29.11.09

Ομάρ Καγιάμ (1048-1122)


Ο Αμπού αλ-Φαθ Ουμάρ ιμπν Ιμπραήμ αν-Νισαμπούρι, όπως είναι ολόκληρο το όνομα του Ομάρ Καγιάμ στα Αραβικά, γεννήθηκε το 1048 στη Νισαπούρ, στο σημερινό Ιράν, στη διάρκεια του 11ου αιώνα μ.Χ.. Κάποιοι λένε ότι ο 11ος αιώνας ήταν μια μαγική εποχή για τον αραβικό κόσμο: οι επιστήμες εξελισσόταν ραγδαία, μυστικές βιβλιοθήκες δημιουργούνταν, αστρονομικές παρατηρήσεις καταγράφονταν, αλχημικά πειράματα και παράξενοι δάσκαλοι έψαχναν τον τρόπο για να αλλάξουν την ίδια την «ουσία» των πραγμάτων. Άλλοι μιλούν για δύσκολες εποχές, καθώς ο αραβικός κόσμος άλλαζε με την έλευση των Σελτζούκων Τούρκων, οι οποίοι εισέβαλαν σε διάφορες περιοχές της νοτιοδυτικής Ανατολής και τις καταλάμβαναν, επηρεάζοντας αρνητικά το μεγάλο πολιτισμό που άνθιζε εκεί.

Σε αυτό το αμφίβολο κλίμα ανατράφηκε ο Ομάρ Καγιάμ, ο οποίος ήταν μέγας μαθηματικός, αστρονόμος, αλχημιστής, μυστικιστής, αλλά και ποιητής. Στα περίφημα τετράστιχα «ρουμπαγιάτ» του, που έχουν κατακτήσει το δυτικό κόσμο, μπορεί κανείς να βρει φιλοσοφικά ερωτήματα για τον Θεό, το χρόνο και το σύμπαν, μα και υπέροχους επαίνους προς το κρασί και τα κόκκινα τριαντάφυλλα…
Ο πατέρας τού Ομάρ Καγιάμ ήταν σκηνοποιός, όπως μαρτυρεί και το όνομα Καγιάμ, που σημαίνει αυτός που φτιάχνει τέντες. Αλλά ο Καγιάμ δεν έμεινε στην οικογενειακή τέχνη: σε νεαρή ηλικία σπούδασε θετικές επιστήμες και φιλοσοφία στη Νισαπούρ, κοντά στο μεγάλο δάσκαλο Ιμάμ Μουαφάκ. Εκεί συνδέθηκε φιλικά με δυο προσωπικότητες που επρόκειτο στη συνέχεια να επηρεάσουν βαθύτατα την αραβική Ιστορία, τον Χασάν Ι Σαμπάχ (Χασάν Ι Σάμπα) και τον Νιζάμ αλ-Μουλκ. Ο πρώτος θα εξελισσόταν αργότερα στον αρχηγό του τρομερού τάγματος των Ασασσίνων, των τρομερών παρασκηνιακών συνωμοτών και δασκάλων του εξουσιαστικού μυστικισμού, ενώ ο δεύτερος έγινε μεγάλος βεζίρης όταν ήταν σουλτάνος ο Μαλίκ-Σαχ, κινώντας ουσιαστικά ο ίδιος τα νήματα της διακυβέρνησης της χώρας.
Η μοίρα συνέδεσε παράξενα τους τρεις αυτούς ανθρώπους, που ήταν και οι τρεις τους αινιγματικές μεγαλοφυίες, κάτοχοι μεγάλων μυστικών και γνώστες δεκάδων επιστημών. Μονάχα ο Ομάρ Καγιάμ δεν ακολούθησε το σκοτεινό δρόμο των πρώην φίλων του, που αποφάσισαν να χαράξουν έναν τρομακτικό και αιματοβαμμένο δρόμο προς την απόκτηση της εξουσίας. Ο Καγιάμ διάλεξε το μοναχικό μονοπάτι του κυνηγιού της Γνώσης, της Σοφίας και της ψυχικής Ομορφιάς. Παρόλα αυτά, οι επιστημονικές του γνώσεις ήταν ξακουστές, οπότε η Αυλή δεν τον άφησε να ξεφύγει. Ο Σουλτάνος Μαλίκ Σαχ, με πρόφαση τη φιλία του Καγιάμ με τον βεζίρη Νιζάμ αλ-Μουλκ, κάλεσε τον μεγάλο σοφό στην αυλή του στην Ισφαχάν και του ανέθεσε επιστημονικές μελέτες, ανάμεσα στις οποίες ήταν η ανανέωση του Ημερολόγιου. Με τη βοήθεια οχτώ επιστημόνων, ο Καγιάμ υπολόγισε το έτος σε 365,24219858156 ημέρες και άγγιξε την ακρίβεια του Γρηγοριανού ημερολογίου. Ακόμη του ανατέθηκε η ανέγερση του αστεροσκοπείου της Ισφαχάν, ενώ τα ποιήματά του στόλισαν τους οδούς και τους κήπους της πανέμορφης πόλης.
Στη διάρκεια της διακυβέρνησης του Μαλίκ Σαχ με τη βοήθεια του Καγιάμ και του Νιζάμ αλ-Μουλκ, δόθηκαν μεγάλες ελευθερίες στο λαό και η ιστορία της Αραβίας φάνηκε να οδεύει σε μια μεγάλη Αναγέννηση, πολιτική και επιστημονική, που θα άλλαζε για πάντα την Ιστορία. Αλλά τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν έτσι, γιατί εμπλάκηκαν οι πανταχού παρούσες «σκοτεινές δυνάμεις». Το τάγμα των Ασασσίνων, το οποίο καθοδηγούσε ο Χασάν ι Σαμπάχ,  δολοφόνησε το 1092 τον Νιζάμ αλ-Μουλκ, τον παλιό συμμαθητή του Σαμπάχ. Την ίδια χρονιά «πέθανε» και ο Σουλτάνος. Έτσι ο μεγάλος φιλόσοφος-ποιητής βρέθηκε ανυπεράσπιστος απέναντι σε μια επικίνδυνη πολιτική κατάσταση, στην οποία φαινόταν ότι ήταν ο επόμενος στόχος. Αποφάσισε, λοιπόν, να φύγει και να πάει στη Μέκκα «για να προσκυνήσει». Όταν ηρέμησαν τα πράγματα, επέστρεψε και πάλι στους κύκλους της αυλής, αλλά πλέον ασχολήθηκε μονάχα με αστρονομικές μελέτες, την πρόβλεψη αστρονομικών και φυσικών φαινομένων και τη διδασκαλία. Η ευκαιρία είχε πλέον χαθεί: η αραβική Αναγέννηση δεν έγινε. Στη θέση της κατέφθασαν αργότερα οι Σταυροφόροι, οι οποίοι έδωσαν το αποφασιστικό πλήγμα στον πολιτισμό της Ανατολής.
Ο Ομάρ Καγιάμ πέθανε το 1122 στη γενέτειρά του. Προτού πεθάνει ολοκλήρωσε πολλές μελέτες σε πεζό λόγο, που όμως ελάχιστα αποσπάσματα σώζονται ως τις μέρες μας. Στις μέρες μας έχουν φτάσει μελέτες για τη Μεταφυσική, μια πραγματεία για τον Ευκλείδη, το βιβλίο Προβλήματα Αριθμητικής, το Πραγματεία στην Απόδειξη Προβλημάτων Άλγεβρας και ένα βιβλίο μουσικής. Θεωρείται αυθεντία στη Φιλοσοφία, στα Μαθηματικά, στην Ιστορία, την Ιατρική και το Δίκαιο. Ωστόσο η φήμη του, κυρίως στη Δύση, οφείλεται στα ρουμπαγιάτ του, τα οποία εκδόθηκαν για πρώτη φορά το 1859 από τον Έντουαρντ Φιτζέραλντ.  Παρακάτω παραθέτουμε μερικούς από τα εκπληκτικούς του στοίχους και συστήνουμε στους αναγνώστες του Strange να αναζητήσουν και να χαρούν και τους υπόλοιπους …


Ξύπνα, έχουμε την αιωνιότητα για να κοιμηθούμε!

Για κείνους που το σήμερα φροντίζουν,
Για κείνους που το αύριο ατενίζουν,
Ένας Μουεζίνης από Σκοτεινό Πύργο φωνάζει:
«Ανόητοι! Ούτε κει θ’ ανταμειφθείτε, ούτε δω!»

Είτε είσαι στη Νισαπούρ είτε στη Βαβυλώνα,
είτε γεμίζει το Ποτήρι σου με γλύκα ή με πίκρα,
Το Κρασί της Ζωής συνεχίζει στάλα-στάλα να χάνεται,
Τα φύλλα της Ζωής συνεχίζουν να πέφτουν το ένα μετά το άλλο.

Σταγόνα νερού που στη θάλασσα χύνεται,
Σκόνης κόκκος μικρός που στο χώμα χάνεται.
Τι είναι στον κόσμο αυτόν το πέρασμά μας;
Ζουζούνι ταπεινό γεννιέται κι αμέσως χάνεται.

Ποιος δεν αψήφησε ποτέ το Νόμο Σου, για πες μου;
Μια αναμάρτητη ζωή τι χάρη έχει, πες μου;
Κι αν κάθε κρίμα μου με κρίμα βαρύ το πληρώνεις,
Σε τι διαφέρεις από με; παρακαλώ Σε, πες μου...



2 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

πολύ πολύ χρησιμο

Ιστορία του Ανθρώπου είπε...

Πολύ ενδιαφέρον άρθρο,

Μια άλλη βιογραφία του Ομάρ Καγιάμ :

http://hallofpeople.com/gr/bio/Kagiam.php