1.10.12

Παραδοσιακά Νανουρίσματα

 
Όταν η κόρη μου έγινε 2 μηνών επισκεφτήκαμε τον παιδίατρο για την καθιερωμένη εξέταση. Τότε τον ρώτησα να μου πει ορισμένες δραστηριότητες που θα μπορούσα να κάνω μαζί με το μωρό, ώστε να συμβάλω όσο γίνεται στη σωστή ψυχοκινητική της εξέλιξη. Και εκείνος μού απάντησε: "Να τής τραγουδάτε. Δεν είναι τυχαίο που υπάρχουν τα νανουρίσματα από τα παλαιότατα χρόνια".

Η αλήθεια είναι πως αυτό το έκανα ήδη. Μάλιστα είχα βρει ένα νανούρισμα στο youtube που κάθε φορά που τής το βάζω να το ακούσει, αμέσως ηρεμεί και ακούει με προσοχή. Συνήθως χρειάζεται να το ακούσουμε 3 συνεχόμενες φορές και καθώς εγώ κάνω δεύτερη φωνή και την κουνάω ελαφρά, εκείνη αποκοιμιέται ευτυχισμένη...

Πρόκειται για ένα κρητικό παραδοσιακό νανούρισμα εκτελεσμένο από την Αλεξία Χρυσομάλλη, το οποίο μπορείτε να απολαύσετε παρακάτω.



Έπειτα όμως μου γεννήθηκε η επιθυμία να ψάξω να βρω κι άλλα παραδοσιακά νανουρίσματα και ταχταρίσματα της νεοελληνικής παράδοσης. Στη βιβλιοθήκη μου υπήρχε ξεχασμένο το βιβλίο "Τα Δημοτικά μας Τραγούδια" (ειδική έκδοση για την εφημερίδα Το Βήμα), την εισαγωγή του οποίου έχει γράψει ο Γιώργος Ιωάννου. Στη σελίδα 37 υπάρχει η εξής σημείωση: "Λιγοστά, αναλόγως, αλλά όλο στοργή, τρυφερότητα και απαλοσύνη είναι τα νανουρίσματα. Τραγούδια ασφαλώς γυναικεία, καμωμένα από μάνες κυρίως, καλομελετούν με μια δικαιολογημένη υπερβολή και ελπίδα τις μοναδικές χαρές και επιτυχίες, που πρόκειται να έχει στη ζωή του το νεογνό που αποκοιμιέται στην κούνια. Η μακρόσυρτη μουσική τους κι ο ιαμβικός ρυθμός του κειμένου είναι βέβαια το μόνο πράγμα που, κατά κάποιο τρόπο, αγγίζει το νήπιο κι αφήνεται να κοιμηθεί ευχάριστα, ζαλισμένο. Τα λόγια όμως είναι για τον μεγάλο, που προσπαθεί να κοιμίσει το μικρό, γεμάτος απέραντη υπομονή και αγάπη...

...Συγγενικά με τα νανουρίσματα είναι τα ταχταρίσματα, αυτά με τα οποία χορεύουμε στα γόνατά μας τα μωρά, όταν αρχίσουν κάπως να πετάνε. Τα ταχταρίσματα είναι κατά κανόνα σε μέτρο τροχαϊκό, ενώ τα νανουρίσματα σε ιαμβικό. Πολλά από τα τραγούδια αυτά, τα νανουρίσματα ιδίως, είναι παλαιότατα βυζαντινά".

Από αυτό το βιβλίο λοιπόν διάλεξα ορισμένα νανουρίσματα και ταχταρίσματα. Τη μουσική βέβαια δεν την ξέρουμε, αλλά με λίγη καλή θέληση είναι δυνατόν να τα τραγουδήσει κανείς στα μωράκια του. Το αν είναι πετυχημένη ή όχι η εκτέλεση, θα κριθεί εκ του αποτελέσματος... από το αν δηλαδή θα καταφέρει να κοιμηθεί το αγγελούδι σας!

Νανουρίσματα


Α΄

Κοιμήσου, καλορίζικο και καλοτελειωμένο,

που σ ΄έχ΄ αφέντης ο Χριστός καλά μελετημένο.

Κομήσου, που να σε χαρεί η μάνα που σε γέννα

κι αφέντης όπου σ΄ έκανε να ιδεί καλά ΄πό σένα.

Ο ύπνος μου στα μάτια σου και η γεια μου στη χαρά σου

και η αγρύπνια σου μετ΄ αμέ να κάνουν τα προικιά σου.

Ο ύπνος τρέφει τα παιδιά και η γεια τα μεγαλώνει

και η κυρά η Παναγιά τα καλοξημερώνει.
Μ. Λελέκου, Επιδόρπιον Α΄, σ. 122

Β΄

Κοιμήσου και σα σηκωθείς κάτι θα σου χαρίσω,

τη Σμύρνη και τη Βενετιά, τη Χιο με τα καράβια,

και τη Κωνσταντινούπολη μ΄ όλα τα παλικάρια.
Λαογραφία Γ΄, σ. 493 (Π. Σεφερλής - Άργος)

Γ΄

Αγια-Μρίνα, κοίμησ΄ το,

κι Αγια-Σοφιά, νανούρισ΄ το.

Έπαρ΄ το, πέρα γύρισ΄ το,

να δει τα δένρη πώς ανθούν,

και τα πουλιά πώς κιλαδούν.

Και πάλε στράφου, φέρε το,

μην το γυρέψ΄ ο κύρης του,

και δείρει τους βαιλους του.

Μη το γυρέψ΄ η μάνα του,

και κλάψει και χολικιασθεί,

και πικραθεί το γάλα της.
C. Fauriel B΄, σ. 338

Δ1΄

Έλα, ύπνε, και πάρε το, Χριστέ, ΄ποκοίμισέ το

πάν' το μες στου Μάη τ' αμπέλι και στου Γιάνν' το περι­βόλι,

κόψε το ένα σταφύλι, δώσε το κι ένα καρπούζι.

Το σταφύλι να το φάει, το καρπούζι να το παίζει,

να κοιμάται σαν τ' αρνέλ', να ξυπνά σα μοσχαρέλ'.
Θρακικά Α' σ. 138 (Ελπ. Σταμεύλη, Αν. Θράκη)

Δ2΄

Έλα, ύπνο, απ' τα κλαράκια

και δροσιά απ' τα χορταράκια,

να υπνώσεις τα παιδάκια.

Έλα, ύπνο, ύπνωσέ το,

και γλυκαποκοίμισέ το.

Έλα, ύπνο, απ' τα βουνά

κι απ' τα κρύα τα νερά.
Ειρ. Σπανδωνίδη, Τραγ. Αγόριανης, σ. 99



Ταχταρίσματα


Το Παίρνει Αϊτός

Το παιδί μου το μοσχάτο

στην αμυγδαλιά 'πό κάτω

τρώει μύγδαλα, χορταίνει,

σκύβει αϊτός και μου το παίρνει.

Σκούζω, βάζω μια φωνή·

δώσ' το πίσω το παιδί

τι ταχιά θα παντρευτεί

και θα νοικοκυρευτεί

και θα κάνει φαμελιά

να γεμίσει τη γωνιά

όλο σερνικά παιδιά.
Λαογραφία Γ', σ. 492 (Π. Σεφερλής, Άργος)

Θα Πετάξει

Θα πετάξει, θα πετάξει

και τον ουρανό θα φτάξει

και την θάλασσα θ' αδειάσει,

να την κάνει περιβόλι,

να τήνε ζουλεύουν όλοι.

Νάνι το μωρό μου νάνι,

κι όπου το πονεί να γιάνει.
Θρακικά ΙΑ΄ σ. 39 (Ελπ. Σταμούλη, Σηλυβρία)

Τα Ψαράκια

Τα ψαράκια στο γιαλό

τρίζουν, βράζουν για νερό.

Τρέχα, Γιάννη μ', φέρ' τα δω

να τα φάμ' εμείς οι δυο,

όσο να 'ρθουν άλλοι δυο

απ' τα ξύλα, απ' το νερό

κι απ' τον κόκκινο γιαλό.
Ευ. Τζιάτζος, σ. 92

Δεν υπάρχουν σχόλια: