29.11.09

ΑΝΓΚΟΡ


Αν σας ζητούσε κάποιος να φανταστείτε μια πόλη χαμένη μέσα σε πυκνή βλάστηση προκειμένου να στήσετε εκεί ένα παιχνίδι ρόλων ή μια ταινία φαντασίας, πώς θα την περιγράφατε; Μα φυσικά, μυστηριακή, μεγαλόπρεπη, καμουφλαρισμένη από αμέτρητα δέντρα και φυτά σκαρφαλωμένα στα αρχαία κτήριά της… Με τις τεράστιες πέτρες των ναών και των μνημείων της να καλύπτονται από ανάγλυφα και με μυστηριακές επικλήσεις χαραγμένες σε παράξενα αλφάβητα. Ε, λοιπόν, αυτός ο τόπος της φαντασίας υπάρχει! Είναι η Ανγκόρ, το απόλυτο αρχέτυπο της χαμένης στον χρόνο πολιτείας που ανακαλύπτεται ξαφνικά από κάποιον Ιντιάνα Τζόουνς ή κάποια Λάρα Κροφτ. Ένας τόπος όπου κρύβονται τα μυστικά άγνωστων λαών και ξεχασμένων αυτοκρατοριών…


Βρίσκομαι στην Καμπότζη, στην καρδιά μιας κατάφυτης ζούγκλας, λίγα μόλις χιλιόμετρα μακριά από την πόλη Σίεμ Ρίαπ. Το τοπίο είναι τελείως διαφορετικό απ' ό,τι έχει δει ένας Μεσόγειος. Όλα είναι αλλιώτικα: τα δέντρα, το έδαφος, μέχρι και το τιτίβισμα των πουλιών… Η αποστολή μου είναι να ανακαλύψω την Ανγκόρ, μια παλαιότατη πολιτεία, κέντρο της τεράστιας Αυτοκρατορίας των Κμερ.
Επαναλαμβάνω πολλές φορές στον εαυτό μου την παράξενη αυτή λέξη: Κμερ, Κμερ, Κμερ… Μα ποιοι ήταν αυτοί τέλος πάντων; Ψάχνω στον τουριστικό οδηγό μου που με πληροφορεί σύντομα πως επρόκειτο για μια Αυτοκρατορία που είχε εξαπλωθεί στο μεγαλύτερο μέρος της Νοτιανατολικής Ασίας από τον 9ο ως τον 15ο αι μ.Χ. – οπότε και την κατέλαβαν Σιαμέζοι εισβολείς, που εξανδραπόδισαν πολλούς κατοίκους και αφαίρεσαν από τους ναούς τους χρυσούς διακόσμους τους. Οι Κμερ είχαν αυστηρή στρατιωτική και θρησκευτική οργάνωση, λάτρευαν αρχικά το ινδουιστικό πάνθεον και κατόπιν τον Βουδισμό. Οι Αυτοκράτορές τους φρόντιζαν να χτίζονται πάντα νέοι ναοί, πέτρινοι και μεγαλόπρεποι, εβδομήντα από τους οποίους έχουν ήδη ανακαλυφθεί από τους αρχαιολόγους. Ο πιο γνωστός από αυτούς είναι το Ανγκόρ Βατ.
Η τελευταία αυτή πληροφορία με ταρακούνησε λίγο. Έχω χάσει πολύτιμο χρόνο, πρέπει να βρω την Ανγκόρ και το Ανγκόρ Βατ!
Καθώς περπατώ στο δάσος, στον νου μου έρχονται οι πρώτοι δυτικοί εξερευνητές που αιώνες πριν από μένα αναζητούσαν τη χαμένη πόλη. Όπως ο Πορτογάλος Αντόνιο ντα Μαγκνταλένα που το 1586 επισκέφτηκε το Ανγκόρ Βατ και σημείωσε στα γραπτά του: «Πρόκειται για μια τόσο καταπληκτική κατασκευή που είναι αδύνατον να απεικονισθεί με ένα μολύβι. Άλλωστε δεν υπάρχει κανένα άλλο σχετικό κτήριο στον κόσμο. Έχει πύργους και διακόσμους και όλη τη λεπτότητα που το ανθρώπινο πνεύμα μπορεί να συλλάβει». Και μετά από αυτόν, μόλις στα μέσα του 19ου αιώνα ο Γάλλος φυσιοδίφης Ενρί Μουχότ, ο οποίος δημοσίευσε τις εντυπώσεις της περιπέτειάς του σε διάφορα έντυπα προκαλώντας έτσι έξαρση του ενδιαφέροντος των ρομαντικών τότε Ευρωπαίων. Ο Ενρί Μουχότ είχε σημειώσει σχετικά για το Ανγκόρ Βατ: «Ένας ναός –εφάμιλλος του Σολομώντα και χτισμένος από κάποιον αρχαίο Μιχαήλ Άγγελο– θα μπορούσε να πάρει μια ξεχωριστή θέση δίπλα στα ομορφότερα δικά μας κτήρια».
Ανοίγω τον χάρτη μου και συνειδητοποιώ ότι δεν βρίσκομαι και πολύ μακριά από το Ανγκόρ Βατ. Ακολουθώντας λοιπόν το μονοπάτι και έχοντας συνοδεία μου τα μαϊμουδάκια της ζούγκλας, νιώθω μια παράξενη ανατριχίλα, στρίβω δεξιά και… επιτέλους βλέπω ανθρώπους, κάποιους ντόπιους που σπεύδω να τους πλησιάσω και να πιάσω κουβέντα μαζί τους. Ευγενικοί καθώς ήταν, δέχονται να με ξεναγήσουν στο Ανγκόρ Βατ.
Είναι πραγματικά τεράστιο! Το κυρίως κτήριο είναι χτισμένο σε ένα ορθογώνιο κομμάτι γης το οποίο περιβάλλεται γύρω-γύρω από μια πελώρια τάφρο γεμάτη νερό κι από έναν περίβολο 5,6 χιλιομέτρων. Το ιερό αυτό συγκρότημα συμβόλιζε το βουνό Μερού, που θεωρείται το κέντρο του σύμπαντος και ο τόπος κατοικίας των θεών του ινδουιστικού πάνθεου, ενώ η τάφρος συμβόλιζε τους ωκεανούς του κόσμου. Προς στιγμήν, χάθηκα στην ονειροπόληση: βλέπω τους θεούς με τα πολύχρωμα ρούχα τους και το φωτισμένο τους χαμόγελο, βλέπω και τους δεκάδες εργάτες και καλλιτέχνες που με πίστη και αφοσίωση διεκπεραίωσαν αυτό το αριστούργημα της ανθρώπινης επινόησης.
Το Ανγκόρ Βάτ κατασκευάστηκε μεταξύ του 1112 και του 1152 με διαταγή του αυτοκράτορα Σουρυαβαρμάν Β΄. Η όλη σύλληψη ενσαρκώθηκε προκειμένου να τοποθετηθεί εκεί η σορός του Σουρυαβαρμάν Β΄, αλλά και για να τιμηθεί ο θεός Βισνού με τον οποίο ταυτιζόταν ο αυτοκράτορας. Το κτήριο συνοδεύουν πέντε πύργοι, πολλές στοές και εντυπωσιακά ανάγλυφα που απεικονίζουν διάφορες παραστάσεις, όπως τη μάχη των θεών με τους δαίμονες, τη μάχη του καλού και του κακού με τρόπαιο το ελιξίριο της αθανασίας, χαρούμενες χορεύτριες, τις ενσαρκώσεις του Βισνού, του Σίβα, του Μπράχμα κλπ.
Το Ανγκόρ Βατ πλέον λειτουργεί ως βουδιστικός ναός, μια αλλαγή που συντελέστηκε περίπου τον 15ο αιώνα όταν εγκαταστάθηκαν εκεί μοναχοί του Τεραβάντα Βουδισμού, χάρη στους οποίους άλλωστε διατηρήθηκε και τόσο ωραία ο συγκεκριμένος ναός.
Η παραδοξότητα και η διαφορετικότητα του Ανγκόρ Βατ έγκειται στο ότι είναι χτισμένο προς τη Δύση, τη στιγμή που τα υπόλοιπα κτήρια της Ανγκόρ «κοιτούν» την Ανατολή και τα ανάγλυφά του είναι προσανατολισμένα προς την αντίθετη από τη φορά των δεικτών του ρολογιού. Η επικρατέστερη από τις πολλές προτεινόμενες εξηγήσεις είναι ότι αυτό συμβαίνει επειδή το Ανγκόρ Βατ ήταν αφιερωμένο στον Βισνού, έναν θεό που σχετιζόταν με τη Δύση.
Στα σπλάχνα του ναού, πάνω στις πολυκαιρισμένες πέτρες του είναι χαραγμένο ένα ποίημα, σαν μυστικό μήνυμα σε παράξενη γλώσσα που περιμένει κάποιον να το αποκωδικοποιήσει. Μια πρώτη μεταφραστική προσπάθεια που έχει γίνει υποστηρίζει πως πρόκειται για μια ιστορία, που είναι περίπου η εξής: Το Ανγκόρ Βατ δεν έχει χτιστεί από ανθρώπους, αλλά από ουράνιους αρχιτέκτονες υπό την καθοδήγηση του Ίντρα, του αρχηγού των θεών. Ο Ίντρα έφερε στους ουρανούς τον αγαπημένο του ημίθεο γιο για να ζήσει μαζί του, ο οποίος έγινε αμέσως αγαπητός από όλα τα ουράνια πλάσματα. Όμως το πρόβλημα ήταν ότι εξαιτίας της ημιανθρώπινης φύσης του ανέδιδε μια άσχημη και μη ανεκτή για τους θεούς μυρωδιά, οι οποίοι αρρώστησαν και ζήτησαν από τον Ίντρα να τον διώξει. Ο Ίντρα συμφώνησε, αλλά έδωσε σαφείς οδηγίες στους αρχιτέκτονες να πάνε στη γη και να κατασκευάσουν μια πιστή απομίμηση του ουράνιου κόσμου για να ζήσει εκεί ο γιος του. Ο τόπος αυτός ήταν το Ανγκόρ Βατ…
Αναρωτιέμαι πού να βρίσκονται τα υπόλοιπα κτήρια και τα σπίτια όσων κατοικούσαν τότε στην ευημερούσα Ανγκόρ και πώς να είναι οι υπόλοιποι ναοί. Ένας από τους ντόπιους, μου απαντά πως δεν έχει μείνει τίποτα πια, διότι τα υπόλοιπα κτίσματα ήταν από ξύλο και παραδόθηκαν στον φθοροποιό χρόνο. Όσο για τους ναούς φροντίζει κυρίως η Unesco, που έχει αναλάβει τη συντήρησή τους.
Στη διάρκεια της κουβέντας, προς μεγάλη μου έκπληξη, μαθαίνω ακόμα πως οι εβδομήντα ναοί της Ανγκόρ δεν είναι χτισμένοι σε τυχαία σημεία. Αντιθέτως, βρίσκονται στα σημεία όπου ήταν τα αστέρια την εαρινή ισημερία του 10500 π.Χ.. «Τι, δηλαδή», αναρωτιέμαι, «και η Ανγκόρ εντάσσεται σε εκείνη την ομάδα των αρχαίων κτισμάτων (όπως οι Πυραμίδες, το Στόουνχετζ κλπ) που είχαν κατασκευαστεί βάσει κάποιου αρχαίου ημερολογίου; Και γιατί το έκαναν αυτό οι παλαιότεροι πολιτισμοί; Μήπως υπάρχει κάποιο μυστικό για το οποίο ήθελαν να μας πληροφορήσουν, που εμείς όμως πια δεν μπορούμε να καταλάβουμε; Μήπως ήθελαν να μας δείξουν κάποιο αστρονομικό φαινόμενο ή να μας προειδοποιήσουν για κάτι;» Δυστυχώς, κανείς δεν μπορεί να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα…


Δεν υπάρχουν σχόλια: