21.4.13

Θαλής ο Μιλήσιος




Γύρω στο 620 π.Χ. γεννήθηκε στη Μίλητο της Μικράς Ασίας μια συμπαθητική και ξεχωριστή προσωπικότητα, ο Θαλής. Ένας από τους επτά σοφούς της αρχαιότητας, ένας επιστήμονας που τα θεωρήματά του αποτελούν θεμέλια για τη Γεωμετρία.

Μου είναι δύσκολο να φανταστώ νέο τον παλαιότατο αυτόν πρόγονό μας κι όταν αναφέρομαι σε αυτόν μού έρχεται να τον αποκαλέσω «ο παππούς ο Θαλής». Με τα μάτια της φαντασίας μου τον βλέπω ως αεικίνητο γεράκο, σαν τρελό επιστήμονα, που συνεχώς θα παρατηρούσε και θα κρατούσε σημειώσεις για τα θαυμαστά συμπεράσματα στα οποία κατέληγε. Κι όμως ο Θαλής υπήρξε κάποτε νέος (ίσως και ωραίος), και πάσχιζε να επιβιώσει σε μια κοινωνία προσγειωμένων γήινων. Οι συμπολίτες του τον κορόιδευαν και καθόλου  δεν καταλάβαιναν τι πρέσβευε και «τι φρούτο ήταν» αυτό το παλικαράκι της Μιλήτου.  

Σύμφωνα μάλιστα με τον Πλάτωνα (στο έργο Θεαίτητος), ακόμη και οι υπηρέτες τον κορόιδευαν. Συγκεκριμένα λένε πως μια μέρα ο Θαλής καθώς παρατηρούσε το νυχτερινό ουρανό, δεν έβλεπε πού πατούσε, ώσπου ξαφνικά έπεσε μέσα σε ένα πηγάδι. Τότε, μια δούλη που βρέθηκε εκεί κοντά έτρεξε για να τον βοηθήσει, αλλά δεν έχασε και την ευκαιρία να του κάνει λίγη καζούρα λέγοντάς του «Μα πώς περιμένεις να καταλάβεις τι συμβαίνει ψηλά στον ουρανό, τη στιγμή που δεν βλέπεις τι βρίσκεται μπρος στα πόδια σου;»

Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ο Θαλής είχε προβλέψει την έκλειψη ηλίου του 585 π.Χ. Όμως φήμες λένε πως αντί να τον παραδεχτούν οι συμπολίτες του και να τον θαυμάσουν για την ευρυμάθειά του, τον κατηγόρησαν ως μάγο.

Η κατάσταση αυτή δεν μπορούσε να συνεχιστεί! Και παρότι η Μίλητος ήταν μια από τις πιο προχωρημένες και ανοιχτές κοινωνίες των χρόνων εκείνων, ο Θαλής αισθανόταν πως ο τόπος δεν τον χωρούσε. Ήταν επιτακτική η ανάγκη να «την κάνει» το δυνατόν γρηγορότερα, να πάει σε άλλη γη, σε άλλα μέρη, να ταξιδέψει, να γνωρίσει κόσμο, να μάθει όσα περισσότερα πράγματα μπορούσε και να μας τα πει κι εμάς… Υπήρχε όμως ένα μικρό πρόβλημα, δεν είχε αρκετά χρήματα. Σκοπός του όμως δεν ήταν μόνο να γίνει πλούσιος, αλλά και να αποδείξει στα πατριωτάκια του ότι δεν ήταν ο χαζούλης αφηρημένος συμπολίτης τους που πέφτει μέσα στους λάκκους, αλλά ένας σοφός, που αν ήθελε μπορούσε να βγάλει χρήματα χρησιμοποιώντας απλώς το μυαλό και τις γνώσεις του.

Να λοιπόν τι έκανε σύμφωνα με τον Αριστοτέλη (στο έργο Πολιτικά): Μέσα στο βαρύ χειμώνα νοίκιασε όλα τα ελαιοτριβεία της Μιλήτου και της Χίου βασιζόμενος στην πεποίθηση ότι τη χρονιά που θα ερχόταν θα υπήρχε μεγάλη παραγωγή ελιάς, άρα και ελαιόλαδου και κατά συνέπεια τα ελαιοτριβεία του θα ήταν περιζήτητα. Η πεποίθηση αυτή στηριζόταν σε μετεωρολογικές παρατηρήσεις και σε παρατηρήσεις των άστρων. Πράγματι ο Θαλής δεν έπεσε έξω στην πρόβλεψή του, η επόμενη χρονιά ήταν καλή και η σοδιά της ελιάς πολύ μεγάλη. Έτσι, τα ελαιοτριβεία του τα υπενοικίασε σε πολύ υψηλές τιμές κερδίζοντας πολλά χρήματα. Βέβαια, ίσως αυτή η ιστορία να μην είναι αληθής και να έχει απλώς διδακτικό στόχο, αλλά αυτό δεν έχει και πολύ μεγάλη σημασία…

Πιθανότατα, κάπως έτσι ο Θαλής θα βρέθηκε να ταξιδεύει. Πήγε στη Βαβυλώνα και μαθήτευσε κοντά σε αστρονόμους, μαθαίνοντας πολλά για τα αστέρια και τα ουράνια σώματα, πήγε και στην Αίγυπτο κι επισκέφτηκε τις πυραμίδες. Εκεί κατόρθωσε να υπολογίσει το ύψος των πυραμίδων, κάτι που δεν είχε καταφέρει κανένας άνθρωπος ως τότε. Το σκεπτικό του Θαλή ήταν το εξής: Παρατήρησε ποια ώρα της ημέρας η σκιά του σώματός του είναι ακριβώς ίση με το πραγματικό του ύψος. Την ίδια ακριβώς ώρα της ημέρας, σκέφτηκε πως και η σκιά των πυραμίδων θα ήταν τόση, όσο το πραγματικό τους ύψος. Ο υπολογισμός του ήταν σωστός, το σκεπτικό του λογικό και η φήμη του εκτοξεύτηκε αμέσως στα μήκη και πλάτη του τότε γνωστού κόσμου.

Κι άλλα πολλά κατορθώματα, σκέψεις και ιδέες αποδίδονται στον Θαλή, δίχως να είμαστε εκατό τοις εκατό σίγουροι για την ορθότητά τους, μια και κανένα του σύγγραμμα δεν διασώθηκε ως τις μέρες μας. Όσο για το τέλος του, θα το χαρακτήριζα άδικο: Λέγεται λοιπόν πως ο Θαλής πέθανε την περίοδο της 58ης Ολυμπιάδας (548 - 545 π.Χ.) σε ηλικία 78 ετών παρακολουθώντας αθλητικούς αγώνες καταπονημένος από τη ζέστη, τη δίψα και την εξάντληση. Κατόπιν οι συμπολίτες του τον τίμησαν χαράσσοντας το εξής επίγραμμα στον τάφο του: «Ο χώρος που πιάνει ο τάφος σου είναι μικρός, αλλά η δόξα σου εκτείνεται μέχρι τον ουρανό».

Στον Θαλή αποδίδονται τα εξής μεταξύ άλλων:

  • Υποστήριξε ότι η αρχή κάθε υλικής ύπαρξης είναι το νερό.
  • Φαντάστηκε τη Γη να επιπλέει στο νερό, σαν ξύλο ή καράβι.
  • Μελέτησε τους κεραυνούς, τα αστέρια, τις φάσεις της Σελήνης, τους ανέμους στην Αίγυπτο και την επίδρασή τους στις πλημμύρες του Νείλου.
  • Διαίρεσε το έτος σε εποχές και σε 365 μέρες και υπολόγισε τις ισημερίες.
  • Υποστήριξε πως όλοι μας, άνθρωποι, ζώα, φυτά, ακόμη και τα πράγματα, είμαστε ενσαρκώσεις μια αθάνατης ψυχής και πως στην πραγματικότητα δεν υπάρχει καμιά ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο.
  • Διατύπωσε το θεώρημα της Γεωμετρίας ότι «όταν τρεις τουλάχιστον παράλληλες ευθείες τέμνουν δύο άλλες ευθείες, τότε τα τμήματα που ορίζουν στη μία είναι ανάλογα προς τα αντίστοιχα τμήματα της άλλης».

Ορισμένα αποφθέγματα που αποδίδονται στον Θαλή:

  • «Τι είναι δύσκολο; Να γνωρίσει κάποιος τον εαυτό του».
  • «Τι είναι δύσκολο; Να δει κάποιος γέροντα τύραννο».
  • «Το ωραιότερο πράγμα είναι ο Κόσμος. Γιατί είναι έργο του Θεού».
  • «Σε τίποτα δεν διαφέρει ο θάνατος από τη ζωή».
  • «Να αγαπάς τον πλησίον σου».
  • «Τι είναι το πιο βλαβερό; Η κακία. Γιατί βλάπτει και τα καλά όταν τα πλησιάσει».
  • «Αρίστη είναι η Δημοκρατία εκείνη η οποία δεν έχει, ούτε υπερβολικά πλουσίους ούτε υπερβολικά φτωχούς πολίτες».
  • «Αν η γη καταστραφεί, ολόκληρος ο κόσμος (Σύμπαν) θα αναστατωθεί».
  • «Να αγαπάς την ειρήνη».
  • «Για τρία πράγματα ευχαριστώ την τύχη: πρώτον γιατί γεννήθηκα άνθρωπος και όχι ζώο, δεύτερον γιατί γεννήθηκα άνδρας και όχι γυναίκα και τρίτον γιατί γεννήθηκα Έλληνας και όχι βάρβαρος». (καταδεικνύοντας με τα λεγόμενά του πόση μεγάλη καταπίεση δέχονταν τα ζώα, οι γυναίκες και οι μη Έλληνες, στην ανδροκρατούμενη κοινωνία της εποχής του).

2 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

πραγματικα αδικο τι τελος του.. κι εγω σαν παππου τον φανταζομαι... οσο για τη συνηθεια του να πετα στον ουρανο και να μαγευεται απο τα αστρα μακαρι ολοι οι ανθρωποι να την ειχαν.. τοτε ο κοσμος σιγουρα θα ηταν πολυ μα πολυ καλυτερος...

Αλεξίνοος είπε...

Αγαπητοί φίλοι,
ελπίζοντας πως δεν ποιούμαι κατάχρησιν φιλοξενίας, σας ανακοινώνω τον τίτλο ενός blog και την επεξήγησή του. Νομίζω ότι σας ενδιαφέρει:
Τίτλος - Επεξήγηση:
Ξυλουργός, Θαλής και Πυραμίς (Αφήγημα σε συνέχειες.)
Υπότιτλος του βιβλίου (του εν λόγω αφηγήματος) είναι: «Η μέτρηση του ύψους της, έγινε ...εν τω μέσω της νυκτός». Πράγματι μεταξύ των πολλών τρόπων διά τον υπολογισμό του ύψους της Πυραμίδος του Χέοπος, οιανδήποτε ημέρα και ώρα, υπάρχουν και ορισμένοι που όχι μόνον δεν απαιτούν σκιά αλλ΄, ούτε καν φως. Εξ άλλου, τα περί σκιάς, είναι τόσο απλοϊκά, ώστε αποβαίνουν συκοφαντικά διά τον Θαλή και επιβλαβή δια την νοημοσύνη αυτού που θα τα πιστεύσει...
Η διεύθυνση του blog είναι η εξής:
http://thales-pyramis.blogspot.gr/