30.11.09

Το Παρεκκλήσι τού Ρόσλιν

Μεταφερθείτε με τη φαντασία σας στην εποχή των Ιπποτών, στο σωτήριο έτος 1446, όταν ο Sir William St Clair, τρίτος και τελευταίος Πρίγκιπας του Ορκνέι, ίδρυε το παρεκκλήσι τού Ρόσλιν στη σκοτεινή Σκωτία. Είναι ένα παρεκκλήσι σχετικά μικρό σε διαστάσεις, αλλά τεράστιο σε ιστορία και θρύλους, το οποίο απέχει μόλις 11 χιλιόμετρα από το Εδιμβούργο. Είναι ο τόπος όπου πιθανότατα βρίσκεται ή βρισκόταν για κάποιο διάστημα το Holy Grail, το Άγιο Δισκοπότηρο, απ' όπου ήπιε κρασί ο Ιησούς στον Μυστικό Δείπνο και στο οποίο περισυλλέχθηκε το αίμα του μετά τη σταύρωσή του. Ίσως εκεί, στις μυστικές και ανεξερεύνητες ακόμη κρύπτες του, να βρίσκονται πρωτοχριστιανικά κείμενα γραμμένα από τον ίδιο τον Χριστό, ή ιερά αντικείμενα –η Κιβωτός της Διαθήκης και ο Σταυρός του Μαρτυρίου για παράδειγμα– ή ακόμη και το μουμιοποιημένο κεφάλι του Υιού του Θεού.

Δημοκρατία του Μάλι


η γήινη πατρίδα των Ντόγκον, των παιδιών του διπλού Σείριου
η επικοινωνία με τα πνεύματα και η τέχνη που αφιερώνεται στη λήθη του χρόνου


Θα μεταφερθούμε στην Αφρική, που τόσοι πολλοί διεκδίκησαν στον ρου της Ιστορίας προκειμένου να εκμεταλλευτούν ό,τι όμορφο γεννά αυτός ο τόπος: ανθρώπους, παράξενα ζώα, ορυκτά. Συγκεκριμένα θα κάνουμε μια στάση στη δημοκρατία του Μάλι, μια χώρα με ακαθόριστο σχήμα, που συνορεύει με επτά κράτη (Σενεγάλη, Μαυριτανία, Αλγερία, Δημοκρατία του Νίγηρα, Μπουρκίνα Φάσο, Ακτή του Ελεφαντοστού και Γουινέα). Η χώρα αυτή μοιάζει να ασφυκτιεί στην ηπειρωτική Αφρική και να ζητά απεγνωσμένα μια μικρή διέξοδο στη θάλασσα. Άνυδρη στο μεγαλύτερο μέρος της, η Δημοκρατία του Μάλι κατέχει ένα κομμάτι της μυστηριώδους Σαχάρας και μοναδικός  «λυτρωτής» της είναι ο ποταμός Νίγηρας, που διασχίζει και ξεδιψά το 1/3 της έκτασής της.

Η ΚΟΙΛΑΔΑ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

Στην παγωμένη βορειοανατολική Σιβηρία βρίσκεται η Δημοκρατία των Σάκα (γνωστή και ως Γιακουτία), η οποία είναι μέλος της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Εκεί η θερμοκρασία φτάνει τους -50°C στα μέσα του Ιανουαρίου, ενώ το 1926 είχε αγγίξει τους -71,2°C. Κι όμως! Σ' αυτές τις φαινομενικά αντίξοες για τη ζωή συνθήκες, όπου το μεγαλύτερο μέρος του εδάφους είναι μόνιμα καλυμμένο από πάγο (πέρμαφροστ), ζούνε άνθρωποι με πολύχρωμες στολές, υπάρχουν διάφορα ζώα, ρέουν τουλάχιστον τέσσερις ποταμοί γεμάτοι ψάρια και βλασταίνει τούντρα με βρυόφυτα, λειχήνες και θάμνους, αλλά και κωνοφόρα δέντρα. Επιπλέον η Γιακουτία είναι μια πολύ πλούσια περιοχή, με κοιτάσματα χρυσού και αδαμαντωρυχεία που έλκει τους επίδοξους τολμηρούς –ανθεκτικούς στην παγωνιά– χρυσο-αδαμαντοθήρες. Μέχρι εδώ όλα καλά… Γιατί στον αντίποδα των ωραίων, των χαρούμενων, των διαφορετικών περιγραφών της περιοχής, παραφυλάει ο θάνατος, η καταστροφή, η αρρώστια και ο φόβος!

Μοχέντζο-ντάρο – Χαράππα

Μοχέντζο-ντάρο και Χαράππα: Δυο αρχαιότατες πόλεις στην Ινδική Κοιλάδα άγνωστες στον περισσότερο κόσμο. Δυο ερειπωμένες πόλεις που αποδεικνύουν περίτρανα ότι χιλιάδες χρόνια πριν  (γύρω στο 2300 με 1750 π.Χ.) υπήρχε στον πλανήτη μας ένας προηγμένος πολιτισμός που χάθηκε για πάντα, κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες… Οι εικασίες για το ποιοι άνθρωποι κατοικούσαν τότε εκείνες τις περιοχές και για το τι απέγιναν είναι πολλές – κι οι αποδείξεις αρκετές. Εμπρός, λοιπόν, ας ετοιμαστούμε για ένα παράξενο ταξίδι στο Σιντ και το Παντζάμπ του σημερινού Πακιστάν, όπου έχουν ανακαλυφθεί τα απομεινάρια των παλαιότατων αυτών πόλεων… και ας αφεθούμε στη μαγεία της μυστηριώδους Ανατολής, μα και στη γοητεία της εναλλακτικής θεώρησης της Ιστορίας του ανθρώπου!

Η Έρημος Μοχάβε

Η έρημος Μοχάβε βρίσκεται στο επίκεντρο θρύλων και φημολογιών. Είναι γνωστή ως μια από τις κύριες τοποθεσίες όπου βρίσκονται οι περίφημες «μυστικές βάσεις» του αμερικανικού στρατού στις οποίες αναπτύσσονται παράξενες τεχνολογίες, αλλά και ως τόπος που παρατηρούνται παράξενα και ανεξήγητα φαινόμενα…
Η Μοχάβε βρίσκεται στη νοτιοανατολική Καλιφόρνια των Η.Π.Α., αλλά εισχωρεί και σε εδάφη τής Νεβάδα, τής Αριζόνα και τής Γιούτα. Είναι ένα χαλί αφιλόξενης γης –με ελάχιστες γόνιμες περιοχές– πετρώδης, σκοτεινή και κλιματολογικά ακραία, που φιλοξενεί ωστόσο δεκάδες παράξενους ζωικούς, φυτικούς –μα και εξωγήινους καθώς λένε– οργανισμούς.

29.11.09

Η ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ ΤΟΥ ΒΑΤΙΚΑΝΟΥ


Στο κέντρο της Ρώμης δεσπόζει το ανεξάρτητο κράτος του Βατικανού, το θρησκευτικό κέντρο της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Πρόκειται για τον προσωπικό παράδεισο του εκάστοτε Πάπα και Καρδιναλίων, οι οποίο απολαμβάνουν την πολιτική ανεξαρτησία τους αποκομμένοι από τα καθημερινά προβλήματα των απλών ανθρώπων. Εκεί εκπέμπει ένας από τους ισχυρότερους θρησκευτικούς προπαγανδιστικούς ραδιοφωνικούς πομπούς του κόσμου. Στα υπόγειά του βρίσκονται πανίσχυροι υπολογιστές με τους οποίους οι αξιωματούχοι ιερείς του Βατικανού παρακολουθούν τις εξελίξεις ανά τον κόσμο, επεξεργάζονται δεδομένα και χαράσσουν στρατηγικές για τους επόμενους αιώνες. Στις τεράστιες υπόγειες βιβλιοθήκες εκατοντάδες μελετητές εντολοδόχοι της Καθολικής Εκκλησίας, χρονολογούν παπύρους, περγαμηνές, σπάνια συγγράμματα που πολλοί ερευνητές θα έκαναν τα πάντα για να τα αποκτήσουν. Πέρα απ' όλα αυτά, όμως, μέσα στις υποχρεώσεις των αξιωματούχων του Βατικανού είναι και να διαχειρίζονται την τεράστια εκκλησιαστική περιουσία και ενίοτε να δολοπλοκούν…

ΑΝΓΚΟΡ


Αν σας ζητούσε κάποιος να φανταστείτε μια πόλη χαμένη μέσα σε πυκνή βλάστηση προκειμένου να στήσετε εκεί ένα παιχνίδι ρόλων ή μια ταινία φαντασίας, πώς θα την περιγράφατε; Μα φυσικά, μυστηριακή, μεγαλόπρεπη, καμουφλαρισμένη από αμέτρητα δέντρα και φυτά σκαρφαλωμένα στα αρχαία κτήριά της… Με τις τεράστιες πέτρες των ναών και των μνημείων της να καλύπτονται από ανάγλυφα και με μυστηριακές επικλήσεις χαραγμένες σε παράξενα αλφάβητα. Ε, λοιπόν, αυτός ο τόπος της φαντασίας υπάρχει! Είναι η Ανγκόρ, το απόλυτο αρχέτυπο της χαμένης στον χρόνο πολιτείας που ανακαλύπτεται ξαφνικά από κάποιον Ιντιάνα Τζόουνς ή κάποια Λάρα Κροφτ. Ένας τόπος όπου κρύβονται τα μυστικά άγνωστων λαών και ξεχασμένων αυτοκρατοριών…

Ραμόν Λουλ (1232 περ.- 1316)

Ο Ραμόν Λουλ γεννήθηκε το 1232 περίπου στη Μαγιόρκα. Η οικογένειά του ήταν καταλανικής καταγωγής, αλλά βρέθηκε εκεί, όταν ο πατέρας του ακολούθησε τον Ιάκωβο Α΄ της Αραγονίας στην επιχείρηση εισβολής και κατάληψης του νησιού. Γόνος ιπποτών, λοιπόν, ο Λουλ ανατράφηκε στη βασιλική Αυλή της Μαγιόρκα, σε ένα πλούσιο και εύθυμο περιβάλλον, όπου έλαβε την ιπποτική εκπαίδευση και την ανάλογη μόρφωση. Εκτός από πραγματικός ιππότης –σαν αυτούς που μόνο στα παραμύθια συναντάμε πια– ήταν και τροβαδούρος του έρωτα: Συνέθετε τραγούδια και μάγευε τις ωραίες γυναίκες με τη φωνή, το ταλέντο και την ευγένειά του.
Σε νεαρή ηλικία ο Λουλ ορίστηκε σύντροφος, δάσκαλος και επόπτης των φέουδων του Ιάκωβου Β΄, όταν ο πατέρας του, Ιάκωβος Α΄, αποφάσισε να του παραχωρήσει τη Μαγιόρκα. Έτσι, οι δύο τους ξεκίνησαν ένα ταξίδι-περιπέτεια στην Καταλονία-Αραγονία, στην Καστίλη και τη Γαλλία. Μετά τις πρώτες αυτές περιπλανήσεις του, ο Λουλ επέστρεψε στη Μαγιόρκα το 1257 και παντρεύτηκε την Μπλάνκα Πικάνι, με την οποία απέκτησε δυο παιδιά. Όλα κυλούσαν τελείως φυσιολογικά στη ζωή του Λουλ, όταν ξαφνικά στα τριάντα του ήρθε σε επαφή με ένα πολύ παράξενο όραμα: Για τέσσερις συνεχόμενες ημέρες οραματιζόταν τον Ιησού πάνω στο Σταυρό, γεγονός που τον οδήγησε στην απόφαση να ντυθεί το ιεραποστολικό ράσο και να διαδώσει το όνομα του Χριστού. Έτσι, πούλησε όλη του την περιουσία και αφού εξασφάλισε μια άνετη ζωή στην οικογένειά του, μοίρασε σε απόρους τα υπόλοιπα χρήματα. Η νέα του ζωή είχε μόλις ξεκινήσει…

ΟΣΚΑΡ ΓΟΥΑΪΛΝΤ (1854-1900)



Ο Όσκαρ Γουάιλντ, ο γνωστός λογοτέχνης και δανδής, γεννήθηκε το 1854 στο Δουβλίνο. Ο πατέρας του ήταν διάσημος γιατρός, ο οποίος ερευνούσε παράλληλα τις παραδόσεις, την αρχαιολογία και τους μύθους των Κελτών· ενώ η μητέρα του ήταν η γνωστή ποιήτρια της εποχής Σπεράντζα. Και οι δυο γονείς του άσκησαν μεγάλη επίδραση στη διαμόρφωση του χαρακτήρα και των ενδιαφερόντων του Γουάιλντ, ο οποίος από μικρός φανέρωσε την κλίση του στα γράμματα. Είναι γνωστό ότι η Σπεράντζα οργάνωνε κάθε εβδομάδα συγκεντρώσεις στο σπίτι τους, στις οποίες προσκαλούσε διάσημους λογοτέχνες και συζητούσαν για την Τέχνη και τον Πολιτισμό. Σε αυτές τις συναθροίσεις ο Γουάιλντ ήταν πάντοτε παρών και με παρότρυνση των γονιών του, έλεγε τη γνώμη του, αλλά και διασκέδαζε τους παρευρισκόμενους με τις ευφυείς και ζωντανές αφηγήσεις του.

ΠΛΙΝΙΟΣ Ο ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΣ (23-79 μ.Χ.)


Ο Γάιος Πλίνιος Σεκούνδος, ένα από τα λαμπρότερα πνεύματα της πρώτης μεταχριστιανικής εποχής, έζησε μεταξύ του 23-79 μ.Χ. Πολύπλευρος και φιλομαθής, ήταν ένας από τους κύριους εμπνευστές του αρχαίου εγκυκλοπαιδισμού, αφού κατέγραψε τεράστιο όγκο αρχαίας «μυστικής» γνώσης. Έδειξε μεγάλη αγάπη τόσο για το διάβασμα, το γράψιμο και τη μετάδοση της πληροφορίας, όσο και για την πατρίδα του, την οποία υπηρέτησε πολλές φορές.
Ο Πλίνιος γεννήθηκε στο Novum Comum της βόρειας Ιταλίας, αλλά αρκετά νωρίς εγκαταστάθηκε στη Ρώμη, για να σπουδάσει κοντά στους σημαντικότερους Έλληνες και Λατίνους δασκάλους της εποχής του. Ιδιαίτερα ασχολήθηκε με τη φιλοσοφία, τη ρητορική, τη βοτανική και τα νομικά, ενώ λέγεται ότι για ένα διάστημα άσκησε το επάγγελμα του δικηγόρου. Αν και ήταν άνθρωπος αφιερωμένος στη γνώση, ωστόσο δεν απείχε καθόλου από τη δράση. Κυνηγούσε συνεχώς την περιπέτεια και ανέλαβε πολλά αξιώματα μακριά από τη Ρώμη. Σε ηλικία μόλις 23 ετών κατατάχθηκε στο στρατό και διακρίθηκε ως αξιωματικός του ιππικού, υπηρέτησε στη Γερμανία και στη Συρία, διορίστηκε διοικητής της Ισπανίας και επί Βεσπασιανού ανέλαβε και άλλες υπηρεσίες. Έτσι από τη μια υπηρέτησε την πατρίδα του και από την άλλη μελέτησε τη γεωγραφία και το φυσικό περιβάλλον αυτών των περιοχών αφήνοντάς μας καταγεγραμμένα τα αποτελέσματα των παρατηρήσεών του.

Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων (περ. 1360-1452)

Ο Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων, που ήταν μεγάλη πνευματική προσωπικότητα, φιλόσοφος και οραματιστής της αναβίωσης της αρχαίας ελληνικής σκέψης και θρησκείας, γεννήθηκε σε μια κρίσιμη για τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία περίοδο μεταξύ του 1355-1360 στην Κωνσταντινούπολη. Πρόκειται για τη λεγόμενη Παλαιολόγια εποχή, κατά την οποία η Αυτοκρατορία, λίγο πριν το τέλος της, γνώρισε την τελευταία της πνευματική αναγέννηση, αφού εκδηλώθηκε τεράστιο ενδιαφέρον για την παιδεία και τον πολιτισμό. Ακόμα και οι εκπρόσωποι της Εκκλησίας θεωρούσαν δεδομένη την ενασχόληση με την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, αν και δεν ενθάρρυναν όλοι την εμβάθυνσή της.  
Ο Γεώργιος Πλήθων αρχικά παρακολούθησε μαθήματα πλατωνικής και νεοπλατωνικής φιλοσοφίας στην Κωνσταντινούπολη και κατόπιν μετέβη στην Ανδριανούπολη –που ήταν τότε πνευματικό κέντρο συνάθροισης μεγάλων προσωπικοτήτων– για να συνεχίσει ανάλογες σπουδές. Την εποχή εκείνη είχε αρχίσει να χάνει έδαφος η κρατούσα αριστοτελική φιλοσοφία –η οποία είχε επιβληθεί προκειμένου να θεμελιωθεί ο χριστιανισμός– και έτσι ο πλατωνικός τρόπος σκέψης αποκτούσε όλο και περισσότερους οπαδούς. Παράλληλα, ο Πλήθων μαθήτευσε κοντά στον Ιουδαίο Ελισσαίο και διδάχτηκε το Ζωροαστρισμό, οπότε και άρχισε να αναπτύσσει σύνθετες φιλοσοφικο-θρησκευτικές πεποιθήσεις, που άπτονταν στοιχεία των παραπάνω σπουδών του, αλλά και στοιχεία παγανιστικά.

Ομάρ Καγιάμ (1048-1122)


Ο Αμπού αλ-Φαθ Ουμάρ ιμπν Ιμπραήμ αν-Νισαμπούρι, όπως είναι ολόκληρο το όνομα του Ομάρ Καγιάμ στα Αραβικά, γεννήθηκε το 1048 στη Νισαπούρ, στο σημερινό Ιράν, στη διάρκεια του 11ου αιώνα μ.Χ.. Κάποιοι λένε ότι ο 11ος αιώνας ήταν μια μαγική εποχή για τον αραβικό κόσμο: οι επιστήμες εξελισσόταν ραγδαία, μυστικές βιβλιοθήκες δημιουργούνταν, αστρονομικές παρατηρήσεις καταγράφονταν, αλχημικά πειράματα και παράξενοι δάσκαλοι έψαχναν τον τρόπο για να αλλάξουν την ίδια την «ουσία» των πραγμάτων. Άλλοι μιλούν για δύσκολες εποχές, καθώς ο αραβικός κόσμος άλλαζε με την έλευση των Σελτζούκων Τούρκων, οι οποίοι εισέβαλαν σε διάφορες περιοχές της νοτιοδυτικής Ανατολής και τις καταλάμβαναν, επηρεάζοντας αρνητικά το μεγάλο πολιτισμό που άνθιζε εκεί.

ΦΡΗΝΤΡΙΧ ΝΙΤΣΕ (1844-1900)

Ο Φρήντριχ Νίτσε, ο μεγάλος στοχαστής και φιλόσοφος του 20ού αιώνα, γεννήθηκε το 1844 στο Ρέκεν της Πρωσικής Σαξονίας. Τα παιδικά του χρόνια τα πέρασε σε ένα συντηρητικό περιβάλλον (οι δυο παππούδες του και ο πατέρας του κατείχαν σημαντικές θέσεις στην Προτεσταντική Εκκλησία). Όταν ο Νίτσε ήταν πέντε χρονών, ο πατέρας του σκοτώθηκε όταν ξαφνικά έπεσε από τις σκάλες. Από κει και πέρα η ανατροφή του Νίτσε περιήλθε αποκλειστικά στις πέντε υπερπροστατευτικές γυναίκες της οικογένειας. Από μικρός που ήταν, φάνηκε η ευφυΐα και το οξύ του πνεύμα. Έτσι, αφού ολοκλήρωσε τις βασικές σπουδές του, πήρε υποτροφία για τη Σουλπφόρτα, όπου σπούδασε Κλασική Φιλολογία. Παρά την αντίθεση της μητέρας του, η οποία τον προόριζε για εφημέριο, ο Νίτσε επικεντρώθηκε στην Κλασική Φιλολογία. Μάλιστα την εποχή εκείνη αφιέρωνε πολύ χρόνο στις μουσικές συνθέσεις του, διερευνώντας όλες τις κλίσεις και τις δυνατότητές του.

Σερ Άρθουρ Κόναν Ντόιλ (1859-1930)

Στις 22 Μαΐου 1859 γεννήθηκε στο Εδιμβούργο ο Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, ο πνευματικός πατέρας του δαιμόνιου Σέρλοκ Χολμς. Μολονότι οι γονείς του τον ανέθρεψαν με όλες τις αρχές του ρωμαιοκαθολικισμού, ο ίδιος από τα μαθητικά του κιόλας χρόνια ήρθε σε σύγκρουση με τη χριστιανική του πίστη. Άρχισε να εκδηλώνει ένα πρώιμο ενδιαφέρον για τον πνευματισμό, παρακολουθώντας διαλέξεις επί του θέματος και δημοσιεύοντας κατά καιρούς άρθρα με ανάλογο περιεχόμενο. Παράλληλα σπούδασε ιατρική και για κάποια χρόνια εργάστηκε σε ένα προάστιο του Πόρτσμουθ, ως ειδικευμένος οφθαλμίατρος.

20.11.09

ΜΙΧΑΗΛ ΜΗΤΣΑΚΗΣ

Ο Παράφρων Περιηγητής της Άγνωστης Ελλάδας
Σε ένα λευκό δωμάτιο του Δρομοκαΐτειου Ψυχιατρείου είναι κλεισμένος ένας άνθρωπος μοναχικός. Στα μάτια του λάμπει το φως της τρέλας και η γαλήνη του μακάριου που ξέρει πως αντίκρισε νοήματα ερχόμενα από κόσμους άλλους και μακρινούς.

Μόνος, καθισμένος στη γωνιά του κρεβατιού του, γράφει μανιωδώς κείμενα γραμμένα σε μεικτή γλώσσα: μισά Ελληνικά –και μάλιστα καθαρευουσιάνικα– μισά Γαλλικά. Όποιος ρίχνει μια ματιά στη λογοτεχνική παραγωγή της τρέλας του, δυσφορεί, θεωρώντας τα κείμενά του αλλοπρόσαλλα. Όποιος τον είχε γνωρίσει στην περίοδο της υγιούς ακμής του, νιώθει θλίψη, μα τρέχει γρήγορα να φύγει απ' το δωμάτιο αυτό της τρέλας, γιατί λυπάται για τη μοίρα του ανθρώπου. Κι όποιος μεταγενέστερος αναγνώστης τον αντάμωσε απλώς μέσα απ' τις σελίδες των πεζογραφημάτων του, αδυνατεί να καταλάβει πώς αυτό το καθαρό πνεύμα άλλαξε πορεία και ασπάστηκε τη μανία και την παράνοια.

Μιλάμε για τον Μιχαήλ Μητσάκη (1868(;)-1916), σπουδαίο πεζογράφο της γενιάς τού 1880, καταδικασμένο στα χρόνια της ζήσης του να μη γνωρίσει τη μαζική αναγνώριση για το έργο του, αφού δεν κατόρθωσε ποτέ να εκδώσει το δικό του βιβλίο – ενώ οι απόπειρές του να εκδώσει τα δικά του περιοδικά (Ο Θόρυβος, Η Πρωτεύουσα) δεν ευόδωσαν ποτέ. Ο ίδιος είπε κάποτε στον Δ. Π. Ταγκόπουλο, που ήταν εκείνος που ενδιαφέρθηκε για τη διάσωση του έργου του Μητσάκη μετά τον θάνατό του: «Την έχω στο αίμα μου την αποτυχία! Βγάζετε τουλάχιστον εσείς βιβλία που είστε τυχερώτεροι».

16.11.09

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΩΝ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΩΝ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ

Το όνομα του Στρατηγού Μακρυγιάννη δεν μας είναι άγνωστο. Η φυσιογνωμία και η παρρησία του, η λαϊκή, ζωντανή λαλιά του έχουν εντυπωθεί στον νου και την καρδιά μας. Για τον σύγχρονο Νεοέλληνα που ξέρει την Ιστορία του τόπου μας, ο Μακρυγιάννης δεν είναι απλώς ένας αγωνιστής που έχυσε το αίμα του για την πατρίδα. Είναι το πρότυπο του σοφού λαϊκού ανθρώπου ο οποίος δεν εμφορούνταν από άκριτο φανατισμό, αλλά από βαθύ προβληματισμό και αντικειμενικότητα. Είχε το πείσμα να μάθει γράμματα σε προχωρημένη ηλικία μόνο και μόνο για να αποτυπώσει με τα δικά του «κολλυβογράμματα» τις σκέψεις του για την Επανάσταση, για το πραγματικό νόημα της Ελευθερίας και της Ελληνικότητας.


Τα αποσπάσματα που ακολουθούν είναι ενδεικτικά…


«Κι όσα σημειώνω τα σημειώνω γιατί δεν υποφέρνω να βλέπω το άδικον να πνίγη το δίκιον. Διά 'κείνο έμαθα γράμματα εις τα γεράματα και κάνω αυτό το γράψιμον το απελέκητο, ότι δεν είχα τον τρόπον όντας παιδί να σπουδάξω. Ήμουν φτωχός κ' έκανα τον υπερέτη και τιμάρευα άλογα κι άλλες πλήθος δουλειές έκανα να βγάλω το πατρικό μου χρέος, όπου μας χρέωσαν οι χαραμήδες, και να ζήσω κ' εγώ σε τούτην την κοινωνίαν όσο έχω τ' αμανέτι του Θεού εις το σώμα μου. Κι αφού ο Θεός θέλησε να κάμη νεκρανάστασιν εις την πατρίδα μου, να την λευτερώση από την τυραγνίαν των Τούρκων, αξίωσε κ' εμένα να δουλέψω κατά δύναμη λιγώτερον από τον χερώτερον πατριώτη μου Έλληνα. Γράφουν σοφοί άντρες πολλοί, γράφουν τυπογράφοι ντόπιοι και ξένοι διαβασμένοι για την Ελλάδα – ένα πράμα μόνον με παρακίνησε κ' εμένα να γράψω, ότι τούτην την πατρίδα την έχομεν όλοι μαζί, και σοφοί κι αμαθείς και πλούσιοι και φτωχοί και πολιτικοί και στρατιωτικοί και οι πλέον μικρότεροι άνθρωποι. Όσοι αγωνιστήκαμεν, αναλόγως ο καθείς, έχομεν να ζήσωμεν εδώ. Το λοιπόν δουλέψαμεν όλοι μαζί, να την φυλάμεν κι όλοι μαζί και να μην λέγη ούτε ο δυνατός "εγώ", ούτε ο αδύναμος. Ξέρετε πότε να λέγη ο καθείς "εγώ"; Όταν αγωνιστή μόνος του και φκειάση, ή χαλάση, να λέγη "εγώ". Όταν όμως αγωνίζονται πολλοί και φκειάνουν, τότε να λένε "εμείς". Είμαστε εις το "εμείς" κι όχι εις το "εγώ"».


«Αφού η Κυβέρνηση ευκαριστήθη από μένα πολύ μου είπαν να μου χαρίσουνε ένα χωριόν. Τους είπα: "Όταν λευτερωθή η πατρίδα, όποιος κάμη τα χρέη του η πατρίδα είναι δίκια. Τώρα κιντυνεύομεν. Και θέλει δουλειά κι αγώνα η πατρίδα, κι όταν λευτερωθή, όλα τ' αγαθά είναι δικά μας».


Πώς θα μας φαινόταν, όμως, αν κάποιος μας έλεγε ότι ο χαρακτήρας του Μακρυγιάννη που συναντάμε μέσα στα γραπτά «του», ίσως είναι στην πραγματικότητα κατασκευασμένη από κάποιον άλλον; Αν μας έλεγε ότι ο Μακρυγιάννης δεν ήταν παρά μια περσόνα, μια καλοσχεδιασμένη συγγραφική πλάνη, ώστε να τονωθεί η εθνική μας υπερηφάνεια; Σίγουρα θα μας κλόνιζε, διότι είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι μέσα στη φωτιά της Ελληνικής Επανάστασης και κατόπιν στο χιλιοδιχασμένο και κλονισμένο από τους εμφυλίους πολέμους ελληνικό κράτος, υπήρχε έστω κι ένας σοφός και δίκαιος Έλληνας πολεμιστής που διέθετε πίστη, πείσμα, όραμα και ταυτόχρονα δυνατό πνεύμα για να γράψει καταπληκτικά κείμενα που μας αποκαλύπτουν με ειλικρίνεια τι συνέβη εκείνη την εποχή!

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΡΟΪΔΗΣ

ΤΟ ΑΦΟΡΙΣΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ ΠΑΠΙΣΣΑ ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΜΦΙΛΕΓΟΜΕΝΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΤΟΥ

Μόνον ένας Έλληνας συγγραφέας του 19ου αιώνα κατάφερε να γίνει γνωστός στην Ελλάδα μα και στο εξωτερικό, και το έργο του να μεταφραστεί σε πολλές άλλες γλώσσες (Αγγλικά, Γαλλικά, Γερμανικά, Ιταλικά, Ρωσικά, Δανικά). Ήταν ο Εμμανουήλ Ροΐδης, ένας κοσμογυρισμένος διανοούμενος με ευρύτητα πνεύματος αλλά και παράδοξα συντηρητικές ιδέες, με χιούμορ αλλά και πολλές φορές άδικη κριτική ενάντια σε οτιδήποτε δεν θεωρούσε σωστό. Μέσα από τα κείμενά του αποκαλύπτονται πολλές άγνωστες πτυχές της μυστικής ιστορίας της Ελλάδας, οι εξουσιαστικές τακτικές της Εκκλησίας εκείνης της εποχής αλλά και ο σοβινισμός των διανοούμενων, καθώς και ότι ελάχιστα πράγματα έχουν αλλάξει σήμερα, κι ας περάσανε τουλάχιστον 100 χρόνια από την εποχή του…

ΑΝΤΡΕΑΣ ΚΑΡΚΑΒΙΤΣΑΣ

Ο ΤΑΞΙΔΕΥΤΗΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Εγώ μεγάλως εκτιμώ κι αυτόν τον Καρκαβίτσα

Πουναι γιατρός στ' ατμόπλοια με λιάρα και με γκλίτσα

Γ. Σουρής


ΣΤΟ ΠΑΛΙΟ ΠΛΟΙΟ

Ο Αντρέας Καρκαβίτσας καθόταν σκεφτικός σε μια ψάθινη καρέκλα στο κατάστρωμα του παλιού πλοίου και αγνάντευε το πέλαγος… Όταν αντιλήφθηκε την παρουσία μου, χαμογέλασε, μάλλον ικανοποιημένος, που κάποιος επισκέφτηκε μετά από τόσα χρόνια τον ίδιο και το έργο του. Στα χέρια μου κρατούσα πολλά από τα βιβλία του σε διάφορες εκδόσεις και επανεκδόσεις: εικονογραφημένες, παλιές, καινούριες, προσεγμένες, αλλά και πρόχειρες: Στην εποχή μας το έργο του Αντρέα Καρκαβίτσα μπορείς να το βρεις εύκολα. Αρκετοί εκδοτικοί οίκοι έχουν ενδιαφερθεί να εκδώσουν κείμενά του…

Κοίταξε αυτά τα βιβλία και μου είπε: «Όλα αυτά έχουν γραφεί χρόνια πριν, όταν η Ελλάδα ήταν ακόμα μια μπουκιά… Αλλά ονειρευόμασταν ότι "θα πάρουμε και τα κουρσεμένα πίσω. Τα πλούτη μας, τις δόξες, τα ιερά μας. Θα πάρουμε το σπαθί του Κωνσταντίνου και την κολυμπήθρα του Προφυρογέννητου· τις πόρτες του Ναού μας, το Ρολόι των Μάγων, τ' άλογα τ' αράθυμα…[1]"», είπε και χάθηκε για λίγη ώρα στην ονειροπόλησή του…

«Πράγματι,» σκέφτηκα, «η Ελλάδα ήταν μια μπουκιά τον 19ο αιώνα, την εποχή που γεννήθηκε ο Καρκαβίτσας (1865) στα Λεχαινά του νομού Ηλείας». Ήμασταν τότε ένα μικρό κρατίδιο που 'χε περάσει από χίλια κύματα για να λάβει υπόσταση και να γίνει δεκτό από τις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής. Οι Έλληνες έψαχναν την ταυτότητά τους, φιλονικούσαν για τα πολιτικά, και διχάζονταν για το ποια γλώσσα ήταν η καταλληλότερη για τον γραπτό λόγο – η δημοτική ή η καθαρεύουσα;

Εκείνη την εποχή, το περιοδικό Εστία, το σημαντικότερο πολιτιστικό έντυπο της εποχής, διοργάνωνε διαγωνισμούς διηγήματος αναζητώντας ανθρώπους με λογοτεχνικό τάλαντο για να συμβάλουν έτσι στην αναγέννηση του τόπου. Μέχρι τότε τα αναγνώσματα που κυκλοφορούσαν ήταν ως επί το πλείστον μεταφράσεις ξένων έργων και ελάχιστα ελληνικά ιστορικά μυθιστορήματα. Η ανάγκη διοργάνωσης, λοιπόν, ενός τέτοιου διαγωνισμού ήταν μεγάλη και καθιερώθηκε από τις 15 Μαΐου 1883. Η Εστία παρακινούσε τους επίδοξους λογοτέχνες να λάβουν μέρος σε εκείνη την πρωτοποριακή προσπάθεια με τα εξής λόγια: «σκηναί είτε της ιστορίας είτε του κοινωνικού βίου διαπλασσόμεναι καταλλήλως εν τη αφηγήσει, κινούσι πλειότερον τα αισθήματα του αναγνώστου και ου μόνον τέρπουσι και λεληθότως διδάσκουσιν, αλλά και εξεγείρουσιν εν αυτώ το αίσθημα της προς τα πάτρια αγάπης. Ο ελληνικός δε λαός, είπερ και άλλος τις, έχει ευγενή ήθη, έθιμα ποικίλα και τρόπους και μύθους και παραδόσεις εφ' όλων των περιστάσεων του ιστορικού αυτού βίου· η δε ελληνική ιστορία, αρχαία και μέση και νέα, γέμει σκηνών δυναμένων να παράσχωσιν υποθέσεις εις σύνταξιν καλλίστων διηγημάτων και μυθιστορημάτων[2]».

Ο ΑΠΟΚΟΠΟΣ




ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΟ ΕΝΟΣ ΟΝΕΙΡΙΚΟΥ ΤΑΞΙΔΙΟΥ ΣΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΤΗΣ ΓΗΣ






Έχω παρατηρήσει ότι οι περισσότεροι Έλληνες γνωρίζουμε ελάχιστα για την ελληνική γραμματειακή μας παράδοση. Η άποψή μας για τα ελληνικά γραπτά μνημεία περιορίζεται στα ομηρικά έπη, στα μεγαλειώδη έργα του 5ου αιώνα π.Χ., στα δημοτικά τραγούδια, σε λίγα και ενδεικτικά ποιήματα του Σολωμού, του Παλαμά, του Καβάφη, του Σεφέρη και του Ελύτη (ουσιαστικά σε αυτά που έχουμε διδαχτεί στο σχολείο). Στο μεταξύ όμως έχουν παρεμβληθεί εκατοντάδες χρόνια, για τα οποία δεν ξέρουμε σχεδόν τίποτα. Πού είναι το Βυζάντιο; Πού είναι τα εξαίσια έργα της Κρητικής Αναγέννησης; Πού είναι ο 19ος αιώνας; Σιωπή! Ένας στίχος του Σεφέρη μού έρχεται στο μυαλό: «Κανείς δεν τους θυμάται. Δικαιοσύνη!». Ναι, ίσως να είναι δίκαιο για μερικούς να αποσιωπούν τα αριστουργήματα αυτά, γιατί σε μερικά προβάλλονται παρωχημένες ιδέες, γιατί σε άλλα τονίζεται υπέρ το δέον το χριστιανικό στοιχείο, γιατί για κάποιους η λογοτεχνικότητά τους κρίνεται κατώτερη άλλων πιο σύγχρονων ή πιο αρχαίων κειμένων, ίσως… δεν ξέρω.

Κι όμως σ' αυτά τα γραπτά μνημεία που δεν τα πιάνει το μάτι σου ή που μοιάζουν λίγο ανιαρά στην αρχή, μπορείς να ανακαλύψεις σπουδαίες πληροφορίες, όμορφες ιστορίες, μια Ελλάδα μυστική και μαγική κι ονειρική, αλλά και ρεαλιστική, διαφορετική, πρωτοφανέρωτη…

Ο ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ Ι. ΠΙΤΣΙΠΙΟΣ ΟΙ ΞΕΝΟΙ ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΝ 19ο ΑΙΩΝΑ ΚΑΙ Ο ΠΙΘΗΚΟΣ ΞΟΥΘ

Γιατί η λογοτεχνία του Φανταστικού δεν ευοδόθηκε στον τόπο μας;

Μέσα στα παλιά βιβλία της νεοελληνικής πεζογραφίας του 19ου αιώνα κατοικεί ένας πολύ παράξενος και ασυνήθιστος ήρωας, ο πίθηκος Ξουθ, ο οποίος πλάστηκε από τον αμφιλεγόμενο συγγραφέα Ιωάννη Πιτσιπιό για να σατιρίσει τα ήθη της ελληνικής πραγματικότητας του 19ου αιώνα με τρόπο μεταμφιεσμένο.
Ο Ιωάννης Πιτσιπιός ήταν τον 19ο αιώνα ίσως ο γνωστότερος Έλληνας σε ολόκληρο τον κόσμο. Όπως θα δείτε παρακάτω, ήταν επίσης μπλεγμένος σε άγνωστο αριθμό μυστικών ελληνοκεντρικών οργανώσεων, έπαιξε μυστηριώδη αλλά πολύ σημαντικό ρόλο για το ξεκίνημα της Επανάστασης της Ελλάδας το 1821 και πέθανε με εξίσου μυστηριώδη τρόπο.
Ο Πίθηκος Ξουθ είναι ένα αλλόκοτο και μοναδικό για τα ελληνικά χρονικά βιβλίο, ένα από τα ελάχιστα νεοελληνικά μυθιστορήματα φαντασίας εκείνης της εποχής και το πρώτο ελληνικό μυθιστόρημα που δημοσιεύτηκε σε συνέχειες. Είναι μια φαινομενικά παράδοξη και αστεία ιστορία, που μολονότι δεν την ολοκλήρωσε ποτέ ο συγγραφέας της, σχολιάζει ήθη και καταστάσεις των τότε χρόνων αφήνοντας ένα πικρό χαμόγελο στα χείλη των αναγνωστών κάθε εποχής…