτης θα δει από κοντά και μια πέτρα γιγαντιαίων διαστάσεων, η οποία λέγεται πως έχει τοποθετηθεί εκεί από τους κατοίκους της Αφροδίτης. Ο θρύλος λέει πως οι Αφροδιτιανοί τη χρησιμοποιούν ως σημάδι: είναι τόσο μεγάλη που τη βλέπουν από τον πλανήτη τους κι έτσι ξέρουν ακριβώς πού να προσγειωθούν κατά τις επισκέψεις τους στη Γη. Μάλιστα, ο αμφιλεγόμενος Βαν Τάσελ, που τη δεκαετία τού 1950 ισχυριζόταν ότι ερχόταν σε επαφή με εξωγήινους, είχε φροντίσει να κατασκευαστεί ένα αεροδρόμιο κοντά στον Γιγαντιαίο Βράχο ώστε να διευκολύνεται η προσγείωση των διαστημόπλοιων στην περιοχή! (Κατά κύριο λόγο όμως στον αεροδιάδρομο κατέφθαναν αμερικάνικα αεροπλάνα που μετέφεραν τουρίστες.) Μάλιστα, προς ικανοποίηση των επισκεπτών, λειτουργούσε την εποχή εκείνη και μαγαζί που σέρβιρε αποκλειστικά χάμπουργκερ και μηλόπιτα…
Το 2000, ένα μεγάλο κομμάτι του Γιγαντιαίου Βράχου αποσπάστηκε μυστηριωδώς αποκαλύπτοντας τον εσωτερικό γρανιτένιο κόσμο του. Σήμερα παρέες νέων, που είτε δεν φοβούνται την εισβολή από την Αφροδίτη, είτε τα ’χουν βρει με τους Αφροδιτιανούς, επισκέπτονται τα σαββατόβραδα τον Βράχο, κάνουν πάρτυ, πίνουν μπύρες και «στολίζουν» την αγέρωχη πέτρα με γράφιτι και συνθήματα, προκαλώντας την οργή των τοπικών αρχών.
Πάντως, δεν είναι μόνο οι Αφροδιτιανοί που υποτίθεται ότι έχουν επισκεφτεί τη Μοχάβε. Οι τουλάχιστον πέντε μυστικές αεροπορικές βάσεις που υπάρχουν σε όλη την περιοχή, οι συνεχείς απαγορεύσεις και οι τακτικές θεάσεις παράξενων φώτων και σκαφών, είναι αρκετές ενδείξεις για να υποστηρίζουν οι κάτοικοι και οι ερευνητές πως κάτι παράξενο συμβαίνει εκεί πέρα. Τα επικρατέστερα σενάρια κάνουν λόγο για μυστικές συμφωνίες μεταξύ των Αμερικανών και των Εξωγήινων, που επιτρέπουν στους Ξένους στήνουν εκεί τις βάσεις τους και να δοκιμάζουν ανενόχλητοι τις τεχνολογίες τους.
Πάντως, το βέβαιο είναι ότι στις βάσεις αυτές γεννήθηκαν και απογειώθηκαν τα γήινα πολεμικά αεροσκάφη που «προστάτευαν» την Αμερική κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, καθώς κι εκείνα που επιτέθηκαν και βομβάρδισαν το Ιράκ πρόσφατα. Την 4η Ιουλίου τού 1997 –που παρεμπιπτόντως είναι εθνική εορτή για τις Η.Π.Α.– πολλές αναφορές αυτόπτων μαρτύρων έκαναν λόγο για θεάσεις παράξενων λευκο-πορτοκαλί φώτων στον ουρανό. Μάλιστα, σύμφωνα με τους μάρτυρες, παρουσιάστηκαν στον ουρανό και αγνώστου ταυτότητας αντικείμενα που έμοιαζαν με διαμάντια κι άλλα που είχαν τριγωνικό ή οχταγωνικό σχήμα. Το μέγεθός τους ήταν όσο δυο ποδοσφαιρικά γήπεδα μαζί.
Όπως καταλαβαίνετε, ο ουρανός της ερήμου Μοχάβε δεν ησυχάζει ποτέ. Ακόμη και η πρώτη επανδρωμένη εκτόξευση ιδιωτικού διαστημικού σκάφους έγινε εκεί. Συγκεκριμένα την Τρίτη, 22 Ιουνίου 2004, το ιδιωτικό διαστημόπλοιο SpaceShip One πραγματοποίησε με επιτυχία την παρθενική του πτήση, στέλνοντας το αισιόδοξο μήνυμα ότι το διάστημα ανήκει σε όλους!
Ο ουρανός τής Μοχάβε, ειδικά όταν φωτίζεται μυστηριωδώς μέσα στη νύχτα, εξάπτει τη φαντασία των πανταχού φίλων του παράξενου. Μεγάλο ενδιαφέρον όμως παρουσιάζει και η γη της ερήμου. Αν τηλεμεταφερόμασταν τώρα εκεί και κρυβόμασταν κάπου, θα βλέπαμε λαγούς να χοροπηδούν αμέριμνοι, δίπλα σε σκορπιούς, φίδια, χιλιάδες έντομα και αινιγματικά πλάσματα της ερήμου. Λίγο πιο πέρα, πίσω από τόνους σκόνη, θα βλέπαμε τους Hells Angels, τους φανατικούς μοτοσικλετιστές, που δοκιμάζουν τις μηχανές τους σε αντίξοες συνθήκες, κάνοντας κόντρες αναμεταξύ τους. Ακόμη πιο πέρα, μακριά, θα αντικρίζαμε τεράστιους δρόμους με χιλιάδες αυτοκίνητα, θαύματα της ανθρώπινης τεχνολογίας, να σχίζουν τον ορίζοντα. Κι όταν θα κλείναμε τα μάτια μας, θα ακούγαμε τους ήχους που παράγονται συνδυαστικά απ’ όλα αυτά τα θαυμαστά, φυσικά και τεχνητά. Δεν χρειάζεται να ταξιδέψεις στο διάστημα, για να ζήσεις σε ένα εξωγήινο τοπίο…

Η ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ ΤΟΥ ΒΑΤΙΚΑΝΟΥ

2009-11-29T21:18:00.000+02:00

Στο κέντρο της Ρώμης δεσπόζει το ανεξάρτητο κράτος του Βατικανού, το θρησκευτικό κέντρο της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Πρόκειται για τον προσωπικό παράδεισο του εκάστοτε Πάπα και Καρδιναλίων, οι οποίο απολαμβάνουν την πολιτική ανεξαρτησία τους αποκομμένοι από τα καθημερινά προβλήματα των απλών ανθρώπων. Εκεί εκπέμπει ένας από τους ισχυρότερους θρησκευτικούς προπαγανδιστικούς ραδιοφωνικούς πομπούς του κόσμου. Στα υπόγειά του βρίσκονται πανίσχυροι υπολογιστές με τους οποίους οι αξιωματούχοι ιερείς του Βατικανού παρακολουθούν τις εξελίξεις ανά τον κόσμο, επεξεργάζονται δεδομένα και χαράσσουν στρατηγικές για τους επόμενους αιώνες. Στις τεράστιες υπόγειες βιβλιοθήκες εκατοντάδες μελετητές εντολοδόχοι της Καθολικής Εκκλησίας, χρονολογούν παπύρους, περγαμηνές, σπάνια συγγράμματα που πολλοί ερευνητές θα έκαναν τα πάντα για να τα αποκτήσουν. Πέρα απ' όλα αυτά, όμως, μέσα στις υποχρεώσεις των αξιωματούχων του Βατικανού είναι και να διαχειρίζονται την τεράστια εκκλησιαστική περιουσία και ενίοτε να δολοπλοκούν…

Το υπέργειο Βατικανό σε έκταση είναι μικροσκοπικό και χρειάζεται να διαθέσεις το πολύ μία ώρα για να περπατήσεις γύρω από τα όριά του. Ναοί, μουσεία και βιβλιοθήκες κοσμούν την επιφάνειά του. Αρκετά από αυτά τα κτήρια έχουν τις πόρτες τους ανοιχτές στους τουρίστες και προσκυνητές που τα επισκέπτονται. Πολλά άλλα, όμως, μοιάζουν με πυλωμένα στόματα, αγέρωχα και μυστηριώδη. Κανείς –πλην ορισμένων πολιτών του Βατικανού– δεν εισέρχεται σε αυτά και κανείς δεν γνωρίζει πραγματικά τι συμβαίνει, τι περιέχεται και τι συζητείται στα κλειστά δωμάτια…
Το μυστήριο μεγαλώνει ακόμη περισσότερο αν λάβει κανείς υπόψη του ότι το Βατικανό κάτω από τη γη είναι κούφιο. Είναι μια μεγάλη υπόγεια πολιτεία με δαιδαλώδεις στοές και κρυφά περάσματα. Σε κάποια από αυτές τις περιοχές, σε έναν ειδικά διαμορφωμένο χώρο κάτω από τη Βασιλική του Αγίου Πέτρου, εκτείνεται η νεκρόπολη των πάπων, αφού εκεί τοποθετούνται τα φέρετρα όλων των αποδημούντων πάπων. Βέβαια, η συνήθεια αυτή, να τοποθετούνται τα σκηνώματα των νεκρών σε στοές κάτω από τη γη είναι ετρουσκική. Επιβίωσε, όμως, στις θρησκευτικές συνήθειες των Πρωτοχριστιανών και υιοθετήθηκε και από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία.
Το συνήθειο ταφής του νεκρού σε χώρο προσβάσιμο για τους ζωντανούς, εξυπηρετούσε την ανάγκη που ένιωθαν οι άνθρωποι να επισκέπτονται τους αγαπημένους τους και να τους μεταφέρουν σκέψεις, καθημερινά προβλήματα, αγωνίες τους κλπ. Οι Πρωτοχριστιανοί μάλιστα, διάλεγαν υπόγειους τόπους κοντά στους οποίους είχαν μαρτυρήσει άγιοι, ώστε οι δικοί τους να βρίσκονται σε ιερό χώρο. Σε εκείνους του τόπους κατόπιν χτίστηκαν κάποιοι από τους σημαντικότερους ναούς της Ρώμης. Ένας από αυτούς είναι και η Βασιλική του Αγίου Πέτρου, όπου εικάζεται ότι βρίσκονται τα οστά του θεμελιωτή της Καθολικής Εκκλησίας.
Σε εκείνον τον ναό, λοιπόν, χιλιάδες πιστοί συρρέουν καθημερινά για να προσκυνήσουν. Ακριβώς από κάτω βρίσκεται ένα μικρό ναΐδιο αφιερωμένο στον άγιο. Εκεί κοντά είχαν θαφτεί τα πρώτα χρόνια και πολλοί Πρωτοχριστιανοί, έχοντας απλωθεί έτσι μια νεκρόπολη Πρωτοχριστιανών στο εσωτερικό της γης. Μνεία στη συγκεκριμένη νεκρόπολη κάνει και ο διάσημος πια Dan Brown στο βιβλίο του Illuminati. Αναφέρει μάλιστα ότι εκεί υπάρχουν δεκάδες τρύπες, τις οποίες ο ανυποψίαστος μπορεί να περάσει για «τρύπες φιδιών». Στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για σωλήνες σπονδών: «Οι πρώτοι Χριστιανοί πίστευαν στην ανάσταση των νεκρών, κι έτσι χρησιμοποιούσαν τις τρύπες αυτές κυριολεκτικά για να "ταΐζουν τους πεθαμένους", χύνοντας μέλι και γάλα στις κρύπτες κάτω από το έδαφος», σημειώνεται στο βιβλίο.
Όμως κάτω από το Βατικανό δεν υπάρχει μόνο νεκρόπολη πάπων και νεκρόπολη Χριστιανών, αλλά και νεκρόπολη Εθνικών. Η ανακάλυψη αυτή έγινε πρώτη φορά το 1624, όταν ο πάπας διέταξε μια έρευνα για την εύρεση των οστών του Απόστολου Πέτρου, που υποτίθεται ότι βρίσκονταν κάτω από τη Βασιλική. Αξίζει να αναφέρουμε ότι η μόνη ιστορική αναφορά για τον τόπο του μαρτυρίου του Αγίου Πέτρου προέρχεται από τον Γαΐο και ανάγεται στα 200 μ.Χ., από την οποία παίρνουμε την πληροφορία ότι «το τρόπαιον» του Αποστόλου Πέτρου βρισκόταν στο Βατικανό. Η λέξη τρόπαιον μάλλον εννοεί κάποιο μνημείο που είχε αναγερθεί στον τόπο της νίκης (δηλαδή του μαρτυρίου) του Πέτρου. Πολλοί πίστεψαν, λοιπόν, ότι το μνημείο αυτό ήταν το ναΐδιο του αγίου στον λόφο του Βατικανού και έχοντας και ο Μεγάλος Κωνσταντίνος αυτή την πεποίθηση, ανέγειρε σε εκείνη την περιοχή τη Βασιλική του Αγίου Πέτρου.
Πάντως οι έρευνες του 1624 για την ανεύρεση των οστών του Απόστολου Πέτρου δεν κράτησαν πολύ, διότι άρχισαν να συμβαίνουν περίεργα πράγματα: Παρατηρήθηκαν δηλαδή μυστηριώδεις θάνατοι εργατών, αρρώστησε ο Πάπας Ουρβανός VIII και άρχισαν να έρχονται στο φως απομεινάρια από τα οστά χιλιάδων ανθρώπων. Από τότε για 300 περίπου χρόνια σταμάτησαν οι οποιεσδήποτε ανασκαφές στην περιοχή, αφού κυριαρχούσε η δοξασία ότι κάποια κατάρα θα έπεφτε σε εκείνον που θα τολμούσε να ταράξει την ησυχία του αγίου.
Το 1939, όμως, το θέμα ανακινήθηκε και ανατέθηκε στον πατέρα Φερούα να κάνει εκτεταμένες ανασκαφές αναζητώντας τα διαπιστευτήρια του θανάτου του αγίου. Παρ' όλες τις προσπάθειές του, ο Φερούα το μόνο που ανακάλυψε ήταν το τεράστιο σε έκταση αρχαίο νεκροταφείο Εθνικών, καθώς και πολλές τοιχογραφίες, νεκρικά σκεύη και άλλα αρχαιολογικά ευρήματα. Η Καθολική Εκκλησία βέβαια προσπάθησε να αντιστρέψει τα γεγονότα φοβούμενη μήπως η καλοδομημένη ιστορία για τον μαρτυρικό θάνατο του Πέτρου καταρρεύσει. Έτσι ανέθεσε εκ νέου έρευνες στη σκληροπυρηνική καθολική, Μαργαρίτα Γκουαρντούτσι (Margherita Guarducci) αυτή τη φορά. Εκείνη, μετά από συστηματική έρευνα στα υπόγεια του Βατικανού, υποστήριξε τότε ότι ανακάλυψε επιγραφές και τοιχογραφίες που μνημόνευαν τον Πέτρο, ότι αποκρυπτογράφησε έναν μυστικό κώδικα με βάση τον οποίο ήταν γραμμένα πολλά μηνύματα που αφορούσαν τον Πέτρο και ότι τελικά ανακάλυψε τα οστά του Αποστόλου μέσα σε ένα ξύλινο κουτί!
Τελικά η ιστορία εξελίχθηκε σε σίριαλ, πολλοί κατηγόρησαν την Καθολική Εκκλησία και την Γκουαρντούτσι για παράθεση ψεύτικων στοιχείων, η Γκουαρντούτσι κατηγόρησε τον νέο τότε πάπα Ιωάννη Παύλο ΙΙ ότι δεν έδειξε την απαιτούμενη φροντίδα για τα οστά του Πέτρου και υπαινίχθηκε ότι οι δυνάμεις του σκότους, με αντιπρόσωπο επί της Γης τον Φερούα, επιβουλεύτηκαν την «αποστολή» της και διέκοψαν το έργο της. Τελικά, το θέμα έκλεισε και δεν ξαναμίλησε ποτέ κανείς γι' αυτό…
Εκτός απ' τα παραπάνω, πάντως, υπάρχουν κι άλλες ιστορίες που συνοδεύουν τη φήμη των υπόγειων διακλαδώσεων και δωματίων του Βατικανού: Πρώτα απ' όλα είναι γεγονός ότι στα υπόγεια υπάρχουν τεράστιες βιβλιοθήκες έκτασης πολλών χιλιομέτρων – ένας παράδεισος κάθε μανιακού βιβλιόφιλου. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν, λοιπόν, πως εκεί κρύβεται ένας τεράστιος θησαυρός αρχαίων βιβλίων, άγνωστα για τον υπόλοιπο κόσμο. Ίσως, λένε, όλη η αρχαία γνώση, που νομίζουμε πως χάθηκε για πάντα, να βρίσκεται συγκεντρωμένη στις μυστικές βιβλιοθήκες του Βατικανού. Λένε πως καλόγεροι με πορφυρά ενδύματα μελετούν με πάθος τα άγνωστα για μας αρχαία και λατινικά συγγράμματα στα οποία περιέχονται οι μεγαλύτερες αλήθειες, τα μυστικά των μυστικών (!) Παρ' όλ' αυτά οι επανειλημμένες εκκλήσεις πνευματικών ανθρώπων ανά τον κόσμο για να ανοίξουν οι βιβλιοθήκες του Βατικανού και να καταγραφούν τα χειρόγραφα, έχουν μείνει χωρίς απόκριση εδώ και πάρα πολλά χρόνια…
Επίσης, υπάρχει ακόμη μια ενδιαφέρουσα εκδοχή για το τι μπορεί να κρύβεται κάτω από το Βατικανό. Προέρχεται από τον συγγραφέα Τομ Ρόμπινς και περιέχεται στο πρώτο του βιβλίο, Another Roadside Attraction – που αποδόθηκε στα Ελληνικά με τον αποτυχημένο τίτλο Αμάντα, το Κορίτσι της Γης. Σύμφωνα με αυτό το βιβλίο ένας άντρας μεταμφιεσμένος σε Ιησουΐτη κατορθώνει να εισβάλει στο Βατικανό, όπου ανακαλύπτει το νεκρό σώμα του Ιησού. Πολλοί στηριζόμενοι σε αυτή την πληροφορία λένε ότι ο Ιησούς δεν αναστήθηκε, αλλά ότι οι μαθητές του κατόρθωσαν να κλέψουν το νεκρό του σώμα το οποίο και μετέφεραν στη Ρώμη.
Όπως και να 'χει, τι υπάρχει στις κλειστές εισόδους του υπο-χθόνιου Βατικανού, μάλλον δεν θα το μάθουμε σύντομα, ίσως και ποτέ. Όποιος, όμως, επιθυμεί να περπατήσει στο υπόγειο Βατικανό δεν έχει παρά να επισκεφτεί την αιώνια πόλη. Καθημερινά οργανώνονται γκρουπάκια τουριστών που με τη συνοδεία ξεναγού περιδιαβαίνουν στοές ανοιχτές για το κοινό. Όμως μην ξεχνάτε, η αλήθεια για αυτά τα μυστήρια ίσως να βρίσκεται λίγες στοές πιο πέρα. Τολμάτε να το ακολουθήσετε;

ΑΝΓΚΟΡ

2009-11-29T21:15:00.000+02:00

Αν σας ζητούσε κάποιος να φανταστείτε μια πόλη χαμένη μέσα σε πυκνή βλάστηση προκειμένου να στήσετε εκεί ένα παιχνίδι ρόλων ή μια ταινία φαντασίας, πώς θα την περιγράφατε; Μα φυσικά, μυστηριακή, μεγαλόπρεπη, καμουφλαρισμένη από αμέτρητα δέντρα και φυτά σκαρφαλωμένα στα αρχαία κτήριά της… Με τις τεράστιες πέτρες των ναών και των μνημείων της να καλύπτονται από ανάγλυφα και με μυστηριακές επικλήσεις χαραγμένες σε παράξενα αλφάβητα. Ε, λοιπόν, αυτός ο τόπος της φαντασίας υπάρχει! Είναι η Ανγκόρ, το απόλυτο αρχέτυπο της χαμένης στον χρόνο πολιτείας που ανακαλύπτεται ξαφνικά από κάποιον Ιντιάνα Τζόουνς ή κάποια Λάρα Κροφτ. Ένας τόπος όπου κρύβονται τα μυστικά άγνωστων λαών και ξεχασμένων αυτοκρατοριών…

Βρίσκομαι στην Καμπότζη, στην καρδιά μιας κατάφυτης ζούγκλας, λίγα μόλις χιλιόμετρα μακριά από την πόλη Σίεμ Ρίαπ. Το τοπίο είναι τελείως διαφορετικό απ' ό,τι έχει δει ένας Μεσόγειος. Όλα είναι αλλιώτικα: τα δέντρα, το έδαφος, μέχρι και το τιτίβισμα των πουλιών… Η αποστολή μου είναι να ανακαλύψω την Ανγκόρ, μια παλαιότατη πολιτεία, κέντρο της τεράστιας Αυτοκρατορίας των Κμερ.
Επαναλαμβάνω πολλές φορές στον εαυτό μου την παράξενη αυτή λέξη: Κμερ, Κμερ, Κμερ… Μα ποιοι ήταν αυτοί τέλος πάντων; Ψάχνω στον τουριστικό οδηγό μου που με πληροφορεί σύντομα πως επρόκειτο για μια Αυτοκρατορία που είχε εξαπλωθεί στο μεγαλύτερο μέρος της Νοτιανατολικής Ασίας από τον 9ο ως τον 15ο αι μ.Χ. – οπότε και την κατέλαβαν Σιαμέζοι εισβολείς, που εξανδραπόδισαν πολλούς κατοίκους και αφαίρεσαν από τους ναούς τους χρυσούς διακόσμους τους. Οι Κμερ είχαν αυστηρή στρατιωτική και θρησκευτική οργάνωση, λάτρευαν αρχικά το ινδουιστικό πάνθεον και κατόπιν τον Βουδισμό. Οι Αυτοκράτορές τους φρόντιζαν να χτίζονται πάντα νέοι ναοί, πέτρινοι και μεγαλόπρεποι, εβδομήντα από τους οποίους έχουν ήδη ανακαλυφθεί από τους αρχαιολόγους. Ο πιο γνωστός από αυτούς είναι το Ανγκόρ Βατ.
Η τελευταία αυτή πληροφορία με ταρακούνησε λίγο. Έχω χάσει πολύτιμο χρόνο, πρέπει να βρω την Ανγκόρ και το Ανγκόρ Βατ!
Καθώς περπατώ στο δάσος, στον νου μου έρχονται οι πρώτοι δυτικοί εξερευνητές που αιώνες πριν από μένα αναζητούσαν τη χαμένη πόλη. Όπως ο Πορτογάλος Αντόνιο ντα Μαγκνταλένα που το 1586 επισκέφτηκε το Ανγκόρ Βατ και σημείωσε στα γραπτά του: «Πρόκειται για μια τόσο καταπληκτική κατασκευή που είναι αδύνατον να απεικονισθεί με ένα μολύβι. Άλλωστε δεν υπάρχει κανένα άλλο σχετικό κτήριο στον κόσμο. Έχει πύργους και διακόσμους και όλη τη λεπτότητα που το ανθρώπινο πνεύμα μπορεί να συλλάβει». Και μετά από αυτόν, μόλις στα μέσα του 19ου αιώνα ο Γάλλος φυσιοδίφης Ενρί Μουχότ, ο οποίος δημοσίευσε τις εντυπώσεις της περιπέτειάς του σε διάφορα έντυπα προκαλώντας έτσι έξαρση του ενδιαφέροντος των ρομαντικών τότε Ευρωπαίων. Ο Ενρί Μουχότ είχε σημειώσει σχετικά για το Ανγκόρ Βατ: «Ένας ναός –εφάμιλλος του Σολομώντα και χτισμένος από κάποιον αρχαίο Μιχαήλ Άγγελο– θα μπορούσε να πάρει μια ξεχωριστή θέση δίπλα στα ομορφότερα δικά μας κτήρια».
Ανοίγω τον χάρτη μου και συνειδητοποιώ ότι δεν βρίσκομαι και πολύ μακριά από το Ανγκόρ Βατ. Ακολουθώντας λοιπόν το μονοπάτι και έχοντας συνοδεία μου τα μαϊμουδάκια της ζούγκλας, νιώθω μια παράξενη ανατριχίλα, στρίβω δεξιά και… επιτέλους βλέπω ανθρώπους, κάποιους ντόπιους που σπεύδω να τους πλησιάσω και να πιάσω κουβέντα μαζί τους. Ευγενικοί καθώς ήταν, δέχονται να με ξεναγήσουν στο Ανγκόρ Βατ.
Είναι πραγματικά τεράστιο! Το κυρίως κτήριο είναι χτισμένο σε ένα ορθογώνιο κομμάτι γης το οποίο περιβάλλεται γύρω-γύρω από μια πελώρια τάφρο γεμάτη νερό κι από έναν περίβολο 5,6 χιλιομέτρων. Το ιερό αυτό συγκρότημα συμβόλιζε το βουνό Μερού, που θεωρείται το κέντρο του σύμπαντος και ο τόπος κατοικίας των θεών του ινδουιστικού πάνθεου, ενώ η τάφρος συμβόλιζε τους ωκεανούς του κόσμου. Προς στιγμήν, χάθηκα στην ονειροπόληση: βλέπω τους θεούς με τα πολύχρωμα ρούχα τους και το φωτισμένο τους χαμόγελο, βλέπω και τους δεκάδες εργάτες και καλλιτέχνες που με πίστη και αφοσίωση διεκπεραίωσαν αυτό το αριστούργημα της ανθρώπινης επινόησης.
Το Ανγκόρ Βάτ κατασκευάστηκε μεταξύ του 1112 και του 1152 με διαταγή του αυτοκράτορα Σουρυαβαρμάν Β΄. Η όλη σύλληψη ενσαρκώθηκε προκειμένου να τοποθετηθεί εκεί η σορός του Σουρυαβαρμάν Β΄, αλλά και για να τιμηθεί ο θεός Βισνού με τον οποίο ταυτιζόταν ο αυτοκράτορας. Το κτήριο συνοδεύουν πέντε πύργοι, πολλές στοές και εντυπωσιακά ανάγλυφα που απεικονίζουν διάφορες παραστάσεις, όπως τη μάχη των θεών με τους δαίμονες, τη μάχη του καλού και του κακού με τρόπαιο το ελιξίριο της αθανασίας, χαρούμενες χορεύτριες, τις ενσαρκώσεις του Βισνού, του Σίβα, του Μπράχμα κλπ.
Το Ανγκόρ Βατ πλέον λειτουργεί ως βουδιστικός ναός, μια αλλαγή που συντελέστηκε περίπου τον 15ο αιώνα όταν εγκαταστάθηκαν εκεί μοναχοί του Τεραβάντα Βουδισμού, χάρη στους οποίους άλλωστε διατηρήθηκε και τόσο ωραία ο συγκεκριμένος ναός.
Η παραδοξότητα και η διαφορετικότητα του Ανγκόρ Βατ έγκειται στο ότι είναι χτισμένο προς τη Δύση, τη στιγμή που τα υπόλοιπα κτήρια της Ανγκόρ «κοιτούν» την Ανατολή και τα ανάγλυφά του είναι προσανατολισμένα προς την αντίθετη από τη φορά των δεικτών του ρολογιού. Η επικρατέστερη από τις πολλές προτεινόμενες εξηγήσεις είναι ότι αυτό συμβαίνει επειδή το Ανγκόρ Βατ ήταν αφιερωμένο στον Βισνού, έναν θεό που σχετιζόταν με τη Δύση.
Στα σπλάχνα του ναού, πάνω στις πολυκαιρισμένες πέτρες του είναι χαραγμένο ένα ποίημα, σαν μυστικό μήνυμα σε παράξενη γλώσσα που περιμένει κάποιον να το αποκωδικοποιήσει. Μια πρώτη μεταφραστική προσπάθεια που έχει γίνει υποστηρίζει πως πρόκειται για μια ιστορία, που είναι περίπου η εξής: Το Ανγκόρ Βατ δεν έχει χτιστεί από ανθρώπους, αλλά από ουράνιους αρχιτέκτονες υπό την καθοδήγηση του Ίντρα, του αρχηγού των θεών. Ο Ίντρα έφερε στους ουρανούς τον αγαπημένο του ημίθεο γιο για να ζήσει μαζί του, ο οποίος έγινε αμέσως αγαπητός από όλα τα ουράνια πλάσματα. Όμως το πρόβλημα ήταν ότι εξαιτίας της ημιανθρώπινης φύσης του ανέδιδε μια άσχημη και μη ανεκτή για τους θεούς μυρωδιά, οι οποίοι αρρώστησαν και ζήτησαν από τον Ίντρα να τον διώξει. Ο Ίντρα συμφώνησε, αλλά έδωσε σαφείς οδηγίες στους αρχιτέκτονες να πάνε στη γη και να κατασκευάσουν μια πιστή απομίμηση του ουράνιου κόσμου για να ζήσει εκεί ο γιος του. Ο τόπος αυτός ήταν το Ανγκόρ Βατ…
Αναρωτιέμαι πού να βρίσκονται τα υπόλοιπα κτήρια και τα σπίτια όσων κατοικούσαν τότε στην ευημερούσα Ανγκόρ και πώς να είναι οι υπόλοιποι ναοί. Ένας από τους ντόπιους, μου απαντά πως δεν έχει μείνει τίποτα πια, διότι τα υπόλοιπα κτίσματα ήταν από ξύλο και παραδόθηκαν στον φθοροποιό χρόνο. Όσο για τους ναούς φροντίζει κυρίως η Unesco, που έχει αναλάβει τη συντήρησή τους.
Στη διάρκεια της κουβέντας, προς μεγάλη μου έκπληξη, μαθαίνω ακόμα πως οι εβδομήντα ναοί της Ανγκόρ δεν είναι χτισμένοι σε τυχαία σημεία. Αντιθέτως, βρίσκονται στα σημεία όπου ήταν τα αστέρια την εαρινή ισημερία του 10500 π.Χ.. «Τι, δηλαδή», αναρωτιέμαι, «και η Ανγκόρ εντάσσεται σε εκείνη την ομάδα των αρχαίων κτισμάτων (όπως οι Πυραμίδες, το Στόουνχετζ κλπ) που είχαν κατασκευαστεί βάσει κάποιου αρχαίου ημερολογίου; Και γιατί το έκαναν αυτό οι παλαιότεροι πολιτισμοί; Μήπως υπάρχει κάποιο μυστικό για το οποίο ήθελαν να μας πληροφορήσουν, που εμείς όμως πια δεν μπορούμε να καταλάβουμε; Μήπως ήθελαν να μας δείξουν κάποιο αστρονομικό φαινόμενο ή να μας προειδοποιήσουν για κάτι;» Δυστυχώς, κανείς δεν μπορεί να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα…

Ραμόν Λουλ (1232 περ.- 1316)

2009-11-29T21:09:00.000+02:00

Ο Ραμόν Λουλ γεννήθηκε το 1232 περίπου στη Μαγιόρκα. Η οικογένειά του ήταν καταλανικής καταγωγής, αλλά βρέθηκε εκεί, όταν ο πατέρας του ακολούθησε τον Ιάκωβο Α΄ της Αραγονίας στην επιχείρηση εισβολής και κατάληψης του νησιού. Γόνος ιπποτών, λοιπόν, ο Λουλ ανατράφηκε στη βασιλική Αυλή της Μαγιόρκα, σε ένα πλούσιο και εύθυμο περιβάλλον, όπου έλαβε την ιπποτική εκπαίδευση και την ανάλογη μόρφωση. Εκτός από πραγματικός ιππότης –σαν αυτούς που μόνο στα παραμύθια συναντάμε πια– ήταν και τροβαδούρος του έρωτα: Συνέθετε τραγούδια και μάγευε τις ωραίες γυναίκες με τη φωνή, το ταλέντο και την ευγένειά του.
Σε νεαρή ηλικία ο Λουλ ορίστηκε σύντροφος, δάσκαλος και επόπτης των φέουδων του Ιάκωβου Β΄, όταν ο πατέρας του, Ιάκωβος Α΄, αποφάσισε να του παραχωρήσει τη Μαγιόρκα. Έτσι, οι δύο τους ξεκίνησαν ένα ταξίδι-περιπέτεια στην Καταλονία-Αραγονία, στην Καστίλη και τη Γαλλία. Μετά τις πρώτες αυτές περιπλανήσεις του, ο Λουλ επέστρεψε στη Μαγιόρκα το 1257 και παντρεύτηκε την Μπλάνκα Πικάνι, με την οποία απέκτησε δυο παιδιά. Όλα κυλούσαν τελείως φυσιολογικά στη ζωή του Λουλ, όταν ξαφνικά στα τριάντα του ήρθε σε επαφή με ένα πολύ παράξενο όραμα: Για τέσσερις συνεχόμενες ημέρες οραματιζόταν τον Ιησού πάνω στο Σταυρό, γεγονός που τον οδήγησε στην απόφαση να ντυθεί το ιεραποστολικό ράσο και να διαδώσει το όνομα του Χριστού. Έτσι, πούλησε όλη του την περιουσία και αφού εξασφάλισε μια άνετη ζωή στην οικογένειά του, μοίρασε σε απόρους τα υπόλοιπα χρήματα. Η νέα του ζωή είχε μόλις ξεκινήσει…
Τρεις ήταν οι βασικοί του στόχοι: α) η ίδρυση σχολείων για να διδαχτούν οι ιεραπόστολοι τις γλώσσες των λαών που προσηλύτιζαν, β) η συγγραφή ενός βιβλίου, το οποίο δύσκολα θα μπορούσαν να αμφισβητήσουν οι αντίπαλοί του, όπου θα αποδείκνυε με λογικό τρόπο το Χριστιανικό δόγμα χωρίς να απορρίπτει τα άλλα δόγματα, όπως έκαναν άλλοι ιεραπόστολοι παλαιότερα και γ) η διάδοση της πίστης στα πέρατα του κόσμου. Ο ίδιος έχοντας μεγαλώσει σε ένα πολυπολιτισμικό περιβάλλον, όπου κυριαρχούσαν οι τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες: Χριστιανισμός, Εβραϊσμός και Μουσουλμανισμός, αφιερώθηκε στην εύρεση κοινών στοιχείων ανάμεσα σε αυτές– μάλιστα διδάχτηκε την αραβική γλώσσα από έναν μαύρο σκλάβο και σπούδασε λατινικά, μουσουλμανική φιλοσοφία και θεολογία, ενώ έδειξε ενδιαφέρον για το Σουφισμό, την Καμπαλά και γενικά το μυστηριακό πνεύμα της Ανατολής. Εκείνα τα χρόνια πραγματοποίησε πολλές αποστολές στην Αλγερία, την Τυνησία, την Ιερουσαλήμ, την Αίγυπτο και τη Μ. Ασία.
Το 1272 βρέθηκε στο Όρος Ράντα της Μαγιόρκα, όπου είχε μια δεύτερη μυστηριακή εμπειρία: Είδε το Σύμπαν να αντανακλά τις θείες ιδιότητές του και σκέφτηκε να αναγάγει όλες τις γνώσεις στις πρώτες τους αρχές και να προσδιορίσει το σημείο, όπου συγκλίνει η ενότητά τους. Προς αυτήν τη γραμμή κινούμενος δημιούργησε τη Μεγάλη Τέχνη, ένα φιλοσοφικό έργο που περιείχε πολυάριθμες λογικές τεχνικές, αλλά και ευφυή μηχανικά κατασκευάσματα, που συνιστούσαν ένα είδος πρωτο-υπολογιστή, ένα υπολογιστικό σύστημα δηλαδή πολύ κοντά στα δικά μας. Με αυτό ο Λουλ ισχυριζόταν ότι μπορούσαν να λυθούν όλα τα προβλήματα και κυρίως μπορούσε να αποδειχτεί λογικά η αλήθεια του Χριστιανικού δόγματος. Ένα από αυτά ήταν οι περίφημοι «δίσκοι του Λουλ», δηλαδή ομόκεντροι περιστροφικοί δίσκοι από ξύλο ή μέταλλο, ο καθένας από τους οποίους περιείχε έναν αριθμό από διαφορετικές λέξεις ή σύμβολα. Καθώς γύριζαν οι δίσκοι έδιναν διαφορετικούς κάθε φορά συνδυασμούς και έχοντας ως βάση του τις αριστοτελικές μεθόδους της Λογικής, οδηγιόταν σε αδιαμφισβήτητα και λογικά συμπεράσματα. Σε αυτήν τη μέθοδο στηρίχτηκε αργότερα ο Λάιμπνιτς και διατύπωσε τη θεωρία ότι όλο το σύμπαν μπορεί να λυθεί χρησιμοποιώντας απλώς ένα μολύβι και ένα κομμάτι χαρτί και κάνοντας λογικές σκέψεις.
Έκτοτε ξεκίνησε τα μνημειώδη ταξίδια του στη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ιταλία κατά τα οποία προσπαθούσε να πείσει τον Πάπα, βασιλιάδες και άλλα σημαίνοντα πρόσωπα να τον βοηθήσουν να προωθήσει την Τέχνη του και να πραγματοποιήσει και τους υπόλοιπους στόχους που είχε θέσει. Συμπαραστάτη του βρήκε τον Ιάκωβο Β΄, που χάρη στη βοήθειά του, ίδρυσε το 1276 ένα Μοναστήρι στο Μιραμάρ της Μαγιόρκα, όπου διδάσκονταν Θεωρητικές Επιστήμες, Θεολογία, ανατολικές γλώσσες, Ισλαμικά δόγματα και φυσικά η Μεγάλη Τέχνη του Λουλ.
Τα επόμενα χρόνια συνέχισε τα ταξίδια, τις αποστολές του και τη συγγραφή και το 1297 βρέθηκε στο Παρίσι, όπου δίδαξε για ένα διάστημα την Τέχνη του. Μάλιστα λέγεται ότι εκεί του αποδόθηκε και ο τίτλος του «Πεφωτισμένου Δασκάλου», παρόλο που το κλίμα προς το πρόσωπό του ήταν τεταμένο εξαιτίας της αντίθεσής του προς τον αβεροϊσμό που υποστήριζε το διαχωρισμό Φιλοσοφίας και Θεολογίας. Και αυτό γιατί ο Λουλ ταύτιζε τη Φιλοσοφία, τη Θεολογία και τις Φυσικές Επιστήμες και δίδασκε ότι ήταν ανάλογες μεταξύ τους. Μάλιστα θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Λουλ ήταν κατά μία έννοια ο πρώτος εκφραστής της ιδέας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αφού οραματιζόταν μια ενιαία Ευρώπη με κοινό στρατό και με καθοδηγητή έναν πραγματικό πνευματικό ηγέτη, που θα διατηρούσε την αγνότητα στους κόλπους της Εκκλησίας και στις καρδιές των ανθρώπων.
Το 1307 έφυγε από το Παρίσι και πήγε στο Μπουζί, ανατολικά της Αλγερίας. Εκεί, μετά από μια δημόσια ομιλία του συνελήφθη και φυλακίστηκε. Όταν τον ελευθέρωσαν με αίτημα του Ιάκωβου Β΄, τον έβαλαν σε ένα πλοίο με προορισμό την Πίζα. Ύστερα από μια τρικυμία το πλοίο βυθίστηκε και ο Λουλ ήταν ένας από τους λίγους επιζώντες. Σε αυτήν τη θεομηνία χάθηκαν πολλά βιβλία του, τα οποία ξαναέγραψε από μνήμης στην Πίζα. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1316, ξεκίνησε για την τελευταία του ιεραποστολή στην Αφρική. Σύμφωνα με το θρύλο ο Λουλ λιθοβολήθηκε μέχρι θανάτου στο Μπουζί ή πέθανε στο ταξίδι του γυρισμού προς τη Μαγιόρκα και ενταφιάστηκε στο ναό του Αγίου Φραγκίσκου στη γενέθλια πατρίδα του.
Συνέγραψε περισσότερα από 250 βιβλία για τη Φιλοσοφία, την Επιστήμη, το Μυστικισμό, τη Γραμματική, για την εξήγηση της Τέχνης του –ώστε να γίνει προσιτή σε όλους– ένα εγχειρίδιο Ιπποσύνης, καθώς και αλληγορικά μυθιστορήματα που κυκλοφορούσαν στα Αραβικά, τα Καταλανικά και τα Λατινικά, όπως Το Δέντρο της Γνώσης, Το Βιβλίο περί της Ανόδου και της Πτώσεως του Νου, Το Βιβλίο του Εραστή και του Ερωμένου, το Blanquerna, το Felix κ.ά. Τέλος, χάρη σε αυτόν αναπτύχθηκε η καταλανική γλώσσα, ενώ επηρέασε το νεοπλατωνικό μυστικισμό της Μεσαιωνικής Ευρώπης.
Παρόλα αυτά τα διδάγματά του και κυρίως η Τέχνη του καταδικάστηκαν τα επόμενα χρόνια από τον Πάπα ΙΑ΄ (1376) λόγω της υποτιθέμενης σύγχυσης που επέφεραν μεταξύ της πίστης και της λογικής. Μόλις… πέντε αιώνες μετά η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία έδωσε άφεση στον Λουλ και το όνομά του αποκαταστάθηκε.

ΟΣΚΑΡ ΓΟΥΑΪΛΝΤ (1854-1900)

2009-11-29T21:04:00.002+02:00

Ο Όσκαρ Γουάιλντ, ο γνωστός λογοτέχνης και δανδής, γεννήθηκε το 1854 στο Δουβλίνο. Ο πατέρας του ήταν διάσημος γιατρός, ο οποίος ερευνούσε παράλληλα τις παραδόσεις, την αρχαιολογία και τους μύθους των Κελτών· ενώ η μητέρα του ήταν η γνωστή ποιήτρια της εποχής Σπεράντζα. Και οι δυο γονείς του άσκησαν μεγάλη επίδραση στη διαμόρφωση του χαρακτήρα και των ενδιαφερόντων του Γουάιλντ, ο οποίος από μικρός φανέρωσε την κλίση του στα γράμματα. Είναι γνωστό ότι η Σπεράντζα οργάνωνε κάθε εβδομάδα συγκεντρώσεις στο σπίτι τους, στις οποίες προσκαλούσε διάσημους λογοτέχνες και συζητούσαν για την Τέχνη και τον Πολιτισμό. Σε αυτές τις συναθροίσεις ο Γουάιλντ ήταν πάντοτε παρών και με παρότρυνση των γονιών του, έλεγε τη γνώμη του, αλλά και διασκέδαζε τους παρευρισκόμενους με τις ευφυείς και ζωντανές αφηγήσεις του.

Το 1871 ο Γουάιλντ ξεκίνησε τις κλασικές σπουδές του στο Κολέγιο Τρίνιτι του Δουβλίνου. H Ιδιαίτερη αγάπη του για την αρχαία Ελληνική γλώσσα τον οδήγησε να κερδίσει μια διάκριση σχετική με την αρχαιομάθεια και κατόπιν μια υποτροφία για το Κολέγιο Μάγκνταλεν στην Οξφόρδη. Γρήγορα ξεχώρισε από τους άλλους συμφοιτητές του χάρη στη μοναδική ιδιοφυία και οξυδέρκειά του. Τότε, συντροφιά με έναν καθηγητή του, με τον οποίο μελετούσαν συστηματικά την αρχαία ελληνική γραμματεία, ξεκίνησε μια περιοδεία στην Ελλάδα για να γνωρίσει τον τόπο, όπου είχαν ζήσει ο αγαπημένοι του συγγραφείς.
Παράλληλα ο Γουάιλντ παρακολουθούσε στενά τις εξελίξεις στο χώρο της λογοτεχνίας και ειδικότερα το αισθητικό κίνημα, που είχε ως σύνθημά του την εποχή εκείνη το περίφημο μότο «η Tέχνη για την Tέχνη». Το λογοτεχνικό του ταλέντο αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά το 1878, όταν κέρδισε το πολυπόθητο βραβείο Νιούντιγκεϊτ για το ποίημά του Ραβέννα.

Την επόμενη χρονιά εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο, όπου ξεκίνησε μια έντονη ζωή: Γρήγορα κατόρθωσε να γίνει μέλος της υψηλής κοινωνίας της πρωτεύουσας και να κερδίσει μια θέση σε όλες τις κοινωνικές εκδηλώσεις, όπου ξεχώριζε με το σπινθηροβόλο του πνεύμα και προκαλούσε με το εκκεντρικό ντύσιμό του: το εστετίστικό του κοστούμι με το βελούδινο σακάκι, το κοντό ως το γόνατο παντελόνι και οι μεταξωτές του κάλτσες γρήγορα έγιναν αντικείμενο σάτιρας από τη συντηρητική βικτοριανή Αγγλία. Όμως όλα αυτά δεν φαίνονταν ικανά να βλάψουν μια τέτοια μοναδική ιδιοφυία. Έτσι το 1882 ξεκίνησε μια περιοδεία στη Βόρεια Αμερική, όπου με το ίδιο μοναδικό του στιλ, έδινε διαλέξεις για το Ωραίο και την Τέχνη: Μίλησε σε πάνω από εβδομήντα πόλεις με μεγάλη επιτυχία. Το πιο ενδιαφέρον ήταν ότι το κοινό του αποτελούνταν από ετερόκλητα στοιχεία: Από ανθρώπους της υψηλής τάξης μέχρι Μορμόνους, αργυροθήρες του Κολοράντο και αγρότες του Κάνσας.

Το 1884 παντρεύτηκε την Κόνστανς Λόιντ και απέκτησε δύο παιδιά, τα οποία υπεραγαπούσε. Αφιερωμένα σε αυτά είναι τα περίφημα λυρικά και συμβολικά παραμύθια που έγραψε και εξέδωσε εκείνη την εποχή. Στο μεταξύ ο Γουάιλντ εργαζόταν ως κριτικός τέχνης και ως αρχισυντάκτης του περιοδικού Γούμανς Γουόρλντ (Woman’s World).
Αξίζει να σημειώσουμε ότι ο Γουάιλντ ήταν μελετητής του υπερφυσικού και πίστευε στις κακές δυνάμεις που περιβάλλουν τη ζωή μας, καθώς και στην πρόβλεψη του μέλλοντος. Ο ίδιος μάλιστα υποστήριζε ότι τόσο η μητέρα του, όσο και η σύζυγός του, τον επισκέφτηκαν νοερά την παραμονή του θανάτου τους, μολονότι και στις δυο περιπτώσεις απείχε μίλια μακριά και απ’ τις δύο. Το ενδιαφέρον του αυτό για το υπερφυσικό τού το είχε μεταδώσει η μητέρα του, που του μιλούσε συχνά για τις μυθικές παραδόσεις, αλλά και για τον θείο της, τον Τσαρλς Ματούριν, ο οποίος ήταν ένας από τους πρώιμους συγγραφείς των ιστοριών Φαντασίας και Τρόμου στην Αγγλία. Επιπλέον, ο Γουάιλντ είχε έρθει πολλές φορές σε επαφή με τον Μπραμ Στόκερ, τον συγγραφέα του Δράκουλα, ο οποίος ήταν στενός φίλος της οικογένειας του Γουάιλντ και συμμετείχε συχνά στις συγκεντρώσεις που διοργάνωνε η Σπεράντζα στο πατρικό του σπίτι.

Στην τελευταία δεκαετία της ζωής του ο Γουάιλντ έγραψε και δημοσίευσε τα σημαντικότερα θεατρικά έργα της ζωής του, όπως Η Βεντάλια της Λαίδης Γουίντερμιρ, Σαλώμη, Μια Γυναίκα χωρίς Σημασία, Ένας Ιδανικός Σύζυγος, Ο Σοβαρός Κύριος Έρνεστ, καθώς και το εξαιρετικό μυθιστόρημα Το Πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέυ, που έδωσε αφορμή στους κριτικούς να τον κατηγορήσουν για ανηθικότητα, παραβλέποντας το ταλέντο και τη δημιουργική πνοή που ανέδιδαν τα γραπτά του. Ο Γουάιλντ μέσα από τα κείμενά του επιθυμούσε να καλέσει τη συντηρητική βικτοριανή Αγγλία να επαναπροσδιορίσει την υποκριτική της συμπεριφορά και να καταπολεμήσει τα ηθικά και κοινωνικά ταμπού, τα οποία βασάνιζαν τότε τους ανθρώπους.
Δυστυχώς όμως οι αλλαγές δεν γίνονται ποτέ απλά και γρήγορα, ούτε είναι πάντα εύκολο να καταπολεμηθούν οι παγιωμένες αντιλήψεις μιας εποχής. Έτσι, ο Γουάιλντ, ο πραγματικός πολέμιος της υποκρισίας και της ηθικολογίας, πλήρωσε ακριβά τις εκκεντρικότητες και τις ιδέες του. Η ερωτική του σχέση με τον λόρδο Άλφρεντ Ντάγκλας, εξόργισε τον πατέρα του δεύτερου, μαρκήσιο του Κουίνσμπερυ, ο οποίος κατηγόρησε τον Γουάιλντ για σοδομισμό. Τότε ο Γουάιλντ τού έκανε αγωγή για εξύβριση, αλλά όλη αυτή η ιστορία στράφηκε τελικά εναντίον του. Το 1895 καταδικάστηκε από το δικαστήριο σε δυο χρόνια καταναγκαστικά έργα στις φυλακές του Ρέντινγκ. Η διαμονή του εκεί κλόνισε τον ευαίσθητο Γουάιλντ, ο οποίος έχει απεικονίσει όλη του την ψυχολογική κατάσταση στο De Profundis, που είναι το γράμμα που έστειλε στον πρώην αγαπημένο του, τον λόρδο Άλφρεντ Ντάγκλας, μέσα από τη φυλακή.

Το Μάιο του 1897 ο Γουάιλντ αποφυλακίστηκε μεν, αλλά είχε πλέον καταστραφεί η ζωή του, η υπόληψή του, η ψυχική και σωματική του υγεία. Αμέσως κηρύχθηκε σε πτώχευση, του απαγορεύτηκε να βλέπει τα παιδιά του και πολλοί από τους φίλους του δεν του στάθηκαν ούτε στο ελάχιστο. Τα τελευταία τρία χρόνια της ζωής του τα πέρασε στη Γαλλία, όπου με την ελάχιστη συμπαράσταση κάποιων ανθρώπων διέμενε σε φτηνά ξενοδοχεία. Αναγκάστηκε να αλλάξει το όνομά του και έτσι έλαβε το ψευδώνυμο Σεμπάστιαν Μέλμοθ, που ήταν το όνομα του αγαπημένου του ήρωα από μια ιστορία που είχε γράψει ο θείος του Τσαρλς Ματούριν. Μάλιστα σε αυτά τα χρόνια συναντήθηκε πάλι με τον Ντάγκλας, οπότε και συμφιλιώθηκαν. Τελικά απεβίωσε το 1900 στο Παρίσι από εγκεφαλικό επεισόδιο, απογοητευμένος και θλιμμένος για την τύχη του.
Μερικά από τα πιο ευφυή αποφθέγματά του είναι τα εξής:

Όσοι δεν βλέπουν καμία διαφορά ανάμεσα σε σώμα και ψυχή, δεν έχουν ούτε το ένα ούτε το άλλο.
Τα δόγματα πεθαίνουν όταν αποδειχθούν αληθινά. Επιστήμη είναι η καταγραφή των νεκρών δογμάτων.
Εάν κάποιος λέει την αλήθεια, ένα είναι σίγουρο, αργά ή γρήγορα θα αποκαλυφθεί.
Η ηδονή είναι το μόνο πράγμα για το οποίο αξίζει να ζει κανείς. Τίποτα δεν διαρκεί όσο η ευτυχία.
Το ελληνικό ντύσιμο είναι στην ουσία ακαλαίσθητο. Τίποτα δεν θα έπρεπε να αποκαλύπτει το σώμα, παρά το ίδιο το σώμα.
Το να αγαπήσει κανείς τον ίδιο του τον εαυτό είναι η αρχή ενός ειδυλλίου που διαρκεί όσο και η ζωή.

ΠΛΙΝΙΟΣ Ο ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΣ (23-79 μ.Χ.)

2009-11-29T21:00:00.000+02:00

Ο Γάιος Πλίνιος Σεκούνδος, ένα από τα λαμπρότερα πνεύματα της πρώτης μεταχριστιανικής εποχής, έζησε μεταξύ του 23-79 μ.Χ. Πολύπλευρος και φιλομαθής, ήταν ένας από τους κύριους εμπνευστές του αρχαίου εγκυκλοπαιδισμού, αφού κατέγραψε τεράστιο όγκο αρχαίας «μυστικής» γνώσης. Έδειξε μεγάλη αγάπη τόσο για το διάβασμα, το γράψιμο και τη μετάδοση της πληροφορίας, όσο και για την πατρίδα του, την οποία υπηρέτησε πολλές φορές.
Ο Πλίνιος γεννήθηκε στο Novum Comum της βόρειας Ιταλίας, αλλά αρκετά νωρίς εγκαταστάθηκε στη Ρώμη, για να σπουδάσει κοντά στους σημαντικότερους Έλληνες και Λατίνους δασκάλους της εποχής του. Ιδιαίτερα ασχολήθηκε με τη φιλοσοφία, τη ρητορική, τη βοτανική και τα νομικά, ενώ λέγεται ότι για ένα διάστημα άσκησε το επάγγελμα του δικηγόρου. Αν και ήταν άνθρωπος αφιερωμένος στη γνώση, ωστόσο δεν απείχε καθόλου από τη δράση. Κυνηγούσε συνεχώς την περιπέτεια και ανέλαβε πολλά αξιώματα μακριά από τη Ρώμη. Σε ηλικία μόλις 23 ετών κατατάχθηκε στο στρατό και διακρίθηκε ως αξιωματικός του ιππικού, υπηρέτησε στη Γερμανία και στη Συρία, διορίστηκε διοικητής της Ισπανίας και επί Βεσπασιανού ανέλαβε και άλλες υπηρεσίες. Έτσι από τη μια υπηρέτησε την πατρίδα του και από την άλλη μελέτησε τη γεωγραφία και το φυσικό περιβάλλον αυτών των περιοχών αφήνοντάς μας καταγεγραμμένα τα αποτελέσματα των παρατηρήσεών του.

Ο Πλίνιος είχε τη μανιώδη συνήθεια να συλλέγει πληροφορίες και να καταγράφει σχόλια για ό,τι διάβαζε. Ο ανιψιός του, Πλίνιος ο Νεότερος —που ήταν και ο ίδιος συγγραφέας και αποτελεί τη βασικότερη πηγή από όπου μαθαίνουμε πληροφορίες για τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του Πλίνιου— αναφέρει ότι ο θείος του άρχιζε να διαβάζει πολύ πριν την αυγή και ότι παρομοίαζε τη γνώση με αγκίστρι ψαρέματος· πίστευε δηλαδή ότι ο,τι πιάνεται στο αγκίστρι, από το πιο μικρό ως το πιο μεγάλο, έχει ιδιαίτερη αξία. Συνήθιζε μάλιστα να λέει ότι οποιαδήποτε ενασχόληση πέραν του διαβάσματος ήταν απλώς χάσιμο χρόνου…
Το μοναδικό έργο του που έχει φτάσει στα χέρια μας ως τώρα είναι το Naturalis Historia (Φυσική Ιστορία), το οποίο αποτελείται από 37 τόμους. Όπως μας πληροφορεί ο ίδιος οι τόμοι αυτοί περιλαμβάνουν πληροφορίες τις οποίες κατέγραψε έχοντας διαβάσει περισσότερα από 2.000 βιβλία (!) Ευτυχώς φρόντισε να παραθέσει έναν αναλυτικότατο κατάλογο των βασικότερων πηγών του. Έτσι χιλιάδες τίτλοι βιβλίων και εκατοντάδες ονόματα συγγραφέων έχουν φτάσει —ονομαστικά έστω— ως εμάς χάρη στην προνοητικότητα και την οξύνοια του Πλίνιου. Ο κατάλογος αυτός είναι ενδεικτικός του όγκου της αρχαίας γνώσης, που δυστυχώς ως επί το πλείστον έχει χαθεί για πάντα…Το περιεχόμενο του τεράστιου αυτού έργου περιλαμβάνει τις εξής κατηγορίες: κοσμολογία και αστρονομία (απίστευτο και όμως αληθινό: υπάρχει κεφαλαίο αφιερωμένο στους κομήτες, τους οποίους ανάλογα με τη την κίνηση, την κατεύθυνσή τους, τη φωτεινότητά τους και το σχήμα της ουράς τους, τους χώριζε σε δέκα είδη), φυσική και ιστορική γεωγραφία, ανθρωπολογία και φυσιολογία του ανθρώπου, ζωολογία, βοτανική (αναφέρεται εκτενώς στα εξωτικά δέντρα και φυτά, στα καρποφόρα, στα άγρια είδη, στη γενική βοτανική και στη δεντροκαλλιέργεια, στα δημητριακά και στην ιατρική βοτανική), φαρμακευτική, ορυκτολογία και ιστορία της ζωγραφικής, της γλυπτικής, των αρχιτεκτονικών ρυθμών και της ρωμαϊκής τεχνολογίας.
Κατά καιρούς πολλοί έχουν κατηγορήσει τον Πλίνιο για έλλειψη κριτικού πνεύματος. Κάποια μεταφραστικά του λάθη από την αρχαία ελληνική στη λατινική γλώσσα και η αναφορά του σε παράξενα πλάσματα ήταν οι αιτίες της έντονης κριτικής που δέχτηκε. Είπαν ότι ο Πλίνιος ήταν αντιεπιστημονικός, κατάφεραν να υποτιμήσουν την σπουδαία προσφορά του και να τον οδηγήσουν στη λήθη. Κι όμως, είναι τόσο θαυμαστός, πιστευτός και ζωντανός ο φυτικός και ζωικός κόσμος της αρχαιότητας που περιγράφει, ώστε η αναφορά του σε παράξενα όντα μας βάζει σε σκέψεις. Ισχυρίζεται ότι υπάρχουν άνθρωποι ακέφαλοι που ‘χουν τα μάτια τους στην πλάτη, άνθρωποι με κεφάλι σκύλου που επικοινωνούν μεταξύ τους γαβγίζοντας, φίδια που πετάγονται με ένα σάλτο από το έδαφος και πιάνουν πετούμενα πουλιά, καθώς και ένα είδος ερπετού της Αφρικής που κομματιάζει βράχους μόνο με την ανάσα του και που είναι τόσο δηλητηριώδες, ώστε όταν κάποια μέρα ένας άνθρωπος σκότωσε κάποιο που βρισκόταν στην πλάτη του αλόγου του, το δηλητήριο απλώθηκε στη λόγχη του άντρα με αποτέλεσμα να πεθάνει τόσο ο ίδιος, όσο και το άλογο. Άραγε ο Πλίνιος, αυτός ο συστηματικός και τόσο επιστημονικός στη μέθοδό του, ήταν στην πραγματικότητα απλώς ένας δεισιδαίμονας που μπέρδευε την αλήθεια με το μύθο ή μήπως η αρχαιότητα έκρυβε μυστικά για κόσμους και πλάσματα παράξενα που είτε δεν υπάρχουν πια, είτε δεν μας κάνουν τη χάρη να μας επισκεφτούνε πια;
Η αγάπη του Πλίνιου για τη Φύση είναι διάχυτη και στη φιλοσοφική άποψη που εκφράζει σχετικά με το Θεό και την οικολογία, σε μια εποχή μάλιστα που κανείς δεν προβληματιζόταν για το περιβάλλον. Πίστευε ότι η ανθρώπινη κοινωνία για να ευημερεί οφείλει να βρίσκεται σε ισορροπία με το Θεό, τον οποίο για να τον καταλάβει ο άνθρωπος πρέπει πρώτα να καταλάβει τη Φύση· η περιφρόνηση, η απληστία και η αναζήτηση της πολυτέλειας έρχεται σε αντίθεση με την ισορροπία, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει στην εξαφάνιση των ειδών, στην αδιαφορία για το αν υποφέρουν άλλα πλάσματα και στην εξάντληση των φυσικών πόρων της Γης (!)
Άλλη σπουδαία δουλειά που έκανε ο Πλίνιος είναι ότι μετέφρασε όλα τα ονόματα των ελληνικών φυτών στα λατινικά. Αυτό σημαίνει ότι εξαιτίας του μπορέσαμε να καταλάβουμε σε τι φυτά ακριβώς αναφέρονται δεκάδες αρχαία ελληνικά κείμενα. Επίσης ο Πλίνιος έχει γράψει ένα έργο για τη χρήση του ακοντίου από τους ιππείς, μια βιογραφία του Πομπονίου Σεκούνδου, μια έκθεση για τους γερμανικούς πολέμους (είκοσι βιβλία), το έργο Studiosus για την εκπαίδευση ενός ρήτορα και μια Ιστορία της εποχής του από τη βασιλεία του Νέρωνα ως του Βεσπασιανού σε τριάντα ένα τόμους. Δυστυχώς κανένα από τα συγκεκριμένα πονήματα δεν έχει διασωθεί.
Συνεπής προς την αναζήτηση νέων συγκινήσεων, ο Πλίνιος κέρδισε έναν ηρωικό θάνατο – και πώς αλλιώς θα μπορούσε να είναι άλλωστε; Τη χρονιά που έγινε η μεγάλη έκρηξη του Βεζούβιου, το 79 μ.Χ. ο Πλίνιος ήταν διοικητής της ναυτικής βάσης του Μισηνού, στην Καμπανία. Στις 24 Αυγούστου, ενώ είχε ήδη αρχίσει να παρουσιάζει έντονη δραστηριότητα το ηφαίστειο, ο Πλίνιος παρασυρόμενος από την έμφυτη ερευνητική του φύση, αποφάσισε να πάει ο ίδιος στην περιοχή, για να εξετάσει το φαινόμενο, αλλά και για να σώσει τη γυναίκα ενός φίλου του που ήταν εγκλωβισμένη εκεί. Όταν έφτασαν τα πάντα είχαν σκεπαστεί από την καυτή λάβα, η θερμοκρασία ήταν πολύ υψηλή και οι αναθυμιάσεις πολύ πυκνές. Ωστόσο ο Πλίνιος δεν το έβαλε κάτω· ήθελε πάση θυσία να βοηθήσει όσο περισσότερο κόσμο μπορούσε και να αξιολογήσει το φαινόμενο. Το άσθμα, όμως, από το οποίο έπασχε και μια ενδεχόμενη καρδιακή προσβολή νίκησαν τον Πλίνιο, που εξέπνευσε λίγη ώρα αφού είχε αποβιβαστεί σε μια περιοχή νοτιότερα του Βεζούβιου. Ο Πλίνιος κέρδισε επάξια το θάνατό του αποδεικνύοντας ως την τελευταία του στιγμή τον ηρωισμό του…

Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων (περ. 1360-1452)

2009-11-29T20:56:00.000+02:00

Ο Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων, που ήταν μεγάλη πνευματική προσωπικότητα, φιλόσοφος και οραματιστής της αναβίωσης της αρχαίας ελληνικής σκέψης και θρησκείας, γεννήθηκε σε μια κρίσιμη για τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία περίοδο μεταξύ του 1355-1360 στην Κωνσταντινούπολη. Πρόκειται για τη λεγόμενη Παλαιολόγια εποχή, κατά την οποία η Αυτοκρατορία, λίγο πριν το τέλος της, γνώρισε την τελευταία της πνευματική αναγέννηση, αφού εκδηλώθηκε τεράστιο ενδιαφέρον για την παιδεία και τον πολιτισμό. Ακόμα και οι εκπρόσωποι της Εκκλησίας θεωρούσαν δεδομένη την ενασχόληση με την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, αν και δεν ενθάρρυναν όλοι την εμβάθυνσή της.
Ο Γεώργιος Πλήθων αρχικά παρακολούθησε μαθήματα πλατωνικής και νεοπλατωνικής φιλοσοφίας στην Κωνσταντινούπολη και κατόπιν μετέβη στην Ανδριανούπολη –που ήταν τότε πνευματικό κέντρο συνάθροισης μεγάλων προσωπικοτήτων– για να συνεχίσει ανάλογες σπουδές. Την εποχή εκείνη είχε αρχίσει να χάνει έδαφος η κρατούσα αριστοτελική φιλοσοφία –η οποία είχε επιβληθεί προκειμένου να θεμελιωθεί ο χριστιανισμός– και έτσι ο πλατωνικός τρόπος σκέψης αποκτούσε όλο και περισσότερους οπαδούς. Παράλληλα, ο Πλήθων μαθήτευσε κοντά στον Ιουδαίο Ελισσαίο και διδάχτηκε το Ζωροαστρισμό, οπότε και άρχισε να αναπτύσσει σύνθετες φιλοσοφικο-θρησκευτικές πεποιθήσεις, που άπτονταν στοιχεία των παραπάνω σπουδών του, αλλά και στοιχεία παγανιστικά.

Μετά το θάνατο του Ελισσαίου –τον οποίο πιθανότητα πυρπόλησαν οι Τούρκοι φοβούμενοι τη διδασκαλία του– και σίγουρα μετά το 1393 ο Πλήθων εγκαταστάθηκε στο Μυστρά, πρωτεύουσα του Δεσποτάτου του Μορέως. Οι συνθήκες ήταν ευνοϊκές για στοχασμό και συγγραφή, αφού η περιοχή ήταν ακόμη ελεύθερη. Γρήγορα κέρδισε την εμπιστοσύνη των ηγεμόνων του Δεσποτάτου, οι οποίοι του πρόσφεραν τιμές, καθώς και κλήρο. Διετέλεσε σύμβουλος και αξιωματούχος, συνέγραψε έργα φιλοσοφικά, ιστορικά, γεωγραφικά και αστρονομικά, καθώς και πολιτικά στα οποία προέβαλλε σχέδιο πολιτικής και κοινωνικής αναμορφώσεως της Πελοποννήσου, ορίζοντας ως εκτελεστή του εγχειρήματος τον εαυτό του. Έστελνε συχνά υπομνήματα στον Αυτοκράτορα, σχετικά με τη διάρθρωση της κοινωνίας, την οικονομία και τη φορολογία, το στρατό, την αγροτική πολιτική και την εκπαίδευση, στα οποία αδιαφορούσε για την αντίδραση των ανθρώπων ή για το αν μπορούσαν να εφαρμοστούν υπό τις υπάρχουσες συνθήκες ή όχι. Μόνος του στόχος ήταν η διάδοση του ελληνικού κόσμου με μεταρρυθμίσεις βασισμένες στην πλατωνική φιλοσοφία.
Είναι γεγονός ότι ο Πλήθων ίδρυσε μια σχολή στο Μυστρά, όπου σύμφωνα με τα όσα λέγονταν τότε, διδάσκονταν μαθήματα φιλοσοφίας, αλλά γινόταν και προσπάθεια αναβίωσης της αρχαίας ελληνικής θρησκείας με τελετές, που έκαναν πολύ κακή εντύπωση στους απλούς ανθρώπους της περιοχής. Πολλοί μαθητές του μάλιστα επιδίδονταν σε λατρεία αγαλμάτων, και είναι βέβαιο ότι, αν δεν έπεφτε η Αυτοκρατορία, η αναβίωση εκείνη θα είχε εξαπλωθεί σε πολλές περιοχές. Μάλιστα, σύμφωνα με τον Γεώργιο Τραπεζούντιο, κάποτε ο Πλήθων δήλωσε ότι σύντομα οι άνθρωποι «μία ψυχή και καρδία» θα ασπάζονταν μια θρησκεία, και όταν ρωτήθηκε αν εννοούσε του Ιησού η του Μωάμεθ, εκείνος απάντησε: «Ούτε η μία, ούτε η άλλη, αλλά η πατρώα», δηλαδή η παγανιστική.
Ένα άλλο ζήτημα που απασχολούσε την Αυτοκρατορία την εποχή του επιθανάτιου ρόγχου της, ήταν εκείνο της ένωσης των δύο Εκκλησιών. Όταν ο Ιωάννης Παλαιολόγος περιόδευε στην Πελοπόννησο, επισκέφτηκε τον Πλήθωνα και ζήτησε την άποψή του για το θέμα. Εκείνος του απάντησε ότι κάθε προσπάθεια θα ήταν άσκοπη και τον προειδοποίησε ότι η μετάβαση των εκπροσώπων της Ορθοδόξου Εκκλησίας στην Ιταλία για διευθέτηση του προβλήματος, μόνο ντροπή και ατιμία θα σήμαινε για τους Έλληνες. Παρόλα αυτά οι σύνοδοι στη Φερράρα (1438) και στη Φλωρεντία (1439) έγιναν και ο Πλήθων –παρά τις αντιρρήσεις του– δέχτηκε να συμμετάσχει σ’ αυτές. Εκεί τάχθηκε κατά της Ένωσης και κατέρριψε τα επιχειρήματα των Δυτικών, χαρακτηρίζοντάς τα σοφιστείες. Ο λόγος, απ’ ό,τι φαίνεται, είναι ότι πρώτον αντιπαθούσε τη λατινική Εκκλησία και μοιραία δεν συμφωνούσε με τους όρους που τέθηκαν, και δεύτερον πίστευε ότι η υποταγή της Ανατολής στη Δύση θα ισοδυναμούσε με ατίμωση, αλλά θα έκανε και αδύνατη την αναγέννηση του Ελληνισμού.
Πάντως, από την παραμονή του στην Ιταλία, πέτυχε κάποια από αυτά που ονειρευόταν: Συνδέθηκε με κύκλους λογίων, στους οποίους μετέδωσε την αγάπη για τον Πλάτωνα, έδωσε διαλέξεις επί του ίδιου θέματος και ενέπνευσε στον ηγεμόνα του Κόζιμο των Μεδίκων το όραμα της ίδρυσης Πλατωνικής Ακαδημίας, στην οποία αργότερα μεταφράστηκαν και αναλύθηκαν όλα τα πλατωνικά συγγράμματα. Έτσι, λοιπόν, η Δύση, αλλά η αρχαία ελληνική σκέψη χρωστάει πολλά στον Πλήθωνα, που χωρίς το πάθος και το ενδιαφέρον του, όλα αυτά τα σπουδαία κείμενα θα έμεναν στο σκοτάδι.
Στην «ιταλική» αυτή περίοδο της ζωής του άλλαξε το όνομά του από Γεμιστός σε Πλήθων. Κάποιοι θεώρησαν ότι το έκανε για να προσιδιάσει το όνομά του με αυτό του Πλάτωνα. Όμως το πιο πιθανό είναι ότι η αρχαιολατρεία του τον παρακίνησε να μεταγράψει το όνομά του από τα νέα Ελληνικά στα αρχαία (πλήθω = είμαι γεμάτος).
Έργα του είναι: Οι Νόμοι, Περί ων Αριστοτέλης προς Πλάτωνα Διαφέρεται, Υπέρ του Λατινικού Δόγματος Βιβλίον, Ηροδότου Λόγοι Εννέα, Περί των εν Πελοποννήσω Πραγμάτων, Περί Δημιουργού του Ουρανού, Ζωροαστρικών και Πλατωνικών Δογμάτων Συγκεφαλαίωσις κ.ά. Το σημαντικότερο από αυτά είναι Οι Νόμοι, όπου είχε κλείσει όλη τη φιλοσοφική και θρησκευτική του σκέψη. Μετά το θάνατό του, τα χειρόγραφά του τα ανακάλυψε ο Δεσπότης του Μορέως Δημήτριος, ο οποίος τα έστειλε στον Πατριάρχη Γεννάδιο. Εκείνος σκανδαλίστηκε τόσο πολύ, όταν είδε να αναγράφεται ο Θεός ως Ζευς και η Τριάδα ως αποτελούμενη από τον υπερούσιο Δημιουργό, το Λόγο του παντός και την Ψυχή του κόσμου, ώστε έκρινε ότι το έργο έπρεπε να παραδοθεί στην πυρά – αυτήν που «προστάτευε» τον κόσμο από κάθε τολμηρή ιδέα. Λίγα μόνο αποσπάσματα έχουν φτάσει ως τις μέρες μας.
Ο Πλήθων πέθανε στη Σπάρτη στις 26 Ιουνίου 1452, ημέρα Δευτέρα και ώρα μία πρωινή, σύμφωνα με χειρόγραφο της βιβλιοθήκης του Μονάχου. Πολλοί οπαδοί του κατέφυγαν στην Ιταλία, για να συνεχίσουν τη ζωή τους και να διαδώσουν την αγάπη του Πλήθωνα για τον Πλάτωνα και τον Ελληνισμό. Το 1465 ο Σιγισμόνδος Ποντόλφο, άρχοντας του Ρίμινι, έκανε εκταφή των οστών του Πλήθωνα και τα μετέφερε στην Ιταλία, όπου ακόμη και σήμερα βρίσκονται σε μαρμάρινη λάρνακα στο ναό του Αγίου Φραγκίσκου στο Ρίμινι.
Τελειώνοντας, αξίζει να αναφέρουμε κάποια λόγια του Πλήθωνα στα οποία συμπυκνώνεται η σκέψη του: «Γιατί εμείς, στους οποίους είστε άρχοντες και βασιλείς, είμαστε Έλληνες ως προς την καταγωγή, όπως άλλωστε η γλώσσα και η πατροπαράδοτη παιδεία μαρτυρούν».

Ομάρ Καγιάμ (1048-1122)

2009-11-29T20:47:00.000+02:00

Ο Αμπού αλ-Φαθ Ουμάρ ιμπν Ιμπραήμ αν-Νισαμπούρι, όπως είναι ολόκληρο το όνομα του Ομάρ Καγιάμ στα Αραβικά, γεννήθηκε το 1048 στη Νισαπούρ, στο σημερινό Ιράν, στη διάρκεια του 11ου αιώνα μ.Χ.. Κάποιοι λένε ότι ο 11ος αιώνας ήταν μια μαγική εποχή για τον αραβικό κόσμο: οι επιστήμες εξελισσόταν ραγδαία, μυστικές βιβλιοθήκες δημιουργούνταν, αστρονομικές παρατηρήσεις καταγράφονταν, αλχημικά πειράματα και παράξενοι δάσκαλοι έψαχναν τον τρόπο για να αλλάξουν την ίδια την «ουσία» των πραγμάτων. Άλλοι μιλούν για δύσκολες εποχές, καθώς ο αραβικός κόσμος άλλαζε με την έλευση των Σελτζούκων Τούρκων, οι οποίοι εισέβαλαν σε διάφορες περιοχές της νοτιοδυτικής Ανατολής και τις καταλάμβαναν, επηρεάζοντας αρνητικά το μεγάλο πολιτισμό που άνθιζε εκεί.

Σε αυτό το αμφίβολο κλίμα ανατράφηκε ο Ομάρ Καγιάμ, ο οποίος ήταν μέγας μαθηματικός, αστρονόμος, αλχημιστής, μυστικιστής, αλλά και ποιητής. Στα περίφημα τετράστιχα «ρουμπαγιάτ» του, που έχουν κατακτήσει το δυτικό κόσμο, μπορεί κανείς να βρει φιλοσοφικά ερωτήματα για τον Θεό, το χρόνο και το σύμπαν, μα και υπέροχους επαίνους προς το κρασί και τα κόκκινα τριαντάφυλλα…
Ο πατέρας τού Ομάρ Καγιάμ ήταν σκηνοποιός, όπως μαρτυρεί και το όνομα Καγιάμ, που σημαίνει αυτός που φτιάχνει τέντες. Αλλά ο Καγιάμ δεν έμεινε στην οικογενειακή τέχνη: σε νεαρή ηλικία σπούδασε θετικές επιστήμες και φιλοσοφία στη Νισαπούρ, κοντά στο μεγάλο δάσκαλο Ιμάμ Μουαφάκ. Εκεί συνδέθηκε φιλικά με δυο προσωπικότητες που επρόκειτο στη συνέχεια να επηρεάσουν βαθύτατα την αραβική Ιστορία, τον Χασάν Ι Σαμπάχ (Χασάν Ι Σάμπα) και τον Νιζάμ αλ-Μουλκ. Ο πρώτος θα εξελισσόταν αργότερα στον αρχηγό του τρομερού τάγματος των Ασασσίνων, των τρομερών παρασκηνιακών συνωμοτών και δασκάλων του εξουσιαστικού μυστικισμού, ενώ ο δεύτερος έγινε μεγάλος βεζίρης όταν ήταν σουλτάνος ο Μαλίκ-Σαχ, κινώντας ουσιαστικά ο ίδιος τα νήματα της διακυβέρνησης της χώρας.
Η μοίρα συνέδεσε παράξενα τους τρεις αυτούς ανθρώπους, που ήταν και οι τρεις τους αινιγματικές μεγαλοφυίες, κάτοχοι μεγάλων μυστικών και γνώστες δεκάδων επιστημών. Μονάχα ο Ομάρ Καγιάμ δεν ακολούθησε το σκοτεινό δρόμο των πρώην φίλων του, που αποφάσισαν να χαράξουν έναν τρομακτικό και αιματοβαμμένο δρόμο προς την απόκτηση της εξουσίας. Ο Καγιάμ διάλεξε το μοναχικό μονοπάτι του κυνηγιού της Γνώσης, της Σοφίας και της ψυχικής Ομορφιάς. Παρόλα αυτά, οι επιστημονικές του γνώσεις ήταν ξακουστές, οπότε η Αυλή δεν τον άφησε να ξεφύγει. Ο Σουλτάνος Μαλίκ Σαχ, με πρόφαση τη φιλία του Καγιάμ με τον βεζίρη Νιζάμ αλ-Μουλκ, κάλεσε τον μεγάλο σοφό στην αυλή του στην Ισφαχάν και του ανέθεσε επιστημονικές μελέτες, ανάμεσα στις οποίες ήταν η ανανέωση του Ημερολόγιου. Με τη βοήθεια οχτώ επιστημόνων, ο Καγιάμ υπολόγισε το έτος σε 365,24219858156 ημέρες και άγγιξε την ακρίβεια του Γρηγοριανού ημερολογίου. Ακόμη του ανατέθηκε η ανέγερση του αστεροσκοπείου της Ισφαχάν, ενώ τα ποιήματά του στόλισαν τους οδούς και τους κήπους της πανέμορφης πόλης.
Στη διάρκεια της διακυβέρνησης του Μαλίκ Σαχ με τη βοήθεια του Καγιάμ και του Νιζάμ αλ-Μουλκ, δόθηκαν μεγάλες ελευθερίες στο λαό και η ιστορία της Αραβίας φάνηκε να οδεύει σε μια μεγάλη Αναγέννηση, πολιτική και επιστημονική, που θα άλλαζε για πάντα την Ιστορία. Αλλά τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν έτσι, γιατί εμπλάκηκαν οι πανταχού παρούσες «σκοτεινές δυνάμεις». Το τάγμα των Ασασσίνων, το οποίο καθοδηγούσε ο Χασάν ι Σαμπάχ, δολοφόνησε το 1092 τον Νιζάμ αλ-Μουλκ, τον παλιό συμμαθητή του Σαμπάχ. Την ίδια χρονιά «πέθανε» και ο Σουλτάνος. Έτσι ο μεγάλος φιλόσοφος-ποιητής βρέθηκε ανυπεράσπιστος απέναντι σε μια επικίνδυνη πολιτική κατάσταση, στην οποία φαινόταν ότι ήταν ο επόμενος στόχος. Αποφάσισε, λοιπόν, να φύγει και να πάει στη Μέκκα «για να προσκυνήσει». Όταν ηρέμησαν τα πράγματα, επέστρεψε και πάλι στους κύκλους της αυλής, αλλά πλέον ασχολήθηκε μονάχα με αστρονομικές μελέτες, την πρόβλεψη αστρονομικών και φυσικών φαινομένων και τη διδασκαλία. Η ευκαιρία είχε πλέον χαθεί: η αραβική Αναγέννηση δεν έγινε. Στη θέση της κατέφθασαν αργότερα οι Σταυροφόροι, οι οποίοι έδωσαν το αποφασιστικό πλήγμα στον πολιτισμό της Ανατολής.
Ο Ομάρ Καγιάμ πέθανε το 1122 στη γενέτειρά του. Προτού πεθάνει ολοκλήρωσε πολλές μελέτες σε πεζό λόγο, που όμως ελάχιστα αποσπάσματα σώζονται ως τις μέρες μας. Στις μέρες μας έχουν φτάσει μελέτες για τη Μεταφυσική, μια πραγματεία για τον Ευκλείδη, το βιβλίο Προβλήματα Αριθμητικής, το Πραγματεία στην Απόδειξη Προβλημάτων Άλγεβρας και ένα βιβλίο μουσικής. Θεωρείται αυθεντία στη Φιλοσοφία, στα Μαθηματικά, στην Ιστορία, την Ιατρική και το Δίκαιο. Ωστόσο η φήμη του, κυρίως στη Δύση, οφείλεται στα ρουμπαγιάτ του, τα οποία εκδόθηκαν για πρώτη φορά το 1859 από τον Έντουαρντ Φιτζέραλντ. Παρακάτω παραθέτουμε μερικούς από τα εκπληκτικούς του στοίχους και συστήνουμε στους αναγνώστες του Strange να αναζητήσουν και να χαρούν και τους υπόλοιπους …

Ξύπνα, έχουμε την αιωνιότητα για να κοιμηθούμε!

Για κείνους που το σήμερα φροντίζουν,
Για κείνους που το αύριο ατενίζουν,
Ένας Μουεζίνης από Σκοτεινό Πύργο φωνάζει:
«Ανόητοι! Ούτε κει θ’ ανταμειφθείτε, ούτε δω!»

Είτε είσαι στη Νισαπούρ είτε στη Βαβυλώνα,
είτε γεμίζει το Ποτήρι σου με γλύκα ή με πίκρα,
Το Κρασί της Ζωής συνεχίζει στάλα-στάλα να χάνεται,
Τα φύλλα της Ζωής συνεχίζουν να πέφτουν το ένα μετά το άλλο.

Σταγόνα νερού που στη θάλασσα χύνεται,
Σκόνης κόκκος μικρός που στο χώμα χάνεται.
Τι είναι στον κόσμο αυτόν το πέρασμά μας;
Ζουζούνι ταπεινό γεννιέται κι αμέσως χάνεται.

Ποιος δεν αψήφησε ποτέ το Νόμο Σου, για πες μου;
Μια αναμάρτητη ζωή τι χάρη έχει, πες μου;
Κι αν κάθε κρίμα μου με κρίμα βαρύ το πληρώνεις,
Σε τι διαφέρεις από με; παρακαλώ Σε, πες μου...

ΦΡΗΝΤΡΙΧ ΝΙΤΣΕ (1844-1900)

2009-11-29T20:41:00.001+02:00

Ο Φρήντριχ Νίτσε, ο μεγάλος στοχαστής και φιλόσοφος του 20ού αιώνα, γεννήθηκε το 1844 στο Ρέκεν της Πρωσικής Σαξονίας. Τα παιδικά του χρόνια τα πέρασε σε ένα συντηρητικό περιβάλλον (οι δυο παππούδες του και ο πατέρας του κατείχαν σημαντικές θέσεις στην Προτεσταντική Εκκλησία). Όταν ο Νίτσε ήταν πέντε χρονών, ο πατέρας του σκοτώθηκε όταν ξαφνικά έπεσε από τις σκάλες. Από κει και πέρα η ανατροφή του Νίτσε περιήλθε αποκλειστικά στις πέντε υπερπροστατευτικές γυναίκες της οικογένειας. Από μικρός που ήταν, φάνηκε η ευφυΐα και το οξύ του πνεύμα. Έτσι, αφού ολοκλήρωσε τις βασικές σπουδές του, πήρε υποτροφία για τη Σουλπφόρτα, όπου σπούδασε Κλασική Φιλολογία. Παρά την αντίθεση της μητέρας του, η οποία τον προόριζε για εφημέριο, ο Νίτσε επικεντρώθηκε στην Κλασική Φιλολογία. Μάλιστα την εποχή εκείνη αφιέρωνε πολύ χρόνο στις μουσικές συνθέσεις του, διερευνώντας όλες τις κλίσεις και τις δυνατότητές του.

Το 1867 εγκαταστάθηκε στη Λειψία έπειτα από ένα στρατιωτικό ατύχημα. Η πρόοδός του εκείνη η εποχή ήταν μοναδική. Διένυε μια περίοδο ευτυχίας, κατά την οποία ερχόταν σε επαφή με καινούριες ιδέες και ανθρώπους. Τότε γνώρισε τη φιλοσοφία του Σοπενχάουερ και συνδέθηκε φιλικά με το μεγάλο συνθέτη Ρίχαρντ Βάγκνερ, τον οποίο θαύμαζε. Το 1869 η τύχη τού χαμογέλασε περισσότερο, όταν έμεινε κενή μια έδρα Κλασικής Φιλολογίας στη Βασιλεία της Ελβετίας. Αν και ο Νίτσε ήταν μόλις 24 ετών και δεν είχε ολοκληρώσει ακόμη τη διδακτορική του διατριβή, ύστερα από πρόταση του Ριτσλ, ενός παλιού καθηγητή του, αναγορεύτηκε καθηγητής στο εκεί Πανεπιστήμιο. Μια νέα θετική περίοδος ξεκίνησε: Η κοσμική ζωή τον παρέσυρε και, όπως λέγεται, σύχναζε στα σαλόνια με το ύφος ενός κομψού ιππότη, γοητεύοντας τα πλήθη με τη ρητορική του δεινότητα.
Ενώ ήταν σε έξαρση ο Γαλλοπρωσικός πόλεμος, ο Νίτσε κατατάχτηκε εθελοντής νοσοκόμος. Δυστυχώς, προσβλήθηκε από διφθερίτιδα και δυσεντερία και η καλή του υγεία δεν επανήλθε ποτέ. Ένα ακόμη πλήγμα της εποχής εκείνης ήταν το σπάσιμο της σχέσης του με τον Βάγκνερ. Αν και οι δύο μεγαλοφυΐες μοιράζονταν αρκετές πολιτικές και φιλοσοφικές ιδέες, ο σωβινισμός και ο αντισημιτισμός του Βάγκνερ άρχισαν να ενοχλούν τον Νίτσε και έτσι οι επαφές τους διακόπηκαν.
Το 1879 ο Νίτσε εγκατέλειψε την πανεπιστημιακή του καριέρα: Η επιδείνωση της υγείας του τον έχει λυγίσει, η εποχή που οι διαλέξεις του στο αμφιθέατρο άφηναν άναυδους τους φοιτητές είχε παρέλθει και έτσι ο Νίτσε ξεκίνησε μια νέα ζωή. Αφιερώθηκε στη συγγραφή και στο στοχασμό και παράλληλα ταξίδευε στην Ευρώπη αναζητώντας κατάλληλο κλίμα για τη βεβαρημένη του υγεία. Το καλοκαίρι του 1881, καθώς περπατούσε στις όχθες της λίμνης Σιλβαπλάνα, εμπνεύστηκε την ιδέα της «αιώνιας επιστροφής», την οποία παρουσίασε αργότερα στο Έτσι Μίλησε ο Ζαρατούστρα. Την εποχή εκείνη ένιωθε ακόμη ευτυχισμένος και δημιουργικός. Τότε γνώρισε τη νεαρή συγγραφέα Λου Σαλομέ, που ήταν για αυτόν η ενσάρκωση της ιδανικής συντρόφου. Όμως το ειδύλλιο έληξε σύντομα, συντρίβοντας τον Νίτσε, που προσπάθησε τρεις φορές να αυτοκτονήσει. Από τότε ο ψυχισμός του άρχισε να ταράζεται. Απογοητευμένος εγκαταστάθηκε κοντά στη Γενεύη, όπου είδε ένα παράξενο όραμα και ένα νέο κύμα έμπνευσης τον παρέσυρε και έγραψε το θρυλικό έργο του Έτσι Μίλησε ο Ζαρατούστρα.
Τα επόμενα χρόνια έγραψε πολλά έργα που, όσο ζούσε, δεν γνώρισαν την ανταπόκριση του κόσμου: Η Περίπτωση Βάγκνερ, Το Λυκόφως των Ειδώλων, ο Αντίχριστος κ.ά. Στο μεταξύ, την ίδια εποχή που έγραφε τα μεγαλύτερά του δημιουργήματα, άρχισαν να παρατηρούνται τα συμπτώματα του εκφυλισμού της πνευματικής του υγείας. Ώσπου το 1889, ύστερα από μια εγκεφαλική συμφόρηση, σωριάστηκε σε κάποιο δρόμο του Τορίνο (οι φήμες λένε ότι συγκλονίστηκε όταν είδε έναν άνδρα να δέρνει άδικα ένα γάιδαρο). Τα υπόλοιπα χρόνια, ως το θάνατό του, τα πέρασε σε πλήρες διανοητικό σκοτάδι, αρχικά σε άσυλο και κατόπιν με τη μητέρα και την αδερφή του. Στις 25 Αυγούστου 1900 πέθανε και ενταφιάστηκε χωρίς νεκρώσιμη ακολουθία στον οικογενειακό τάφο των γονιών του. Το σπίτι του στη Βαϊμάρη μετατράπηκε σε μουσείο, όπου συγκεντρώθηκαν τα χειρόγραφά του, η βιβλιοθήκη του και τα προσωπικά του αντικείμενα.
Οι ιδέες του Νίτσε επηρέασαν σχεδόν όλους τους μετέπειτα στοχαστές. Παρατηρούσε π.χ. ότι ο θετικισμός και η υλιστική σκέψη του 19ου αιώνα είχαν αντικαταστήσει τις ηθικές αντιλήψεις του παρελθόντος. Αυτό ισοδυναμούσε με την παραδοχή της έλλειψης νοήματος στη ζωή, την έλλειψη που ονόμασε «μηδενισμό» (nihilism). Έτσι κατέληξε στο θρυλικό «ο Θεός είναι νεκρός». Με αυτή τη φράση περιέγραφε την ανάγκη των ανθρώπων να αναζητήσουν το πνεύμα τους μέσα στην ίδια τους την ψυχή και όχι στις θρησκείες. Έλεγε ότι «ο Χριστιανισμός είναι το πιο μοιραίο και σαγηνευτικό ψέμα που ειπώθηκε ποτέ – το μεγαλύτερο και το πιο ασεβές ψέμα».
Αναλογιζόμενος τη φύση του χρόνου, ο Νίτσε εμπνεύστηκε την «αιώνια επιστροφή». Υποθέτοντας ότι ο άνθρωπος ζει ξανά και ξανά, στην αιωνιότητα, αναρωτήθηκε ποιος άνθρωπος θα επιθυμούσε να ξαναζήσει την ίδια ζωή, απαράλλαχτη, χωρίς να αλλάξει τίποτε από αυτήν. Αυτός που θα επιθυμούσε κάτι τέτοιο θα ήταν ο «υπεράνθρωπος», ένα πλάσμα ανώτερο από το συνηθισμένο άνθρωπο, που διαφέρει, όπως έλεγε, από τον κοινό άνθρωπο όσο ο πίθηκος από τον άνθρωπο. Πίστευε ότι ο άνθρωπος πρέπει να γίνει «υπεράνθρωπος» και να σταματήσει να προσβάλλεται από τη λύπη, να μην υποφέρει, να μην επηρεάζεται από τις δοξασίες για μεταθανάτια ζωή και τις ηθικές ιδέες της κοινωνίας. Κάποια ιστορικά πρόσωπα που θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως πρότυπά του ήταν ο Σωκράτης, ο Ιησούς, ο Ιούλιος Καίσαρ, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, ο Γκαίτε, ο Ναπολέων.
Πρέπει να αναφέρουμε ότι το όνομα του Νίτσε συνδέθηκε τελείως άδικα με το ναζισμό και το φασισμό. Ο ίδιος ήταν σφοδρός πολέμιος του εθνικισμού και του αντισημιτισμού. Ωστόσο, η αδελφή του, Ελιζαμπέτ, είχε παντρευτεί έναν άνδρα αντίθετης ιδεολογίας. Καθώς ήταν η μοναδική διαχειρίστρια της πνευματικής κληρονομιάς του, θέλησε να παρουσιάσει τον αδερφό της ως φορέα εθνικιστικών ιδεών. Έτσι, μετά το θάνατό του, εξέδωσε σημειώσεις του, τις οποίες ο ίδιος είχε διαγράψει, και γενικότερα πλαστογράφησε και επενέβη στα γραπτά του. Έτσι για πολλά χρόνια αμαυρώθηκε το όνομα του Νίτσε και δημιουργήθηκε σύγχυση για τις ιδέες του…

Σερ Άρθουρ Κόναν Ντόιλ (1859-1930)

2009-11-29T20:32:00.002+02:00

Στις 22 Μαΐου 1859 γεννήθηκε στο Εδιμβούργο ο Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, ο πνευματικός πατέρας του δαιμόνιου Σέρλοκ Χολμς. Μολονότι οι γονείς του τον ανέθρεψαν με όλες τις αρχές του ρωμαιοκαθολικισμού, ο ίδιος από τα μαθητικά του κιόλας χρόνια ήρθε σε σύγκρουση με τη χριστιανική του πίστη. Άρχισε να εκδηλώνει ένα πρώιμο ενδιαφέρον για τον πνευματισμό, παρακολουθώντας διαλέξεις επί του θέματος και δημοσιεύοντας κατά καιρούς άρθρα με ανάλογο περιεχόμενο. Παράλληλα σπούδασε ιατρική και για κάποια χρόνια εργάστηκε σε ένα προάστιο του Πόρτσμουθ, ως ειδικευμένος οφθαλμίατρος.

Το 1887 ο Ντόιλ τύπωσε το μυθιστόρημα Μελέτη σε Κόκκινο, όπου πρωτοεμφανίστηκε ο τύπος του Σέρλοκ Χολμς. Τα επόμενα χρόνια, μέχρι και το 1893, συνεργάστηκε συστηματικά με την εφημερίδα Στραντ στην οποία δημοσιεύτηκαν συνολικά 23 διηγήματα, με κύριο ήρωα το διάσημο ντετέκτιβ. Η φήμη που απέκτησε ήταν τεράστια, το αναγνωστικό κοινό διάβαζε με μανία τις ιστορίες του. Εντυπωσιαζόταν από το μοναδικό τρόπο που ο Σέρλοκ Χόλμς χρησιμοποιούσε τη λογική του, το ισχυρότερο όπλο του, για να λύσει με μεθοδικό σύστημα τα δεκάδες μυστήρια που παρουσιάζονταν στο δρόμο του. Το πρότυπο το οποίο χρησιμοποίησε ο Ντόιλ, για να δομήσει το ήρωά του, το πήρε από τον Δόκτορα Μπελ, καθηγητή του στην ιατρική σχολή. Ο Δόκτωρ Μπελ ήταν γνωστός για την ιδιαίτερη ικανότητά του να παρατηρεί και να βγάζει σωστά συμπεράσματα διά της λογικής και της επαγωγικής μεθόδου. Έτσι ο Ντόιλ τα χρόνια της μαθητείας και συνεργασίας του με το συγκεκριμένο καθηγητή τα αξιοποίησε λογοτεχνικά με τον καλύτερο τρόπο εμφυσώντας στον ήρωά του τη διεισδυτικότητα, την οξύνοια και την παρατηρητικότητα του Δόκτορα Μπελ.

Όμως ο Ντόιλ δεν είναι γνωστός μόνο για τη συγγραφική του δεινότητα. Μια άλλη πλευρά της ζωής του είναι ότι υπήρξε μεγάλος λάτρης του πνευματισμού και συστηματικός ερευνητής των παραφυσικών φαινομένων. Πίστευε με πάθος στην ύπαρξη φαντασμάτων και νεράιδων και σε ολόκληρη τη ζωή του δεν έπαψε να αναζητά μια απάντηση για όλα αυτά τα φαινόμενα τα οποία δεν είναι δυνατόν να συλλάβουμε με τη λογική μας. Οι εξαιρετικά όμως ευαίσθητοι και οξυδερκείς άνθρωποι, όπως ο Ντόιλ, δεν αρκούνται σε στεγανές και κατασκευασμένες μόνο με τη λογική εξηγήσεις του κόσμου. Αναζητούν, επιμένουν, πασχίζουν να αγγίξουν το υπερφυσικό και δεν εγκαταλείπουν την προσπάθεια ακόμη και όταν το μεγαλύτερο μέρος της κοινής γνώμης χαρακτηρίζει αυτές τις ενασχολήσεις παράλογες ή ανόητες, πράγμα που συνέβη στην περίπτωση του Ντόιλ.

Σχετικά λοιπόν με αυτή την πτυχή της ζωής του, αξίζει να αναφερθούν ορισμένες λεπτομέρειες που δείχνουν ξεκάθαρα το δυναμικό, ασυνήθιστο και δραστήριο χαρακτήρα του, αλλά και την επιμονή και την αφοσίωσή του σε αυτά που πίστευε. Πιο συγκεκριμένα, το 1893, ο Ντόιλ έγινε μέλος της Βρετανικής Κοινότητας Έρευνας Παραφυσικών Φαινομένων. Ένα χρόνο αργότερα, κάποιος συνταγματάρχης Έλμορ απευθύνθηκε στην κοινότητα αναζητώντας μια εξήγηση για τους ασυνήθιστους ήχους που άκουγε στο σπίτι του. Ο Ντόιλ με άλλα δύο άτομα πήγαν να εξερευνήσουν το χώρο. Μολονότι δε στάθηκε δυνατό να ανακαλύψουν την πηγή αυτών των ήχων, η εύρεση ενός νεκρού δεκάχρονου παιδιού θαμμένου στον κήπο, τόνωσε την πίστη του Ντόιλ ότι είχε έρθει σε επαφή σε παραφυσικά φαινόμενα.

Ο μανιώδης αυτός αναζητητής και λάτρης της περιπέτειας το 1893 αποφάσισε να σκοτώσει τον Σέρλοκ Χόμλς στο Τελευταίο Πρόβλημα -κουρασμένος από την εξάρτηση που ένιωθε να του ασκεί ο ήρωάς του- για να τον «αναστήσει» το 1903, μετά από την έντονη πίεση που δέχτηκε από το αναγνωστικό κοινό. Στο χρονικό αυτό διάστημα που μεσολάβησε αφιερώθηκε στη συγγραφή ιστορικών κυρίως κειμένων, αλλά και προπαγανδιστικών υπέρ της αγγλικής πολιτικής. Μάλιστα το 1898 ακολούθησε ως γιατρός τα αγγλικά στρατεύματα στην εκστρατεία του Σουδάν και στον πόλεμο των Μπόερς. Καθώς διέθετε μια έντονα εκκεντρική και ανήσυχη φύση, αποφάσισε να πάρει μέρος στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο ως απλός στρατιώτης. Ο ίδιος βγήκε σώος από αυτή τη δοκιμασία, όχι όμως και ο γιος του, ο θάνατος του οποίου αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον του για τον πνευματισμό, το οποίο τα επόμενα χρόνια γινόταν όλο και πιο έντονο.

Το 1917 ο Ντόιλ έδωσε την πρώτη του δημόσια διάλεξη επί του θέματος, αδιαφορώντας για την πιθανή αμαύρωση της υπόληψής του. Παράλληλα έγραψε βιβλία και δεκάδες άρθρα για το θέμα. Το 1920 είχε την τύχη να γνωριστεί με το διάσημο μάγο Χουντίνι μεταξύ των οποίων γεννήθηκε μια δυνατή φιλία. Το στοιχείο που τους ένωνε ήταν το κοινό ενδιαφέρον τους για τον πνευματισμό, παρόλο που ο Χουντίνι ήταν περισσότερο σκεπτικιστής από τον Ντόιλ. Ωστόσο ο Ντόιλ θαύμαζε τον παράξενο μάγο και ούτε μια στιγμή δεν αμφέβαλλε ότι ο Χουντίνι ήταν προικισμένος με υπερφυσικές δυνάμεις, κάτι το οποίο ο ίδιος ο μάγος ποτέ δεν αποδέχτηκε για τον εαυτό του. Την ίδια χρονιά, όμως, η υπερβολική ανάγκη του Ντόιλ να βρει αποδεικτικά στοιχεία για τον πνευματισμό, τον οδήγησε σε μια τραγική κίνηση, η οποία έπληξε ανεπανόρθωτα τη φήμη του.

Δημοσίευσε ένα κείμενο στο οποίο υποστήριζε ότι είχε στα χέρια του μια σειρά από φωτογραφίες που απεικόνιζαν νεράιδες. Τις φωτογραφίες αυτές είχαν τραβήξει δυο νεαρές κοπέλες από το Yorkshire. Το θέμα πήρε μεγάλες διαστάσεις. Ο Ντόιλ ήθελε τόσο πολύ να πιστέψει στην αυθεντικότητα των φωτογραφιών, ώστε τις πήγε σε διάφορους ειδικούς ζητώντας την άποψή τους. Όσο κάποιοι του έλεγαν ότι τα αρνητικά δεν είχαν υποστεί καμιά επεξεργασία, τόσο τονωνόταν η πίστη του στην ύπαρξη των μικροσκοπικών πλασμάτων. Τελικά, μόνο αφότου ο Ντόιλ αποφάσισε να τις δημοσιεύσει, αποδείχτηκε ότι οι φωτογραφίες ήταν μία έντεχνη απάτη (ίσως ενάντια στον Ντόιλ). Αλλά ήταν πια αργά. Το πέπλο της αμφιβολίας σχετικά με τη διανοητική κατάσταση του μεγαλοφυούς δημιουργού του Σέρλοκ Χολμς, έπεφτε όλο και βαρύτερο πάνω του.

Την απάντηση σε όλους εκείνους που κατηγορούσαν εκείνο τον καιρό τον Ντόιλ για έλλειψη κριτικού βάθους και για αφέλεια έδωσε δύο χρόνια αργότερα ο ίδιος, όταν ο Χουντίνι τον προσκάλεσε στην ετήσια συνάντηση των Αμερικάνων Μάγων. Αρχικά ο Ντόιλ αντιμετώπισε με καχυποψία αυτή την πρόσκληση, γιατί ένιωσε πως ίσως κάποιοι ήθελαν να βρουν ευκαιρία να γελοιοποιήσουν για μια ακόμη φορά τον ίδιο και τις πεποιθήσεις του. Γι' αυτό το λόγο, κατόπιν καλού και συστηματικού σχεδιασμού, βρήκε τον κατάλληλο τρόπο, για να προκαλέσει και να εντυπωσιάσει με την έξυπνη στάση του.

Όταν ήρθε η σειρά του ως επίσημος καλεσμένος να μιλήσει στη συνάντηση, έδειξε σε μια οθόνη κάτι που κανείς δεν είχε μέχρι τότε ξαναδεί: εικόνες από ολοζώντανους κινούμενους δεινόσαυρους. Το απίστευτο θέαμα άφησε άφωνους τους «μάγους» παρευρισκόμενους, αφού οι τεχνικές των «ειδικών εφφέ» βρίσκονταν ακόμη στα σπάργανα και ήταν άγνωστες στο κοινό. Φυσικά, στο ακροατήριο δημιουργήθηκε ένας πανικός. Όταν καταλάγιασε η έκπληξη, ο Ντόιλ εξήγησε ότι αυτό που είδαν δεν ήταν παρά ένα πρώτο δείγμα της καινούριας ταινίας του Willis O' Brien, η οποία βασιζόταν στο έργο του Ντόιλ Ο Χαμένος Κόσμος. Με αυτό τον τρόπο διαφήμισε έξυπνα την ταινία και κέρδισε τις εντυπώσεις, αφού αναμφισβήτητα το «τρυκ» του ήταν το εξυπνότερο και καλύτερο από όλα όσα παρουσιάστηκαν σε εκείνη τη συνάντηση.

Σε όλη την υπόλοιπη ζωή του έμεινε σταθερός στις πεποιθήσεις του, μέχρι που ο θάνατος τον βρήκε στις 7 Ιουλίου 1930 στο Κρόουμποροου, στο Σάσεξ. Λίγες μέρες πριν είχε γράψει: «Ο αναγνώστης θα μπορούσε να βγάλει το συμπέρασμα ότι είχα πολλές περιπέτειες στη ζωή μου. Οι μεγαλύτερες και οι πιο εντυπωσιακές, όμως, με περιμένουν τώρα».

ΜΙΧΑΗΛ ΜΗΤΣΑΚΗΣ

2009-11-20T14:13:00.011+02:00

Ο Παράφρων Περιηγητής της Άγνωστης Ελλάδας
Σε ένα λευκό δωμάτιο του Δρομοκαΐτειου Ψυχιατρείου είναι κλεισμένος ένας άνθρωπος μοναχικός. Στα μάτια του λάμπει το φως της τρέλας και η γαλήνη του μακάριου που ξέρει πως αντίκρισε νοήματα ερχόμενα από κόσμους άλλους και μακρινούς.

Μόνος, καθισμένος στη γωνιά του κρεβατιού του, γράφει μανιωδώς κείμενα γραμμένα σε μεικτή γλώσσα: μισά Ελληνικά –και μάλιστα καθαρευουσιάνικα– μισά Γαλλικά. Όποιος ρίχνει μια ματιά στη λογοτεχνική παραγωγή της τρέλας του, δυσφορεί, θεωρώντας τα κείμενά του αλλοπρόσαλλα. Όποιος τον είχε γνωρίσει στην περίοδο της υγιούς ακμής του, νιώθει θλίψη, μα τρέχει γρήγορα να φύγει απ' το δωμάτιο αυτό της τρέλας, γιατί λυπάται για τη μοίρα του ανθρώπου. Κι όποιος μεταγενέστερος αναγνώστης τον αντάμωσε απλώς μέσα απ' τις σελίδες των πεζογραφημάτων του, αδυνατεί να καταλάβει πώς αυτό το καθαρό πνεύμα άλλαξε πορεία και ασπάστηκε τη μανία και την παράνοια.

Μιλάμε για τον Μιχαήλ Μητσάκη (1868(;)-1916), σπουδαίο πεζογράφο της γενιάς τού 1880, καταδικασμένο στα χρόνια της ζήσης του να μη γνωρίσει τη μαζική αναγνώριση για το έργο του, αφού δεν κατόρθωσε ποτέ να εκδώσει το δικό του βιβλίο – ενώ οι απόπειρές του να εκδώσει τα δικά του περιοδικά (Ο Θόρυβος, Η Πρωτεύουσα) δεν ευόδωσαν ποτέ. Ο ίδιος είπε κάποτε στον Δ. Π. Ταγκόπουλο, που ήταν εκείνος που ενδιαφέρθηκε για τη διάσωση του έργου του Μητσάκη μετά τον θάνατό του: «Την έχω στο αίμα μου την αποτυχία! Βγάζετε τουλάχιστον εσείς βιβλία που είστε τυχερώτεροι».

Αντ' αυτού αρθρογραφούσε τακτικά σε διάφορες αθηναϊκές εφημερίδες, κυρίως ως ταξιδιωτικός περιηγητής: Περιδιάβηκε πολλά μέρη της Ελλάδος και χάρη στο διεισδυτικό του μάτι και τη δυνατή του πένα έδωσε απαράμιλλες περιγραφές της άγνωστης Ελλάδας, που ούτε η πιο προηγμένη ψηφιακή κάμερα της εποχής μας δεν θα μπορούσε να αποτυπώσει. Οι εικόνες μιας άλλης εποχής ζωντανεύουν μεμιάς μπροστά στα μάτια μας, διαβάζοντας οποιοδήποτε πεζογράφημα του Μιχαήλ Μητσάκη.

Επιστρέφοντας νοερά στο λευκό δωμάτιο του Δρομοκαΐτειου Ψυχιατρείου βλέπω τον Μητσάκη να κάθεται στη γωνιά του. Η παραφιλολογία λέει ότι ο Μητσάκης έζησε σ' αυτό το ίδιο δωμάτιο, στο οποίο απεβίωσε ένας άλλος μεγάλος συγγραφέας, ο Βιζυηνός, λες και ο ένας έδωσε τη θέση του στον άλλο, κληροδοτώντας του την ίδια κατάρα: το στίγμα της τρέλας – αναρωτιέμαι αν ονομάζουμε τρέλα ό,τι οι «λογικοί» άνθρωποι αδυνατούμε να κατανοήσουμε, γιατί στα έργα και των δυο μόνο μεγαλοφυΐα αναγνωρίζουμε σήμερα…

Ας είναι… Εισβάλλοντας, λοιπόν, στο λευκό δωμάτιο, προσπαθώ να ζωντανέψω τον Μιχαήλ Μητσάκη κοιτάζοντας τη φωτογραφία του και διαβάζοντας την περιγραφή του συγγραφέα από τον Δ. Π. Ταγκόπουλο: «…Τον έβλεπα στους αθηναϊκούς δρόμους ταχτικά, ταχτικώτατα, πάντα με το ίδιο χρώμα των ρούχων, το ίδιο σχήμα της ρεπούμπλικας, τη "σφήνα" του καλοψαλιδισμένου πάντα γενιού του, την ανασηκωμένη, που αντίκρυζε την άκρη της μύτης, με τα μάτια του τα μικρά, τα μυωπικά, τα περιεργότατα, που αδιάκοπα γύριζαν δεξιά-ζερβά και όλα προσπαθούσαν να τα ιδούν και να μην τους ξεφύγει το παραμικρότερο από τα γύρω»…

Τον πλησιάζω και προσπαθώ να του μιλήσω… Αν ζούσε ο Μιχαήλ Μητσάκης στις μέρες μας, θα ήταν πιθανότατα συνεργάτης του περιοδικού μας. Θα ταξίδευε όπως παλιά σε περιοχές –τότε που ήταν ανταποκριτής των εφημερίδων Ακρόπολις και Άστυ– και θα μας έστελνε τα παράξενα άρθρα του... Άλλωστε μέσα στο έργο του φανερώνεται κατά κύριο λόγο η Μυστική Ελλάδα του τέλους τού 19ου αιώνα: Τα τουρκοκρατούμενα Γιάννενα, οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης των κατοίκων της Ηπείρου και η παντελής αδιαφορία του Ελληνικού Κράτους για τα υπόδουλα αδέλφια· η Κέρκυρα και το μακρύ ταξίδι των τριάντα ωρών (με το τρένο ως την Κόρινθο, οδικώς μέχρι την Πάτρα και με το πλοίο από την Πάτρα στην Κέρκυρα)· η Θεσσαλία, η Εύβοια, η Πελοπόννησος, οι Κυκλάδες· και φυσικά η ίδια η Αθήνα, το κέντρο του Ελληνικού Κράτους, γεμάτη από ετερόκλητα στοιχεία, κατοικούμενη από ανθρώπους που αναζητούσαν την ταυτότητά τους, αστικό κέντρο και χωριό ταυτόχρονα…

Όσα περισσότερα μαθαίνω για τον Μητσάκη, τόσο περισσότερο τον προσεγγίζω, καταδύομαι στο διεισδυτικό του βλέμμα, με το οποίο σκάναρε την πραγματικότητα. Μέσα στα μάτια του ένας ολόκληρος κόσμος από εικόνες ζωντανές, ρεαλιστικές, σκληρές πολλές φορές. Και παράλληλα ένας κόσμος από σκέψεις, ερωτήματα, συμπεράσματα, καθαρευουσιάνικες λέξεις τόσο ωραία αποτυπωμένες στο χαρτί…

Θέλω πολύ και τελικά κατορθώνω να συνομιλήσω με τον Μιχαήλ Μητσάκη. Είναι ανοιχτό και καθαρό το πνεύμα του, ένα πνεύμα άλλων καιρών που είναι δύσκολο να καταλάβει ο πανικόβλητος άνθρωπος της ψηφιακής εποχής…

Η παρακάτω συζήτηση μεταξύ εμού και τη Μιχαήλ Μητσάκη, εκτυλίχθηκε σε μιαν άλλη πραγματικότητα, στην οποία ο θάνατος δεν χωρίζει τους ανθρώπους. Στον κόσμο της νόησης, του πνεύματος και της λογοτεχνίας όλα είναι δυνατά. Τα όρια παραβιάζονται όταν διαβείς τις πύλες των σελίδων των βιβλίων μιας άλλης εποχής. Οι ερωτήσεις που σχηματίζονταν στο μυαλό μου, απαντιούνται μέσα από τις σελίδες του Μητσάκη …

Κύριε Μιχαήλ Μητσάκη, σε πολλά έργα σας μας ταξιδεύετε σε μια μυστική Ελλάδα που ίσως ελάχιστοι γνώρισαν στην εποχή σας και σίγουρα κανένας δεν θυμάται πια, σήμερα, στη δική μου εποχή. Και σας μελετούν πλέον οι λαογράφοι και οι ιστορικοί, εσάς, που στην εποχή σας ελάχιστοι αποδέχτηκαν να σας αναγνωρίσουν. Σας μελετούν πλέον με προσοχή, γιατί τα κείμενά σας βρίθουν από πληροφορίες σχετικά με τη φυσιογνωμία των πόλεων και των χωριών, για τα κτήρια και τον πληθυσμό, για τη Φύση, για τα άτομα, την κοινωνική συμπεριφορά τους, το ντύσιμό τους.

Μια από τις αγαπημένες σας δραστηριότητες ήταν να περπατάτε στους δρόμους της Αθήνας και να παρατηρείτε αδιάκοπα τους ανθρώπους και τις αντιδράσεις τους. Ιδιαίτερη συμπάθεια τρέφατε προς τα ζώα και τους αλλόφρονες και σας άρεσε να αναπαριστάνετε με τη νατουραλιστική πένα σας τον βάναυσο τρόπο με τον οποίον οι άνθρωποι κακομεταχειρίζονταν αυτά τα όντα. Τέτοια σοκαριστικά διηγήματα είναι τα: Παράφρων, Θεάματα του Ψυρρή, Άνθρωποι και Κτήνη, Το Κάρρον, Αρκούδα, Το Γατί. Σε αυτά απεικονίζεται η βαρβαρότητα του έλλογου όντος, του ανθρώπου, ο οποίος δεν διστάζει να βασανίσει μέχρι εσχάτων όποιον είναι πιο αδύναμος απ' αυτόν. Στο διήγημα Το Γατί περιγράφετε τον αποτρόπαιο τρόπο με τον οποίο νεαρά παιδιά βασανίζουν μέχρι θανάτου ένα λευκό γατάκι…

…Αλλ' ενώ έτρεχεν, η πέτρες ήρχισαν κ' εκείνες να επαναπίπτουν βροχηδόν, μία το κτύπησ' εις το κόκκαλον, επάνω της ουράς, άλλη του έμπασε μέσα τα πλευρά, άλλη το ευρηκ' εις την ρίζαν του δεξιού αυτιού, βιαία, ήρπασεν ένα κομματάκι εκ του δέρματος αυτού, το συναπήγαγε κυλούσα, τετάρτη του επλήγωσεν άλλου ποδός το νύχι, συγχρόνως δε οι διώκται τού επήλαυναν, το κύκλωναν, κ' ένας εξ αυτών άπλωνεν ήδη την χείρα να το πιάσει. Αισθανθέν όμως τον κίνδυνον το ζώον, καταφοβισμένον, διωλίσθαινε και τώρα υπό την παλάμην ήτις το ηπείλει, και ετρέπετο, σύρον τους δύο πόδας του αλγούντας, το αιμάσσον του αυτί, την ράχιν του μισοσπασμένην, την ουράν του την τραυματισμένην, αύθις προς άτακτα πηδήματα. Αλλά κ' εκείνοι επηδούσαν εξοπίσω του ομοίως, το κατέφθαναν, αδυνατούν να τρέξη πλέον γρήγορα, το άρπαζαν, σφαδάζον…

Στο διήγημα Αρκούδα, πέρα από την περιγραφή του επονείδιστου τρόπου που συμπεριφερόταν ένας άνθρωπος προς μια αρκούδα, κάνετε και κοινωνικό σχόλιο για εκείνους τους ανθρώπους που εκμεταλλεύονταν τότε –και που δυστυχώς συμβαίνει ακόμη και σήμερα– άτυχα άγρια ζώα τα οποία αιχμαλωτίζονται και πέφτουν θύματα κακομεταχείρισης, με σκοπό να βγάλει ο αφέντης τους κάποια χρήματα, προσφέροντας άθλιο και σιχαμερό θέαμα…

Χόρεψε καλά, ταλαίπωρη αρκούδα, χόρεψε καλά, διά να μη φάγη λακτισμούς ο πισινός σου! Χόρεψε γρήγορα και χόρεψε θερμά, διά να μη σου αργάσουν το τομάρι η ξυλιές! Χόρεψε τεχνικά και χόρεψ' εύθυμα, διότι το βράδυ, μέσα εις την πνιγηράν σας τρύπαν, οπού άγχεται το στήθος σου, δεν θα βρεθή ούτε καν ένα κόκκαλον να γλείψης! Χόρεψε ποικιλότροπα, διότι θα δεθής σκληρότερα, και ισχυρότερα θα σφίξη ο κημός την μύτην σου!

Χόρεψ' αρκούδα, χόρεψε, διά να γελάσουν οι διαβάται που περνούν! Χόρεψ' αρκούδα, χόρεψε, διά να σε ιδούν η κυράδες του μεμακρυσμένου μαχαλά, που σε κυττάζουν απ' τας θύρας, από τα παράθυρα και μειδιούν με τα παράξενά σου τα καμώματα! Χόρεψ' αρκούδα, χόρεψε, διά να διασκεδάσουν τα παιδόπουλα, όπου πολιορκούν τον βλάχον και την ορχηστρίδα του, φαιδρά διά το σπάνιον φαινόμενον, κι όπου σε βλέπουν έκπληκτα, και σε περιεργάζονται και σε θαυμάζουν, και σ' εμπαίζουν και χοροπηδούν τριγύρω σου κι' αυτά, και προσεγγίζουν όσον δύνανται, και πού και πού επιχειρούν ν' αδράξουν τρίχες αιφνιδίως και βιαίως από την μαύρην σου προβιάν, καθώς διαβαίνεις έμπροσθέν των!...

Στο Υπό την Συκήν αναφέρεστε σε κάτι παράξενο: Σε μια ταφόπλακα στην Πάρνηθα, που βρισκόταν κάτω από μια συκιά, οχτώ μαθήτριες έγραψαν τα ονόματά τους πλάι στο όνομα της νεκρής, τα κόκαλα της οποίας ήταν θαμμένα στο χώμα. Είναι παράξενη σύλληψη, γιατί θίγει πρωτότυπα το θέμα της ζωής και του θανάτου: Στην ταφόπλακα αυτή, μα και στο διήγημά σας, συναντήθηκε ο θάνατος και η ζωή, το γήρας και η παρακμή με τη νεότητα και την ακμή…

Και ενώ ο ήλιος, δύων εκεί κάτω, οπίσω του Πάρνηθος, αποχαιρετίζει με τας τελευταίας ακτίνας του το ερημικόν εκκλησίδιον, τα ονόματα των τρελλών κορασίδων, εκρύγνυνατι επί του μαρμάρου, υφ' ο κείνται της γραίας τα κόκκαλα, φαιδρά, ως ειρωνικός καγχασμός της Ζωής και της Νεότητος προς τον Θάνατον, και παραδόξως ταυτοχρόνως πένθιμα, ως απροσδόκητος και αλλόκοτος αρραβών προς τον Τάφον…

Το διήγημά σας Εις τον Οίκον των Τρελλών παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί αναφέρεται στο Ψυχιατρείο της Κέρκυρας στο οποίο νοσηλευτήκατε κάποιες μέρες. Ήταν η πρώτη εκδήλωση της ασθένειάς σας που κατέστησε επείγουσα την προσαγωγή σας σε εκείνο το ίδρυμα στις 20 Δεκεμβρίου 1896 - 5 Ιανουαρίου 1897… Πώς αντιμετώπιζαν στην εποχή σας τους παράφρονες οι άλλοι άνθρωποι, οι «λογικοί»;

Αι πλείσται των επαρχιακών πόλεων ή χωρίων έχουν και τον παράφρονά των, όστις σύρεται εις τας οδούς των, βασανίζεται παντοιοτρόπως υπό των φρονίμων, λιμώττει, γυμνητεύει, παγόνει υπό τον άνεμον, ψήνεται υπό τον ήλιον, αποκτηνούται ή αποθηριούται και τελειόνει εκ συμβεβηκότος τινός ελεεινώς τας παλυπαθείς του ημέρας στερών τους συμπολίτας του, οίτινες μόνον τότε ενθυμούνται να τον λυπηθώσι, του αθύρματος και της διασκεδάσεως αυτών…

Ταξιδέψατε δύο φορές στα Γιάννενα, το 1887 και το 1889. Μου έκανε εντύπωση ότι επισημαίνετε την ελληνικότητα της Ηπείρου και τονίζετε το γεγονός ότι όλοι οι κάτοικοι της περιοχής –Τούρκοι, Εβραίοι και Έλληνες– είχαν για μητρική τους γλώσσα την Ελληνική. Ποια είναι η άποψή σας για την Ήπειρο και τι μήνυμα στέλνατε τότε στην κυβέρνηση Τρικούπη και στους πολιτικούς γενικότερα, οι οποίοι, κάθε άλλο παρά έδειχναν την απαραίτητη φροντίδα για την προσάρτηση της Ηπείρου στην ελεύθερη Ελλάδα;

Η Ήπειρος… τόσον εγγύς, και εν τούτοις παρίσταται απομακρυσμένη, απομακρυσμένη χώρα άγνωστος, ην ουδέποτε τις εξηρεύνησε…

Πόσοι εξ υμών αρά γε την γνωρίζετε, ω Έλληνες πολιτευόμενοι, οίτινες εκπροσωπείτε και διερμηνεύετε τας εθνικάς αξιώσεις επ' αυτής και οίτινες θα την διοικήσετε μίαν ημέραν; Πόσοι εξ υμών έχουν ιδέαν τινά περί αυτής, ω Έλληνες στρατιωτικοί, οίτινες θα πολεμήσετε ποτέ επ' αυτής και χάριν αυτής; Πόσοι εξ υμών την επεσκέφθησαν, ω Αθηναίοι δημοσιογράφοι, δι' ους Ελλάς κατήντησε να θεωρήται ο μεταξύ των καθισμάτων του Γιαννόπουλου και της εξέδρας της μουσικής χώρος της πλατείας του Συντάγματος; Εις τίνα ήλθατε ποτέ προς αυτήν συνάφειαν, εσκέφθητε ποτέ περί αυτής, εφροντίσατε ποτέ περί αυτής, ηξεύρετε πώς διοικείται, πώς εργάζεται, πώς ζη, ηρωτήσατε ποτέ αν κατοικήται από δίποδα ή από τετράποδα, από πρασινοχρώμους ή από ερυθροδέρμους, από μέλη της καυκάσιας φυλής ή απεναντίας της μογγολικής, εμάθατε ποτέ τι φρονεί περί υμών ή τι νομίζει ότι φρονείτε περί αυτής, πώς σας κρίνει, ποίον θεόν πιστεύει και ποίους πόθους λατρεύει και τι ελπίδας προσκυνεί, ω ελεύθεροι, οίτινες περιμένετε εν τούτοις να επωφεληθήτε πάλιν καμμίαν νέαν ανατολικήν αναστάτωσιν διά να χυθήτε και επ' αυτής, όπως εχύθητε επί της Θεσσαλίας, σμήνος πειναλέων ακριδών, είτε ως πετσωματάδες, είτε ως υπάλληλοι, είτε ως έμποροι, είτε ως πολιτευόμενοι, είτε ως δικηγόροι;

Οι Έλληνες πολιτικοί μοιάζουν να μην έχουν αλλάξει και πολύ από την εποχή σας μέχρι και σήμερα… Με τους Έλληνες χρηματιστές τι γίνεται; Ήταν τυχαίο που πριν λίγα χρόνια εξαπατήθηκαν χιλιάδες κόσμου δίνοντας πίστη στις υποσχέσεις για άμεσο πλουτισμό; Γνωρίζω ότι ανάλογες χρηματιστηριακές «φούσκες» είχαν σκάσει και στην εποχή σας. Η ιστορία μάλιστα είχε πάρει τόση έκταση που πήρε την ονομασία τα Λαυριακά. Γνωρίζω ότι είχατε καταγράψει λεπτομέρειες για το θέμα αυτό…

Εις ιταλοελληνικήν τινά εταιρίαν καιρδοσκόπων εχόντων φαίνεται και αρχαιολογικάς γνώσεις είχεν επέλθει κατά το σωτήριον έτος 1869 η αρκετά πρωτότυπος ιδέα ότι τα υπό των αρχαίων συγγραφέων περιγραφόμενα εν Λαυρίω μεταλλεία αργύρου δεν είχαν ίσως ολοσχερώς εξαντληθή υπ' εκείνων, αφού δε οι νεώτεροι χρόνοι είδαν το έκτακτον φαινόμενον ολοκλήρου λάου, τεθαμμένου τέως ως διαπαντός υπό την δουλείαν, ανισταμένου εκ νεκρών, δεν θα ήτον όλως παράβολος πιθανώς η σκέψις ότι διά καταλλήλου εργασίας θα ηδύνατο ν' ανευρεθώσι και οι θησαυροί ους είχεν άλλοτε, υπό την γην του κεκρυμμένοι. Εκίνησαν λοιπόν, και ήλθαν εις τας Αθήνας, και διηυθύνθησαν εις το Λαύριον, και έκαμαν πειράματα, κ' επέτυχαν, και ήρχισαν να αγοράζουν αφειδώς των χωρικών τα κτήματα. Συγχρόνως έστησαν προχείρως κ' εργαστήρια τινά, και επεχείρησαν ανασκαφάς, κ' εξήγαγον τας επονομασθείσας εκβολάδας, χώμα τουτέστι και γης βώλους, των παλαιών ορυχείων τ' απορρίμματα, εν οις υπήρχεν αργυρούχος μόλυβδος ή άλλα ορυκτά. Εις τας Αθήνας έγινε γνωστόν πως εις το Λαύριον εξάγεται ασήμι, ο κόσμος συνεκινήθη ως εικός διά το καινότροπον άγγελμα μεγαλοποιούμενον βέβαια ανά τα στόματα παντοίους εννοείται, η κυβέρνησις έλαβε τα κατάλληλα μέτρα προς εξασφάλισιν των συμφερόντων του κράτους, η ιταλική αφ' ετέρου επενέβη όπως εξασφάλιση τα δικαιώματα της Εταιρίας, διεθνές επεισόδιον εγεννήθη και το πράγμα έλαβε διαστάσεις εθνικού και ευρωπαϊκού σχεδόν ζητήματος…

Αιφνίδια δίψα πλουτισμού κατέλαβε τα πλήθη, ην εκμεταλλευόμενοι οι έξωθεν επί τη ευκαιρία ταύτη επελθόντες τότε χρηματισταί υπεξέκαυσαν όλα τα μωρά ένστικτα του όχλου κ' έδωκαν να πιστεύση εις αυτόν, ότι εκεί πέραν, εις την Σουνιακήν άκραν, εκρύπτοντο θησαυροί αμύθητοι. Ολιγώτερα δε βεβαίως τούτων ήρκουν διά να μεταβληθούν αι τέως ήσυχοι Αθήναι, αι τέως ανατολίτισσαι Αθήναι, αι Αθήναι των νοικοκυραίων, των παντοπωλών και των τραμπούκων, εις είδος τι αμερικανικής πόλεως μαινόμενων χρυσοθήρων… Έξωθεν της Ωραίας Ελλάδος εγκαθιδρύθη το πρώτον πρόχειρον χρηματιστήριον, και εμυήθη η τέως απλοϊκή Ελλάς, η Ελλάς των οικογενειών του '21 και των αναμνήσεων του αγώνος, η Ελλάς ήτις ήτον ακόμη εν είδος οικογενείας και αυτή, τα θαυμάσια της ζωής των πεπολιτισμένων κοινωνιών, τον περί το χρήμα αγώνα, τον διά παντός τρόπου εκ του μηδενός πλουτισμόν, τα μυστήρια της κυβείας. Ήτο δ' εκεί πλέον ανά πάσαν πρωΐαν το γενικόν των Αθηναίων εντευκτήριον. Έμποροι, χειρώνακτες, καθηγηταί, λόγιοι, φοιτηταί, υπάλληλοι, εργάται, αστοί, πολιτευόμενοι, πάσαι της κοινωνίας αι τάξεις και πάσαι αι αρχαί και πάντα σχεδόν τα μέλη, συνωθούντο, εκεί υπό της αυτής επιθυμίας ελαυνόμενοι και εις την αυτήν δόνησιν υπείκοντες. Και έφερον τας οικονομίας αυτών, ετών πολλάκις ολοκλήρων, ζωής όλης, περιουσίας εν μόχθω και βραδέως κατά λεπτόν αποκτηθείσας, παν ει τι πολύτιμον, τον μισθόν του ο υπάλληλος, τα κέρδη του ταμείου του ο έμπορος, το ημεροδούλι ο εργάτης, το μηνιαίον εκατοντάδραχμον όπερ υπό του πατρός του τω εστάλη ο φοιτητής, τους αδάμαντας της μητρός του ο άσωτος κομψευόμενος, τα όπλα του ο αγωνιστής, και τα έρριπτον εκεί, μέσα εις το μεγάλον χωνευτήριον, εις το καζάνι του χρυσού, όπερ διεδίδετο ακαταπαύστως ότι έβραζε, παράγον το παμπόθητον το μέταλλον, που να πλουτήση την Ελλάδα πάσαν έμελλε και ν' ανάδειξη Ρότσχιλδ όλους εν στιγμή. Κ' ηγόραζον, ηγόραζον, αντί του χρήματός των του πολλού αυτού, του αληθούς, ηγόραζον οι άνθρωποι χαρτί, μετοχών χαρτί με το καντάρι, ψεύτικον χαρτί, όπερ όπως τοις έλεγον, εντός της τσέπης των, μετά μικρόν, διά μυστηριώδους αλχημείας, θε να μετουσιούτο αυτομάτως εις χρυσόν… Κατήντησε να πιστευθή σχεδόν, πως η Ελλάς μικρά Καλλιφορνία ήτο και αυτή…

Στο διήγημα Εις Τοίχος αναφέρεστε σε έναν τοίχο ενός παλιού πύργου στον οποίο τολμάτε να αποδώσετε σκέψεις, λες και είναι κάτι ζωντανό. Μάλιστα υπάρχει η φήμη ότι επιθυμούσατε να τυπωθεί το πεζογράφημα με ενιαία μορφή, χωρίς παραγράφους, ώστε να δίνει την εντύπωση ότι το ίδιο το κείμενο ήταν τοίχος ή ότι το κείμενο ήταν γραμμένο σε κάποιον τοίχο. Λένε, λοιπόν, ότι όταν το είδατε στην εφημερίδα με παραγράφους θυμώσατε πολύ…

Παρ' όλην την σκυθρωπότητα και την σιγήν του, λαλεί νομίζεις, λαλεί ο γηραιός τοίχος…

Η εικόνα του Μιχαήλ Μητσάκη χάνεται σιγά-σιγά και η συζήτησή μας φτάνει στο τέλος της. Το ταξίδι μου στο λογοτεχνικό χρόνο τελειώνει, όπως τέλειωσε και εκείνη η άσχημη εποχή που καταδίκασε έναν ιδιαίτερο άνθρωπο, που αγαπούσε τις περιηγήσεις, να πεθάνει μόνος μέσα σε ένα λευκό κελί, μακριά από τον κόσμο που λάτρευε να παρατηρεί.

Σας ευχαριστούμε, κύριε Μιχαήλ Μητσάκη, που μας ανοίξατε μια πύλη με τα πεζογραφήματά σας προς μια άλλη, ξεχασμένη Ελλάδα. Ο χάρτινος κόσμος σας, ο νατουραλιστικά απεικασμένος ανοίγεται στους λάτρεις των παλιών ιστοριών που μιλούν για ανθρώπους, ζώα, σοκάκια, αντικείμενα που δεν υπάρχουν πια. Ένα μνημόσυνο είναι η ανάγνωση παρωχημένων βιβλίων, μια νεκρανάσταση όσων ανήκουν πια στο χθες…

Μιχαήλ Μητσάκης, Πεζογραφήματα, Νεφέλη, 1988

Μιχαήλ Μητσάκης, Παρα τοις Δούλοις – Τα Ιωάννινα, φιλολογική επιμέλεια: Γ. Παπακώστας, Πατάκης, 2004
Μιχαήλ Μητσάκης, Εις τον Οίκον των Τρελλών, φιλολογική επιμέλεια: Γ. Παπακώστας, Πατάκης, 2004
Μιχαήλ Μητσάκης, παρουσίαση – Ανθολόγηση: Γεωργία Γκότση, Σοκόλης.
Σημειώσεις Μανιώδους Ταξιδευτή, Λίζυ Τσιριμώκου, Το Βήμα , 01-08-2004