31.12.10

Ο Μάρκος Μέσκος στο Λύκειο της Αριδαίας


Ο Μάρκος Μέσκος, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της Δεύτερης Μεταπολεμικής Γενιάς, επισκέφτηκε την Τρίτη 21-12-2010 το λύκειο της Αριδαίας στο πλαίσιο του μαθήματος Νεοελληνική Λογοτεχνία.
Πρόκειται για έναν αξιόλογο λογοτέχνη, βιογραφικά και εργογραφικά στοιχεία του οποίου μπορείτε να διαβάσετε εδώ: http://www.diapolitismos.gr/epilogi/about.php?id_atomo=471

Δυο μήνες νωρίτερα η σύμβουλος των Φιλολόγων νομού Πέλλας, κα Τόνια Παπαδάκη, ενημέρωσε εμένα και τη συνάδελφο Ελένη Μουτούδη για την επιθυμία της να καλέσουμε τον Μέσκο στο σχολείο μας. Μας πρότεινε να εντάξουμε το λογοτεχνικό έργο του στο μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, και να προετοιμάσουμε ένα τμήμα μαθητών για την επικείμενη επίσκεψη.

Ήταν μια πολύ ωραία ιδέα! Θα μελετούσαμε πεζά και ποιήματα του Μέσκου, θα συζητούσαμε για το περιεχόμενό τους, θα ανακαλύπταμε ιστορίες της Κατοχής και του Εμφυλίου ιδωμένες υπό το πρίσμα ενός σύγχρονου λογοτέχνη, ενός λογοτέχνη που θα είχαμε την τύχη να δούμε από κοντά, να του μιλήσουμε, να τον αισθανθούμε.  Αυτές ήταν οι πρώτες σκέψεις που έκανα όταν αποφασίσαμε να προχωρήσουμε σε αυτό το εγχείρημα...
Στην πορεία βέβαια τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν ως ονειρευόμασταν. Μεσολάβησαν πολλά: οι εκλογές, η εθιμοτυπική κατάληψη, τα χιόνια και ένα σωρό άλλα γεγονότα που ροκάνισαν το διδακτικό μας χρόνο. Λίγες μέρες πριν γίνει η συνάντηση, το μόνο που είχαμε προλάβει να κάνουμε ήταν να ενημερώσουμε τους μαθητές για το ποιος είναι ο Μάρκος Μέσκος, να τους μιλήσουμε για τον Εμφύλιο Πόλεμο, που τόσο επηρέασε και σημάδεψε το έργο του και να τους αναθέσουμε να μελετήσουν κείμενά του τα οποία συνοδεύονταν από κάποιες ερωτήσεις προς κατανόηση και προβληματισμό. Καταφέραμε επίσης να ξεκλέψουμε μια ακόμη διδακτική ώρα, ώστε να συζητήσουμε με αφορμή τα κείμενα και να καταλήξουμε σε κάποιες ερωτήσεις που οι μαθητές θα απηύθυναν στον Μάρκο Μέσκο.


Τελικά η μέρα της συνάντησης έφτασε... Στο σχολείο επικρατούσε γιορτινή ατμόσφαιρα. Τα Χριστούγεννα πλησίαζαν, η χαρά υπήρχε σε κάθε βλέμμα και έκφραση. Εμάς βέβαια, τις υπεύθυνες διδάσκουσες, μας είχε καταλάβει άγχος. Θέλαμε τα πράγματα να εξελιχθούν καλά και να μείνει αίσθημα ικανοποίησης στα παιδιά. Θέλαμε η μέρα εκείνη να χαρασσόταν για πάντα στο νου τους!

Γύρω στις 12 το μεσημέρι, μαζευτήκαμε στο χώρο της βιβλιοθήκης, όπου και υποδεχθήκαμε τον Μάρκο Μέσκο. Ο πολύ ψηλός ηλικιωμένος άντρας μάς χαιρέτησε ζεστά και ξεκίνησε το λόγο του. Μας μίλησε για τους σπουδαιότερους σταθμούς της Νεοελληνικής Ποίησης διευκρινίζοντας πως ο ποιητής τού σήμερα χρειάζεται να έχει διαβάσει και τους ποιητές τού χτες, που αποτελούν τη βάση της λογοτεχνικής παραγωγής του τόπου μας. Στη συνέχεια μας διάβασε κάποια ποιήματά του για να μπούμε στο κλίμα του ποιητικού του κόσμου. Ξεκίνησε με το ποίημα Αξιωματικός το οποίο και παραθέτω:

Αξιωματικός
Στο σκολειό, πολλές φορές η δασκάλα μάς ρωτούσε :
- Και τι θα γίνετε σα μεγαλώσετε, τι θα γίνετε
όταν σκορπίσετε από δω,
σαν γίνετε άντρες;

Kατέβαζα το κεφάλι κι έλεγα μέσα μου:
- Αξιωματικός πάνω στο άλογο, αξιωματικός ! ...

Μα τώρα που γνωρίζω τι σημαίνουν τα παράσημα,
τ' αστέρια πάνω στις επωμίδες, τώρα που γνωρίζω
τι σημαίνουν οι γυαλισμένες μπότες, τι σημαίνουν
τα σπιρούνια και οι ματωμένες σάλπιγγες,
προτιμώ να ' μαι βοσκός με τα γελάδια
όλη μέρα, βρέχει, χιονίζει, στο δάσος...

Μας απήγγειλε κι άλλα πολλά ποιήματα, έχοντας  φροντίσει να έχουν όλα κάτι να πουν στους εφήβους που τον άκουγαν με προσοχή. Αρκετά μάλιστα αφορούσαν τον τόπο του, την Έδεσσα και την ευρύτερη περιοχή του νομού Πέλλας με ξεκάθαρο στόχο να περάσει το μήνυμα στα παιδιά πως πρέπει να αγαπήσουν τον τόπο τους και να τον στηρίζουν όσο και όπως μπορούν.

Έπειτα τα παιδιά ήταν εκείνα που πήραν το λόγο και του έκαναν ερωτήσεις για το έργο του, τη ζωή του, τις σκέψεις του. Ο Μέσκος έγινε ένα με τα παιδιά, κατόρθωσε να δημιουργήσει ένα κλίμα οικείο και χαλαρό. Ήταν άμεσος στις αποκρίσεις του και δεν δίστασε να μας μιλήσει και για πιο προσωπικά ζητήματα: για τα παιδικά του χρόνια, για τη σχέση του με τον παππού και τον πατέρα του, για τα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου πολέμου. 

Οι στιγμές ήταν τόσο δυνατές και ο χρόνος περνούσε τόσο ευχάριστα, που είχε κολλήσει ένα χαμόγελο στα χείλη μου, καθώς αισθανόμουν πως η προσπάθειά μας, είχε αποτέλεσμα. Ένιωθα πως τα πιο πολλά παιδιά απολάμβαναν αυτή τη διαφορετική διδασκαλία και πως το σχολείο είχε πραγματικά γίνει ένα χώρος ανταλλαγής ιδεών και σοφίας. 

Η συνάντηση σιγά σιγά έφτανε στο τέλος της και ο Μάρκος Μέσκος  μάς αποχαιρέτησε με μια υπέροχη ευχή: "Να ανταμώνετε ωραίους ανθρώπους!" μάς είπε... Και νομίζω πως όλοι κάναμε ταυτόχρονα την ίδια σκέψη τότε, πως μόλις πριν από λίγο είχαμε ανταμώσει έναν πολύ ωραίο άνθρωπο! Ένα ζεστό άνθρωπο, έναν πραγματικό πνευματικό άνθρωπο!

Ευχαριστούμε από την καρδιά μας  τον Μάρκο Μέσκο για την όμορφη εμπειρία που μας πρόσφερε και εύχομαι να είναι πάντα καλά! Παρακάτω δημοσιεύω κάποια ποιήματά του συστήνοντας ανεπιφύλακτα να διαβάσετε τον συγκεκριμένο λογοτέχνη. Είναι τιμή που έχουμε έναν τόσο σπουδαίο συγγραφέα ο οποίος εκφράζεται στην ελληνική γλώσσα βοηθώντας με τον τρόπο του στην επιβίωσή της.

Ο Στέργιος
Το βουνό γονάτιζε νύχτα με το τσεκούρι και χαραυγές
τα ξύλα στην πόλη κατέβαζε με τα μουλάρια.
Στέργιο τον έλεγαν κι είχε πέντε παιδιά –όλα κορίτσια.
Παράλυτος πήγε από κακή ασθένεια και γυναίκες.
Και τη γυναίκα είχε του σπιτιού
αυτός φωνές και χωρατά καθώς ξεφόρτωνε τα ζώα στην αυλή
κι εκείνη σιωπηλά επιτιμώντας τον
γιατί πουλάει το βουνό τόσο φθηνά
και χαραμίζει τη ζωή του.

Λεμονάδικα

Άνθη κερασιάς, σταφύλι από την ξέρα του ήλιου
τα στάρκεν ωριμάζουνε με το νερό και τη φεγγερή σελήνη
ως και το χιονισμένο κάστανο κουβαλούσα
ψωμί σπίτι να πάω, να σκληρύνω την πληγή μου.

Καρπούζια! –εδώ έφαγα τα στήθεια μου
Σταφύλι! –εδώ έφαγα τα στήθεια μου
Λεμόνια! –εδώ έφαγα τα στήθεια μου
Λεμονάδικα – φορτηγά – αχθοφόροι μ’ ανθισμένες πλάτες…
(Άλογα στον Ιππόδρομο)

VI
Γριά κυρα-Λισάβετ θα σε πάω στη Μηχανιώνα
τσίλικο τ' αμάξι και κρασάκι όπως σ' αρέσει
μην πονάς θα βρούμε στο φεγγάρι κάποια θέση –
κάντρο των μελλοντικών αντικέρ στον κουφόν αιώνα!

Θα 'ναι εκεί η Μαρία με τον Σταύρο και τον Τόλη
ούτε γάτα ούτε ζημιά ήσυχα στο περιγιάλι
μοναχά μια νύχτα μακρινά τα φώτα κι η βαβούρα ζάλη –
στο αδειανό κεφάλι μας κολλημένο ένα πιστόλι.

Ζωντανοί νεκροί το χάραμα για τη Σαλονίκη πίσω
μελαγχολικό τραγούδι απ' τα παλιά λησμονημένο
τα Ντεπώ και τα Κουλέ Καφέ με αεράκι ξένο
και σημερινό –τι λες;– λέω πάλι ν' αγαπήσω...
(Στον Ίσκιο της Γης)
Προαίσθημα
Από τη στέγη περνούσαν πράγματα πολλά
καπνός πνοές ανέμου φύλλα φθινοπωρινά
ο ίσκιος του ήλιου στο γύρισμα
του χελιδονιού η γλώσσα στο ζενίθ
τα ξιπόλητα πόδια των πουλιών δειλινές ώρες
κόκκινη κλώσα ή στέγη
μα εκείνο απομένει: η μαύρη κάργα στην καταχνιά
με το φοβερό ράμφος τοκ τοκ, τοκ τοκ
έμβολο θανάτου στο κρανίο. 
Και η σιωπή του κρεμασμένου μέσα.

(Άλογα στον Ιππόδρομο)
ΧΙΧ
Κι αν το ρολόι σταματημένο στον ίλιγγο του ηλίου
κι αν η θάλασσα παφλάζει στον πάτο της σιωπής
κι αν αθέατα άλογα βουλιάζουν στο χρυσάφι ακόμα
αν η στροφή του κόσμου στο βάραθρο οδηγεί των αιμάτων
κι αν θάνατος είναι των αγριμιών οι φωνές
ας πούμε ακόμη δυο λόγια
παραδείγματος χάριν η Καρατζιόβα παράγει
πιπέρια μπαμπάκι καπνό και χασίσια
κι όταν παζάρι ημέρα Πέμπτη και με όποιον καιρό
οι μάνες δημόσια θηλάζουν στον μαστό
τα νεογνά βλαστάρια και τα πίτσκα*.

 
* αρτιγέννητα
(Στον Ίσκιο της Γης)

Δεν υπάρχουν σχόλια: